RSS

ક્ષમાઃ ફૂલોને કચડતાં જૂતાં પર પથરાતી સુગંધ !

27 Aug



માફી માંગવા કરતાં આપવી અઘરી છે, અને મોજ વિના માફી આપી શકાતી નથી!

ફિલસૂફ પી.ડી. ઓસ્પેન્સ્કીની એક સરસ કિતાબ છે. ‘ધ સ્ટ્રેન્જ  લાઈફ ઓફ ઈવાન ઓસોકિન’. એનો નાયક ઈવાન  ઓસોકિન એક ઓલિયા જાદૂગરને મળે છે. ઓસોકિન કહે છેઃ  ‘હું માણસ તો સારો છું. પણ છતાંય મારાથી કેટલીક ભૂલો,  કેટલીક ગરબડ થઈ ગઈ છે. આ ભૂલો અજાણતાં જ થઈ છે.  મારા અજ્ઞાનને લીધે થઈ છે. અંધારૂંહતું. રસ્તો અપરિચિત    હતો, ખાડો આવ્યો ને કોઈકનો ધક્કો લાગ્યો, ને ગબડી પડયો.  મારો કોઈ વાંક નહોતો. પણ મને ખબર જ નહોતી તો શું કરૂં?  કાશ, બીજી વાર ચાલુ તો ખાડામાં ન પડું! આ તો બનાવ  બની ગયો, બસ!’

જાદૂગરે કહ્યું, ચાલ હું તારી ઊંમર બાર વર્ષ ઘટાડી નાખું છું. હવે તું બાર વર્ષ પછી પાછો મને મળજે. ઓસોકિને વાયદો આપ્યો કે ‘હવે હું બદલાઈને જુદી રીતે જીવીશ. બસ, મારે એક મોકો જોઈતો હતો કે ફરીથી હું જીંદગીમાં ગલતીઓ ન કરૂં!’

બાર વર્ષે ઓસોકિન રડતો રડતો ફરી ફકીર પાસે પહોંચ્યો. એણે કહ્યું, ‘અફસોસ! ખાડો રસ્તામાં હતો કે મારામાં એ જ મને સમજાતું નથી. બાર વર્ષ ફરીથી જીવવામાં મેં એ જ બધી ભૂલો ફરીથી કરી, કે જે અગાઉ કરી ચૂક્યો હતો! કેવી નવાઈની વાત છે?’

ઓલિયાએ કહ્યું ‘હું જાણો હતો કે આમ જ થશે. તું કર્મ નવેસરથી કરવાની કોશિશ કર, પણ એ કરવાવાળો તો તું જ હોઈશ ને! યુ વિલ ડુ ઈટ અગેઈન એન્ડ યુ બીઇંગ ધ સેઈમ!’

ઓસોકિનની જ નહિ, આપણા બધાની જીંદગી વિચિત્ર હોય છે. હા, આપણને ૧૨ વર્ષ ફરીથી જીવવા નથી મળતા. પણ કેટલીય ઘટનાઓ ફરી-ફરીને બન્યા કરે છે, જેમાં આપણે આગલા અનુભવે એકશન-રિએકશન બદલાવી શકીએ. જેમ કે, લાઈફમાં ગુસ્સો એક જ વાર થોડો આવે છે? હજાર વખત આવે છે… અને ક્યારેય એ ક્રમમાં આપણે પરિવર્તન કરવાની કોશિશ કરીએ છીએ? ચાલો, ક્રોધ પર માનો કે બે ઘડી કાબૂ ન રહે, તો એ માટે ખુલ્લી ખેલદિલીથી ક્ષમા માંગી છે?

જીંદગીને ‘ભૂલપ્રૂફ’ બનાવી શકાતી નથી. ગલતી કદાચ આદત બની જાય છે. પણ કર્ટસી બતાવવા ‘સોરી’ કહેવાને બદલે અંતરથી ક્ષમા માંગીએ, તો એનો ખટકો એવો રહે, જે એનું પુનરાવર્તન રોકે! માણસ ઘડિયાળના કાંટા પાછા ફેરવી શકતો નથી. પણ એ કાંટા કોઈને ભોંકાયા હોય તો એ માટે દિલગીર બનીને માફી તો માંગી શકે ને?

જૈન ધર્મમાં તો પર્યુષણ મહાપર્વનો પાયો જ આ ‘ખમાવવા’ની ક્ષમાભાવના પર છે! લેકિન, મગર, કિન્તુ… ક્ષમા જીભમાંથી નહિ, જીગરમાંથી આવે તો રત્ન જેવી… નહિ તો રજકણ જેવી! આ બાબતે ઈસ્લામના આદેશો સામાન્ય જીવનમાં ઉપયોગી થાય તેમ છે. (ઈસ્લામ સાથે પ્રોબ્લેમ એની જૂનવાણી ટાઈમફ્રેમ છે. બાકી કુરાન-એ-શરીફમાં પરલોકને બદલે આ લોકની જીંદગી કેમ જીવવી એની જ રિયાલિટી ટિપ્સ વઘુ છે!)

માફી માંગવા અંગેના ચાર સિમ્પલ પણ સોલિડ સ્ટેપ્સ અહીં છેઃ સૌથી પહેલા તો ભૂલનો અહેસાસ થાય એટલે એનો એકરાર કરો. ફાઈન. પણ મોટા ભાગના આટલેથી જ અટકી જાય છે. આગળ? વેલ, પછી એ બીજી વાર ન થાય એ માટેનો સંકલ્પ કરો. (ભૂલોની કેવળ કબૂલાતથી એ અટકતી નથી!). નેકસ્ટ? એ ભૂલથી જો કોઈનું નુકસાન થયું હોય તો એ સુધારવાનો પ્રયત્ન કરો! માત્ર માફી માંગી જવાબદારી ખંખેરો નહિં. જેને ભૂલના ભોગ બનવું પડયું હોય તેની ક્ષમા માંગો! પછી? આટલું શુદ્ધ હૃદયથી કર્યું હોય તો પરવરદિગાર-એ-આલમ એવા અલ્લાહની સામે સર ઝૂકાવીને તેની ક્ષમા યાચવાનો હક બને છે!

ખાટલે મોટી ખોડ એ છે કે ક્ષમા તો રિએકશન છે. ખરૂં એકશન છે- ભૂલ, ગુન્હાનો અહેસાસ અને એનો પશ્ચાતાપ. સ્વર્ગમાંથી ઉતરતા પસ્તાવાના વિપુલ ઝરણાને જોઈને આજકાલના પાપીઓ એમાં ડૂબકી લગાવવાને બદલે રેઈનકોટ ચડાવીને લાઈફબોટમાં સવાર થઈ જાય છે. એ ઝરણામાં ભીંજાવું ન પડે એ માટે શરીર પર વીંટાળાતા પ્લાસ્ટિકનું નામ છેઃ ઈગો. અહંકાર.

એકલા એકલા કદાચ માણસો પોતાના દોષ, અપરાધો કે ગલતીઓને ઓળખી જાય છે. જાતને ગુપચુપ કોસે પણ છે. પણ જાહેરમાં એના સ્વીકાર માટે સાવજનું કલેજું જોઈએ! અને વાત માત્ર ટોળામાં ઉભરાતી પબ્લિકની જ નથી. ઘણી વખત એક લાખ માણસો સામે જે જૂઠ બોલી શકાય છે, તે પ્રિયજનની બે ભીનાશભરી આંખો સામે બોલી શકાતું નથી! સ્વજનની નજરમાંથી ‘ઉતરી’ જવાનો કે એને ખોઈ નાખવાનો કોઈને ડર લાગે છે. આ તો હજુ ય ‘સાત્વિક ભય’ છે. મોટા ભાગનાઓને તો જમાવેલી આબરૂ, મેળવેલું પદ, કે સાચવેલી સંપત્તિ ગુમાવી દેવાનો ડર લાગે છે. બધા શું કહેશે? એ બીકથી પોતાની ભૂલને જ એ લોકો સગવડપૂર્વક ભૂલી જાય છે. ક્ષમા દિલથી માંગવી હોય, તો બીજાની સામે તો ઠીક મનોમન પોતાની ભૂલનો એકરાર કરવો પડે. એનું દર્દ ટાંચણીની જેમ હૃદયમાં ભોંકાયા કરે, પિન્ચિંગ થાય, તો જ નીચેવાળા તો ઠીક ઉપરવાળો ભૂલને માફ કરી શકે!

‘હે પ્રભુ, અમને માફ કરજો. એ શું કરી રહ્યા છે, એ એમને ખબર નથી’ એવું વગરવાંકે ક્રોસ પર ચડીને બોલનારા ઈસુ ખ્રિસ્તના ખ્રિસ્તી ધર્મમાં એટલે જ ક્ષમાનું આગવું મહત્વ સ્થાપિત કરવા, ‘સીન્સ’ (પાપો) કબૂલાતના કન્ફેશનનો મહિમા છે. સદીઓ પહેલા ચર્ચના હાથે ગેલેલિયોને થયેલા અન્યાય માટે પોપ આજે માફી માંગી શકે છે. ફરગિવનેસ એવો શબ્દ જયારે કાને પડે, ત્યારે ખુલ્લી આંખે વિકટર હ્યુગોની ‘લા મિઝરાબ’ (દુઃખિયારા)ની કહાનીનો અઠંગ ગુનેગાર જયાં વાલ્જયાં અને માત્ર ક્ષમાની તાકાતથી દાનવના દેહ નીચે છુપાયેલા માનવને સજીવન કરનાર પાદરી અને એની ચાંદીની દીવીઓ યાદ આવી જાય છે! રાતવાસો આપવાના બદલામાં એ દીવીઓ ચોરીને ભાગતા ઝડપાતા ચોરને વગર ઓળખાણે પાદરી ‘અરે, આ તો મારા મહેમાન હતા, મેં જ એમને આ ભેટ આપી છે’ કહીને ચોંકાવી દેનાર પાદરી બોલવાને બદલે વર્તનથી ક્ષમા આપે છે. અને એ ક્ષણે એ કાતિલનું ટ્રાન્સફોર્મેશન ક્રિસ્ટલમાં થાય છે. આ ઘટનાનું ચેઈન રિએકશન એવું આવે છે કે, એ જીંદગીના મુશ્કેલમાં મુશ્કેલ વળાંકે શરમને બદલે હિંમતભેર માફી માંગતા અને આપતા શીખી જાય છે!

વેરની આગમાં માઈક્રોવેવ ઓવનની માફક ધખધખતા લોકોને માફી વેવલાઈ લાગી શકે છે. પણ વઘુ એક ફ્રેન્ચ કલાસિક વિચારતા કરી શકે છે. અનેક હિન્દી ફિલ્મોની પ્રેરણામૂર્તિ એવી એલેકઝાન્ડર ડૂમાની ‘કાઉન્ટ ઓફ મોન્ટેક્રિસ્ટો’માં જેનો પરિવાર, પ્રેયસી, કારકિર્દી બઘું જ નષ્ટ થયું છે એવો નાયક એડમંડ દાન્તે મરવાને બદલે જેલમાંથી ભાગી ખજાનો મેળવીને ૧૪ વર્ષે બદલો લેવો પાછો આવે છે.

દુશ્મનોનો ન્યાય તોળીને અજબગજબની તરકીબોથી મોતને ઘાટ ઉતારતા એડમંડના ઝેરથી એના વફાદાર જુવાનની પ્રિયતમા અને એડમંડને વ્હાલી એવી દુશ્મનની નિર્દોષ દીકરી ભૂલથી મરી જાય છે અને એકલા ચૌધાર આંસુએ રોતા એડમંડને લાગે છે, કે ‘આ પાપ કરતાં તો દુશ્મનોને માફ કર્યા હોત, તો શાંતિથી જીવી શકત!’

અન્યાયની સામે ક્ષમા આપવામાં આ લોજીક હશે? કે ન્યાય ઈશ્વર પર છોડી દેવાનો! એ વઘુ બારીકાઈથી લેખા – જોખા લઈ શકશે! પણ કયારેક કાળની ક્રૂર મજાક જેવી ઘટનાઓ જોઈને આંતરડી કકળી ઉઠે છે કે આવી ઘટનાઓ સર્જીને માનવને રીબાવવા માટે દેવતાઓએ ‘સોરી’ કહેવું જોઈએ કે નહિ?

દેવતાઓની ખબર નથી, પણ ભારતની પ્રાચીન સંસ્કૃતિમાં ક્ષમા માંગવી સહેલી નથી, એ સ્પષ્ટ છે. હિન્દુ પરંપરા કર્મના નિયમ મુજબ છે, જે કંઈ થયું, બોલાયું એ ‘રજીસ્ટર્ડ’ કરી, અનેક જન્મો પછી પણ એકાઉન્ટનો હિસાબ મેળવવામાં આવશે એવી માન્યતા છે. કર્મ થયા પછી સંપૂર્ણ ક્ષમા તો ઈશ્વરીય અવતારોને પણ નથી મળતી. પણ કદાચ એટલે જ વાત્સલ્યમૂર્તિ ‘માતા’ની પૂજા ભારતવર્ષે સ્વીકારી. મા બાળકના તોફાનો મોટું મન રાખીને માફ કરી દે! એટલે સ્તો દેવી માટેની સ્તુતિ ‘દેવ્યપરાધમ્સ્તોત્ર’માં માતાજીને ‘આઈ એમ સોરી, ફરગિવ મી’ કહેવા માટેની ધ્રુવપંકિત છે : કુપુત્રો જાયેત, કવચિદપિ કુમાતા ન ભવતિ! (માવતર કમાવતર થાય?) ગુજરાતીમાં ‘મમ પાહિ ઓમ્ ભગવતી ભવદુખ કાપો’ની વિશ્વંભરી પણ ક્ષમાપના પ્રાર્થના જ છે ને!

‘મહાભારત’ના ઉદ્યોપર્વમાં વિદૂર પેલું રાષ્ટ્રવિખ્યાત વાકય ઉચ્ચારે છે ઃ ક્ષમા વીરસ્ય ભૂષણમ્! પોતાની ગર્લફ્રેન્ડની છેડતી કરતા મવાલી પઠ્ઠાને જોઈ ‘વી આર સોરી’ કહીને ચાલતી પકડવામાં કાયરતા છે. ઘણી વખત લડી ન શકાય ત્યાં સોરી કહીને છટકી જવાની ઉસ્તાદીમાં માફીને બદલે મુત્સદ્દીગીરી વઘુ હોય છે. પણ તમે કોઈને ખતમ કરી શકો તેટલા પાવરફુલ હો, અને એને તમારી શક્તિનો સ્વાદ ચખાડી ‘જા માફ કિયા તૂજે’ કહીને જવા દો, એ તો મારવા કરતાં વધારે ગહરી ચોટ કરતું પરાક્રમ છે. પણ યાદ રાખવું, આ કળિયુગ છે. સીધેસીધી માફી આપી દેવાને તમારી નબળાઈ સમજી લેવામાં આવશે, અને એ સહનશીલતા કે ઉદારતા બદલ તમને વખાણવાને બદલે રંજાડવાની ફી લેવામાં આવશે! માટે માફ કરતા પહેલાં શત્રુનો દિમાગી કચરો સાફ થઈ જાય એટલા સામર્થ્યનો સ્પર્શ એને કરાવવો અનિવાર્ય છે. નહી તો પૃથ્વીરાજ ચૌહાણની માફક ક્ષમા દુશ્મનની ક્ષમતામાં વધારો કરતી જશે!

એકચ્યુઅલી, દુશ્મનોને તો માફ કરવા હજુ ય સહેલા છે. પણ દોસ્તોને માફ કરવા અઘરા છે! જયાં ‘નો સોરી, નો થેન્કસ’ (થેન્કસ ટુ એરિક સેગલ એન્ડ સુરજ બડજાત્યા!)ની પારદર્શ કતા હોય ત્યાં જ ફ્રેન્ડશિપ હોય. એમાં કોઈ ઉલ્લૂ બનાવે, પીઠ પાછળ ઘા કરે, મહૌબ્બત બતાવી મજાક કરે… ત્યારે રેડ બ્લડ સેલ્સ પોઈઝનસ થઈ જતા હોય છે! જીવનની સમીસાંજે જખ્મોની યાદી જોવામાં સૈફ પાલનપુરીની માફક બધા અંગત અંગત નામોને લીધે બહુ ઓછા પાના ફેરવી શકે છે! અલબત્ત, કેટલાક એવા મીઠા મહેકતા સંબંધો હોય છે, જયાં નાની – મોટી ભૂલો વગર માફી માંગ્યે પણ માફ કરી દેવાનો ઉમળકો જાગે છે. રિયલ અનકન્ડીશનલ લવનો ટેસ્ટ એ છે જયાં સામાની પાસે સોરી કહેવડાવી રડાવવા કરતાં આંખોમાં ઝળઝળિયા સાથે વગર વાંકે પણ સોરી કહેવાની તાલાવેલી વઘુ હોય!

વેલ, માફી માંગવા કરતાં ય અઘરી વાત શું હોઈ શકે? માફી આપવી તે! ઘણી વખત કોઈ ખરા દિલથી સોરી કહેતું હોય, ત્યારે બરડે ધબ્બો મારીને કે ગાલ થપથપાવી હસવામાં ‘ફરગેટ ઈટ’ કહીને વાતને ઉડાડી દેવા માટે ય જીગર જોઈએ! હકીકત તો એ છે કે બીજા સાથે આપણે એટલું જ સમાધાન કરી શકીએ, જેટલું આપણી જાત સાથે કરી શકીએ. અને ઘણી વખત બીજા માટે નહિ તો પોતાના માટે માફી આપવી જરૂરી હોય છે. પ્રિયંકા ગાંધીએ રાજીવ ગાંધીના હત્યારાઓને જઈને માફ કર્યા, એમાં ક્ષમા એક મેડિસીન છે, સાયકોલોજીકલ ટેન્શનમાંથી છૂટકારો મેળવવાની!

રણબીર કપૂરની ‘બચના એ હસીનો’ ફિલ્મનો ઘણાને બોરિંગ લાગેલો વઘુ ઈન્ટરેસ્ટિંગ સેકન્ડ હાફ આ ક્ષમાની થીમ પર જ છે. છોકરમતમાં બે છોકરીઓના અરમાનો (અને એકના તન સાથે) પણ ખેલી ચૂકેલો હીરો પોતાની સ્વીટહાર્ટે પ્રપોઝલ રિજેકટ કર્યા પછી સેલ્ફ ઈન્ટ્રોસ્પેકશન કરે છે, અને પોતે જેના દિલ દુઃખવ્યા હતા, એ છોકરીઓને મળી માફી માંગવા જાય છે. જેમાં માફી મફતમાં થોડી મળે કહીને બિપાશા એને ભરપૂર અપમાનિત કરે છે. પણ અંતે માફ કરતી વખતે એક સરસ વાત કહે છે ઃ ‘હું રોજ સવારે ઉઠતાવેંત તને નફરત કરતી. મનમાં ધૂંટાતો રોષ વર્ષોથી મને અજંપો આપતો હતો. તને નુકસાન પહોંચાડવાની મારી પ્રકૃતિ નથી. તો પછી બહેતર છે કે તારા માટે નહિ, તો મારી માનસિક શાંતિ માટે તને માફ કરી દઊં. પછી હું કંઈક આગળ પોઝિટિવલી વિચારી શકીશ. તને ફેર પડે કે ન પડે… મારી અકળામણનું ‘કેથાર્સિસ’ (વિરેચન) થઈ જશે!’

ક્ષમાની જ થીમ પર અમિતાભ બચ્ચનની ‘ભૂતનાથ’ ફિલ્મ પણ રસપ્રદ છે. એમાં ય એક થોટ પ્રોવોકિંગ પોઈન્ટ છે. ફ્રેન્ડલી ઘોસ્ટ બચ્ચન પોતાના દોસ્ત બનેલા બચ્ચા બાંકુને સ્કૂલમાં થયેલા ઝગડા અંગે કહે છે ‘માફ કરના સીખો…’ ‘ફરગિવ એન્ડ લેટ ગો’ની સલાહ આપનાર ભૂતનાથ પોતે પોતાના દીકરાને એના ગેરવર્તન માટે સજા આપવા પીડા સહન કરી પ્રેતયોનિમાં રહે છે! અંતે એને સમજાવવામાં આવે છે કે, ક્ષમા આપીને એ બંધનમાંથી છૂટકારો મેળવો. એક તો ‘હર્ટ થયા’નો ગમ હોય ને ઉપરથી એના મનોમંથનમાં બીજાની ભૂલ માટે જાતને સજા આપવાની? એ કરતાં તો સામે ચાલીને માફ કરી આપણે છૂટકારો ન મેળવી લઈએ!

બેઝિકલી, માણસ ખુશીમાં હોય, મસ્તી અને મોજમાં હોય ત્યારે આપોઆપ ‘રાજાપાઠ’માં આવીને દુઃખદર્દ ભૂલાવી, બીજાઓને માફ કરી દેતો હોય છે. ગર્લફ્રેન્ડ સાથે ખુશમિજાજ રોમેન્ટિક ડેટ પરથી પાછો ફરતો લવરબોય એવો આનંદમાં હોય છે કે એની બાઈક પર લિસોટો પાડનાર ટીખળીને પણ સીટી વગાડતો માફ કરી દે છે! યાદ રાખજો, માફી આપવા માટે મજામાં હોવું એ પૂર્વશરત છે!

માણસે માણસ બનવા માટે જે તાલીમ લેવાની છે, એ માફી માંગવા અને આપવામાં સંકોચ ન રાખવાની છે! જાહેર વ્યભિચારના આક્ષેપ પછી ગલ્લાતલ્લાંને બદલે પ્રજાની માફી માંગી લેનાર અને ભૂલ કબૂલ કરનાર ક્લિન્ટન આજે ય એમના પત્નીની પ્રેસિડેન્ટ તરીકે વિચારણા થાય, એવા હીરો છે. ક્ષમા દિલથી માંગો તો (કમસેકમ ઉપરવાળાની) મળી જતી હોય છે! અને ભિખારીને ના પાડવા જેવા અવાજે ‘માફ કરો, આગળ જાવ’ના ટોનમાં કહો તો એ માફી લાફા જેવી લાગે છે!

તો દિલ સે, મિચ્છામિ દુક્કડમ…!

ફાસ્ટ ફોરવર્ડ

‘માણસ જેટલો પ્રેમ કરી શકે છે, એટલા (સમ)પ્રમાણમાં જ (પ્રિયપાત્ર)ને માફ કરી શકે છે!’ (ફ્રાન્કોઈસ રોશેફોકલ્ડ)

# દરેક ધર્મમાં મને કશુંક ગમતું-કશુંક અણગમતું  છે. હિંદુ ધર્મનું શૃંગારિક તત્વદર્શન અદ્બુત છે, પણ વર્ણવ્યવસ્થા નહિ. ઇસ્લામમાં ઇન્શાલ્લાહની અદભુત શ્રદ્ધા પણ  તાલીબાની  કટ્ટરવાદ નહિ. ખ્રિસ્તીનું કન્ફેશન બોક્સ, પણ ધર્માંતર નહિ. જૈનમાં ખમાવવાની ભાવના પણ, જડ જુનવાણી આચારસંહિતા નહિ. એની વે, આ જુદો ને લાંબો વિષય છે, અહીં થી અટકાવીએ- પણ પર્યુષણપર્વ ચાલે છે, એમાં  તપના રીચ્યુઅલને લીધે ક્ષમાભાવનાનો કોન્સેપ્ટ ફોર્માલીટી બની ગયો છે. કર્મકાંડો તળે કોન્સેપ્ટ ધર્મમાત્ર માં ભૂલાતો જાય છે. મને ગમતી આ ભાવના પરનો લેખ પર્યુષણ નિમિત્તે ફરીથી મુકું છું. હા, જાણું છું કે લેખ ખાસ જુનો નથી. પણ કોઈએ મારા નામે મને પૂછ્યા વિના જ શરુ કરેલાં બનાવટી બ્લોગમાં આ ચડાવી દીધો હતો, એટલે અધિકૃત રીતે આ મારા ઓફિશ્યલ બ્લોગ પર મુકવાનું મન થયું. કોઈને ફેમીલીઆરીટી સિન્ડ્રોમને લીધે પુનરાવર્તન લાગે તો ક્ષમા કરશોજી.

હા, પૂછો એ પહેલા જ કહી દઉં. હું ભૂલપ્રૂફ નથી. મને જ્યાં મારો દોષ દેખાયો છે, ત્યાં માફી માંગવામાં બિલકુલ ખચકાટ રાખ્યો નથી. પણ જ્યાં મારો વાંક મારા આત્મનિરીક્ષણમાં નથી ત્યાં એનો દંભી દેખાડો કર્યો નથી. એ જ રીતે જો સાચા હૃદયથી કોઈ મારી માફી માંગે (જેનો અહેસાસ આત્માને થઇ જ જતો હોય છે ) તો હું સહજતાથી એ વાત ભૂલી આગળ વધુ છું. (ઈનફેક્ટ , એ ય કુદરતી ભેટ છે કે કડવાશ લાંબો સમય મારામાં ટકતી નથી) પણ કોઈ વારંવાર એકની એક ભૂલ દોહરાવ્યા કરે અને પોતે ખોટા / સ્વાર્થી / ઈર્ષાળુ  હોવા છતાં મને વગર વાંકે ખોટો ચીતરવાની પ્કે જગત્કાજીની જેમ મારો ન્યાય તોળવાની પ્રવૃત્તિ કરે ત્યાં હું મહાવીરને બદલે માધવનો માર્ગ પસંદ કરું છું.😛 વાત આ લેખમાં છે એમ જ છે – અંદરથી જ ક્ષમા ઉઠે નહિ , તો ઠાલાં શબ્દોથી માંગવા – આપવામાં કોઈ મતલબ નથી. અદાલતો એ સ્વીકારી શકે, અંતરાત્મા નહિ !

 
31 Comments

Posted by on August 27, 2011 in feelings, heritage, philosophy, religion

 

31 responses to “ક્ષમાઃ ફૂલોને કચડતાં જૂતાં પર પથરાતી સુગંધ !

  1. poonam

    August 27, 2011 at 4:00 PM

    જીંદગીને ‘ભૂલપ્રૂફ’ બનાવી શકાતી નથી. ગલતી કદાચ આદત બની જાય છે. પણ કર્ટસી બતાવવા ‘સોરી’ કહેવાને બદલે અંતરથી ક્ષમા માંગીએ, તો એનો ખટકો એવો રહે, જે એનું પુનરાવર્તન રોકે! માણસ ઘડિયાળના કાંટા પાછા ફેરવી શકતો નથી. પણ એ કાંટા કોઈને ભોંકાયા હોય તો એ માટે દિલગીર બનીને માફી તો માંગી શકે ને? waah !! ek dam khari vat kahi sir… thank 4 tht..

    Like

     
  2. Priyanka Mehta

    August 27, 2011 at 4:50 PM

    JV sir ahi bija pan ek movie ni vat mukva jevi 6e…zindagi na milegi dobara ma farhan hritik ne vare vare sorry kye 6e…pan jyare e ena father ne made 6e tyare ene realise thay 6e k koine hurt karvu su kvay…ane p6i e tarat pa6o hritik ne sorry kye 6e…and this time from heart not only by words…

    Like

     
  3. Anjali Dave

    August 27, 2011 at 4:54 PM

    aa lekh hu last year vachi chuki chhu! ek vat aa kaliyug ma sav easy mafi na api sakay…e ek dum real touchy line bahu j gami gayeli tyare! aa vakhte last paragraph ma mahavir nahi madhav banvani vat gami!

    Like

     
  4. PRASHANT GODA

    August 27, 2011 at 5:01 PM

    હું પણ તમને અને સૌને ખમાવી લવ ચાલો તો,
    મિચ્છામી દુકડડમ……….…!

    Like

     
  5. Ankur Suchak

    August 27, 2011 at 6:06 PM

    gr888888888888888

    Like

     
  6. Atul Jani (Agantuk)

    August 27, 2011 at 7:38 PM

    તો દિલ સે, મિચ્છામિ દુક્કડમ…!

    વાક્ય કોપી પેસ્ટ કર્યું છે – પણ મિચ્છામિ દુક્કડમ દિલથી કહ્યું છે.

    Like

     
  7. Bhavesh Shah

    August 27, 2011 at 8:29 PM

    જયભાઈ
    સાંપ્રત વિષયો ને પૂર્ણ અભ્યાસ અને સચોટ ઉદાહરણો સાથે રજુ કરવાની આપની આવડત ને નત મસ્તક પ્રણામ (અહી મસ્તક સાથે દિલ ને પણ જોડું છું.)

    Like

     
  8. khushali

    August 27, 2011 at 10:16 PM

    મિચ્છામિ દુક્કડમ…! JV ..fast forward ma aatlu badho gusso kai vaat no che …maaf kari do jemne tamaro lekh copy paste karyo hoy🙂

    Like

     
  9. Chintan Oza

    August 27, 2011 at 10:54 PM

    sir aaje ek vat kvanu man thayu chhe…aapna lekh to vare vare vanchiye to pan ekdum fresh and manbhavak lage j chhe(ama aajno lekh pan avi jay chhe)…sathe sathe aap lekh ne anurup j graphics nu selection karo chho a pan lajawab hoy chhe….ekdum superb combination hoy chhe. Tx for sharing such a wonderful article sir🙂

    Like

     
  10. Abhishek Raval

    August 28, 2011 at 2:09 PM

    michchami dukadam to all friends……

    Like

     
  11. nayan panchal

    August 28, 2011 at 3:38 PM

    JV, really a very good article on Forgiveness. I can say Forgiveness is highly underrated quality in today’s world. For our own peace, It’s very necessary. The most difficult part is to forgive our own self. I’m going to save this article, too good. Thanks.

    Like

     
  12. hirals

    August 30, 2011 at 2:19 PM

    First of all too good article.

    ‘ઈનફેક્ટ , એ ય કુદરતી ભેટ છે કે કડવાશ લાંબો સમય મારામાં ટકતી નથી) પણ કોઈ વારંવાર એકની એક ભૂલ દોહરાવ્યા કરે અને પોતે ખોટા / સ્વાર્થી / ઈર્ષાળુ હોવા છતાં મને વગર વાંકે ખોટો ચીતરવાની પ્કે જગત્કાજીની જેમ મારો ન્યાય તોળવાની પ્રવૃત્તિ કરે ત્યાં હું મહાવીરને બદલે માધવનો માર્ગ પસંદ કરું છું.’

    મહાવીર સ્વામીએ તો એ પણ કીધું જ છે કે ‘અન્યાય સહન કરવો એ પાપ છે’ એ વાત જુદી છે કે જૈનો (આચાર્યો ) આ વાતને વધુ સારી રીતે પ્રજા સમક્ષ નથી મૂકી શક્યા , અથવા મહાવીરના જીવનમાં એવું બન્યું નહોતું કે એમને યુદ્ધ કરવાની જરૂર પડી હોય. કારણકે એ મનુષ્યજીવન, કર્મ થીયરી વગેરેના સંશોધનમાં એટલા ગળાડૂબ હતા (પ્રેક્ષધ્યાન) માં લીન હતા, કે જે તે વખતે એમને એવી જરૂર ના લાગી અથવા તો એ પછીના સમયગાળામાં એ ભારતભ્રમણ કરવા, લોકોને શાંતિ અને ભાઇચારનો માર્ગ ચીંધવા નીકળી પડ્યા. (વિહાર) ત્યારથી જ લોકોએ એમને તીર્થકર તરીકે સ્વીકારવા શરુ કર્યા.

    બાકી,

    ‘જ્યાં જ્યાં જે જે યોગ્ય છે, ત્યાં સમજવું તેહ, ત્યાં ત્યાં તે તે આચરે, આત્માર્થી જન એહ.’
    ભિન્ન ભિન્ન મત દેખીએ, ભેદ દ્રષ્ટિનો એહ, એક તત્વના મૂળમાં વ્યાપ્યા માનો તેહ.
    બાહ્ય તેમ અભ્યંતરે, ગ્રન્થ ગ્રંથી નહિ હોય, પરમ પુરુષ તેને કહો, સરળ દ્રષ્ટિથી જોય.
    -shrimad

    તો દિલ સે, મિચ્છામિ દુક્કડમ…!

    Like

     
  13. Gaurang Patadia

    September 2, 2011 at 10:48 PM

    Jay Bhai,

    There is lot of things to learn from you and one of the thing to learn in your “openness” means “NIKHALASTA”. You accept your mistake as well and if someone tries to pull your legs then you can show him his aaukat as well.

    Good. keep writing.

    Thank you

    Like

     
  14. envyprajapati

    October 1, 2011 at 11:52 PM

    darek article ma aatla AWESOME photos kyathi lavo 6o ?!!

    Like

     
  15. Meghna

    December 19, 2011 at 2:58 PM

    હું તમારો આ લેખ ઘણા ઘણા સમયથી શોધતી હતી. બહુ પહેલા છાપામાં વાંચ્યો હતો. ખુબ જ સરસ છે. i read it during my low times, n it helped me a lot. what Bipasha says in the movie is very true, but still its difficult to practice. m so happy to have it again. thanks. i really wanted it.
    love,
    meghna

    Like

     
  16. TARANG JETHVA

    April 4, 2012 at 4:08 PM

    વેલ, માફી માંગવા કરતાં ય અઘરી વાત શું હોઈ શકે? માફી આપવી તે! ઘણી વખત કોઈ ખરા દિલથી સોરી કહેતું હોય, ત્યારે બરડે ધબ્બો મારીને કે ગાલ થપથપાવી હસવામાં ‘ફરગેટ ઈટ’ કહીને વાતને ઉડાડી દેવા માટે ય જીગર જોઈએ!

    યાદ રાખજો, માફી આપવા માટે મજામાં હોવું એ પૂર્વશરત છે!

    vah bapu vah

    Like

     
  17. Parthiv

    August 22, 2012 at 1:06 PM

    મિચ્છામી દુકડડમ……….…!
    Nice really very niceeeeeeeeeeeeee article

    Like

     
  18. Tori Gori

    August 22, 2012 at 3:11 PM

    sorry jv

    Like

     
  19. tapan shah

    August 22, 2012 at 4:13 PM

    michhami dukkadam

    Like

     
  20. swati paun

    August 22, 2012 at 4:31 PM

    nice articl……n true sir…….aa articl yad hatu sir mane……….koi dil thi mafi mage to hu maf kari dav 6u………aatma kahi j de 6……….hmmm……….okk sir………..thanxzzz………:))

    Like

     
  21. djgundarniya

    August 22, 2012 at 4:43 PM

    ઘણી વખત એક લાખ માણસો સામે જે જૂઠ બોલી શકાય છે, તે પ્રિયજનની બે ભીનાશભરી આંખો સામે બોલી શકાતું નથી!
    A very true sentence!!!

    Like

     
  22. Mita Chauhan

    August 22, 2012 at 5:27 PM

    very very good article…So true.. Maafi magva mate dil par chot lagvi and mafi aapva mate maja ma hovu jaruri chhe.. This article would be very very helpful.. એક તો ‘હર્ટ થયા’નો ગમ હોય ને ઉપરથી એના મનોમંથનમાં બીજાની ભૂલ માટે જાતને સજા આપવાની? એ કરતાં તો સામે ચાલીને માફ કરી આપણે છૂટકારો ન મેળવી લઈએ!
    Thanks again..

    Like

     
  23. Ram Deliwala

    August 22, 2012 at 7:25 PM

    JV Quote:
    હા, પૂછો એ પહેલા જ કહી દઉં. હું ભૂલપ્રૂફ નથી. મને જ્યાં મારો દોષ દેખાયો છે, ત્યાં માફી માંગવામાં બિલકુલ ખચકાટ રાખ્યો નથી. પણ જ્યાં મારો વાંક મારા આત્મનિરીક્ષણમાં નથી ત્યાં એનો દંભી દેખાડો કર્યો નથી. એ જ રીતે જો સાચા હૃદયથી કોઈ મારી માફી માંગે (જેનો અહેસાસ આત્માને થઇ જ જતો હોય છે ) તો હું સહજતાથી એ વાત ભૂલી આગળ વધુ છું. (ઈનફેક્ટ , એ ય કુદરતી ભેટ છે કે કડવાશ લાંબો સમય મારામાં ટકતી નથી) પણ કોઈ વારંવાર એકની એક ભૂલ દોહરાવ્યા કરે અને પોતે ખોટા / સ્વાર્થી / ઈર્ષાળુ હોવા છતાં મને વગર વાંકે ખોટો ચીતરવાની પ્કે જગત્કાજીની જેમ મારો ન્યાય તોળવાની પ્રવૃત્તિ કરે ત્યાં હું મહાવીરને બદલે માધવનો માર્ગ પસંદ કરું છું. વાત આ લેખમાં છે એમ જ છે – અંદરથી જ ક્ષમા ઉઠે નહિ , તો ઠાલાં શબ્દોથી માંગવા – આપવામાં કોઈ મતલબ નથી. અદાલતો એ સ્વીકારી શકે, અંતરાત્મા નહિ !
    UnQuote:
    Never read such a touchy words on KSHAMA.

    Like

     
  24. Minal

    August 22, 2012 at 7:29 PM

    Almost every article i’m reading again but still i enjoy reading. I don’t have familiarity syndrome!
    Super like the mention of “La Miserable” and “Count of Monte Cristo” ‘s particular scenes.🙂
    “chotaduk” and penetrating writing.
    એક તો ‘હર્ટ થયા’નો ગમ હોય ને ઉપરથી એના મનોમંથનમાં બીજાની ભૂલ માટે જાતને સજા આપવાની? એ કરતાં તો સામે ચાલીને માફ કરી આપણે છૂટકારો ન મેળવી લઈએ! The best, happened only by passing time and when there is still love for the person.
    Michhami Dukkadam🙂

    Like

     
  25. nayanvyara

    August 22, 2012 at 8:02 PM

    Bhul ki bhul bhuliaya,
    Sim sim khulja, sim badal lo , sab kuch badal jayega

    Like

     
  26. HIRen makwana

    August 22, 2012 at 9:02 PM

    **ઓલિયાએ કહ્યું ‘હું જાણો હતો કે આમ જ થશે. તું કર્મ નવેસરથી કરવાની કોશિશ કર, પણ એ કરવાવાળો તો તું જ હોઈશ ને! યુ વિલ ડુ ઈટ અગેઈન એન્ડ યુ બીઇંગ ધ સેઈમ!’
    જીંદગીને ‘ભૂલપ્રૂફ’ બનાવી શકાતી નથી
    **અન્યાયની સામે ક્ષમા આપવામાં આ લોજીક હશે? કે ન્યાય ઈશ્વર પર છોડી દેવાનો! એ વઘુ બારીકાઈથી લેખા – જોખા લઈ શકશે! પણ કયારેક કાળની ક્રૂર મજાક જેવી ઘટનાઓ જોઈને આંતરડી કકળી ઉઠે છે કે આવી ઘટનાઓ સર્જીને માનવને રીબાવવા માટે દેવતાઓએ ‘સોરી’ કહેવું જોઈએ કે નહિ?
    **ક્ષમા આપીને એ બંધનમાંથી છૂટકારો મેળવો. એક તો ‘હર્ટ થયા’નો ગમ હોય ને ઉપરથી એના મનોમંથનમાં બીજાની ભૂલ માટે જાતને સજા આપવાની? એ કરતાં તો સામે ચાલીને માફ કરી આપણે છૂટકારો ન મેળવી લઈએ!
    # દરેક ધર્મમાં મને કશુંક ગમતું-કશુંક અણગમતું છે. હિંદુ ધર્મનું શૃંગારિક તત્વદર્શન અદ્બુત છે, પણ વર્ણવ્યવસ્થા નહિ. ઇસ્લામમાં ઇન્શાલ્લાહની અદભુત શ્રદ્ધા પણ તાલીબાની કટ્ટરવાદ નહિ. ખ્રિસ્તીનું કન્ફેશન બોક્સ, પણ ધર્માંતર નહિ. જૈનમાં ખમાવવાની ભાવના પણ, જડ જુનવાણી આચારસંહિતા નહિ. એની વે, આ જુદો ને લાંબો વિષય છે, અહીં થી અટકાવીએ- પણ પર્યુષણપર્વ ચાલે છે, એમાં તપના રીચ્યુઅલને લીધે ક્ષમાભાવનાનો કોન્સેપ્ટ ફોર્માલીટી બની ગયો છે. …

    One more superb article…………… Bravo jay vasavada……. JAY HO JAY HO

    Like

     
  27. Jayesh Kamdar

    August 22, 2012 at 9:25 PM

    Great points ..
    – તું કર્મ નવેસરથી કરવાની કોશિશ કર, પણ એ કરવાવાળો તો તું જ હોઈશ ને!
    ક્ષમા જીભમાંથી નહિ, જીગરમાંથી આવે તો રત્ન જેવી… નહિ તો રજકણ જેવી!
    – યાદ રાખજો, માફી આપવા માટે મજામાં હોવું એ પૂર્વશરત છે!
    – દિલ સે, મિચ્છામિ દુક્કડમ…!

    Like

     
  28. dharee

    August 22, 2012 at 9:34 PM

    દુશ્મનોને તો માફ કરવા હજુ ય સહેલા છે. પણ દોસ્તોને માફ કરવા અઘરા છે! (gr8 1)

    Like

     
  29. dharee

    August 22, 2012 at 9:34 PM

    દુશ્મનોને તો માફ કરવા હજુ ય સહેલા છે. પણ દોસ્તોને માફ કરવા અઘરા છે! (gr8 1)

    Like

     
  30. mayu

    August 27, 2012 at 9:21 PM

    “devtao e aapni maafi magvi joie” damn true… !!!

    Like

     

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: