RSS

કરે છે આગેકૂચ પૂરબહારમાં ફૂલો, નશીલી સાંજને કેવો વિજય જ્વલંત મળે !

04 ફેબ્રુવારી

shakuntala-dushyanta

જો મરવાનું જ હોય
તો અમને વનવગડામાં મરવું છે
ધૂળવાળી ધરતીને અડીઅડીને મરવું છે અમારે
ઇન્ટ્રાવિનસ નીડલને બદલે
વાંસના રોપા શરીરે ભોંકાતા હોય
આસપાસ સગાંસંબંધી નહીં
ચાર-છ ખિસકોલી હોય તો ગમશે
બામણોના મુખે થતા, પંદરમાં અધ્યાયના પઠનને નહીં
ઝાડઝાંખરમાંથી સરી જતા, પવનને સાંભળતાં સાંભળતાં
મરવું છે અમારે
બપોરના પરસેવાયુક્ત આલસ્યમાં
કે રાતની ભેંકારતામાં
મરવાની મજા ન આવે
બ્રાહ્મમુહૂર્ત હોય
અને આંખે ઓસનાં આંસુ બંધાતા હોય
તો છેટેના ગામનો કૂકડો ગ્રીવામાંથી કેકા કાઢે ને
એવી સરળતાથી પ્રાણ કાઢીને આપી દઈએ
પણ આવું બધું કહીશું તો માનશે કોણ ?
વ્યવહારકુશળ સજ્જનો છૂપું હસશે
પંડિતો ઠપકારશે કે વત્સ,
મરવા જેવી ચીજમાં, સ્થળ અને સમયની આસક્તિ રાખો છો ?
તો હવે ગઝલ સ્વરૃપે કહી જોઈએ
પ્રાસના વિશ્વાસ સાથે
છંદ પ્રબંધ સાથે
કદાચ અમારી વાત કોઈ સિરિયસલી સાંભળે….

પરોઢે પહેલા કલરવમાં, મને ચુપચાપ મરવા દો
ઉષાના મંગલોત્સવમાં, મને ચુપચાપ મરવા દો
શિયાળામાં પડયા રહી, ઓસભીની લાલ માટી પર
અહીં તરણાના નીરવમાં, ચુપચાપ મરવા દો
જુઓ ત્યાં પગલીઓ મૂકી, પવન પર ચકલીઓ ચાલી
હવાથી ખરતા પગરવમાં, મને ચુપચાપ મરવા દો
પવનની પ્યાલી અડક્યાથી, તૃણોના ઓષ્ઠ પલળ્યા છે
આ ઝાકળભીના આસવમાં, મને ચુપચાપ મરવા દો
આ રાની ઘાસની વચ્ચે, આ રાની ઘાસની માફક
અસલ વગડાઉ વૈભવમાં, મને ચુપચાપ મરવા દો

ઉદયન ઠક્કરની આ કવિતા વસંતપંચમીએ કરવા જેવી પ્રાર્થના સમાન છે. કવિ અહીં પ્રકૃતિના ગોદમાં મોત માંગે છે. વિદાયનો પણ વૈભવ બનાવે, એ લાગણીનું નામ છે વસંત !

એક્ચ્યુઅલી, ભારતીય સંસ્કૃતિના નામે મેસેજીઝની ઠોકાઠોક કરનારા એટલું ય જાણતા નથી કે, વસંતના વધામણા ફાગણ સાથે થાય. આપણી મોસમમાં પણ ચાલીસ દિવસ પહેલા ઋતુનું ગર્ભાધાન થાય (પ્રસવ સવા મહિને થાય એ બાદ !) એની વૈજ્ઞાાનિક વાસ્તવિકતાને ધ્યાનમાં લઈ વસંતપંચમી વહેલી ઉજવાઈ જાય ! ટેકનિકલી, ફાગણી પૂનમ પછી ધૂળેટી સંગાથે વસંત શરૃ થાય. અત્યારે તો શિશિર ચાલે છે.

જો ભારતીય પંચાંગ ખબર હોય તો મોબાઇલ પર ‘નેચરલ સીનસીનેરી’ના ફોટો જોઈને હરખાતી પ્રજા મોબાઇલ સ્વીચ ઓફ કરી નેચરની સાથે થોડી મિનિટો મૌન બેસી નથી શકતી. બસ, નીરખવાની પ્રકૃતિને, આપણી આસપાસની સચરાચરની સૃષ્ટિને. પવનની લહેરખી પાંદડાઓને ડોલાવે તે જોવા અને સાંભળવાનું, લીલા ઘાસ સાથે પગના ખુલ્લાં તળિયા ઘસવાના, ફૂલોની કોમળ પાંદડીઓથી આંગળીને ટેરવે ઝાકળના ટીપાં ફોડવાના. આકાશના બ્લ્યુ બેકગ્રાઉન્ડમાં વ્હાઈટ કલાઉડસની લસરકે અદ્રશ્ય ચિત્રકારે દોરેલા રેન્ડમ પેઇન્ટિંગ્સ માણવાના. નદી તળાવના પાણીમાં ઉઠતા વમળો પર હળવેકથી ચાલી જતું કોઈ ઢાલીયું જીવડું જોતાં જોતાં વહેતી-ટપકતી જળધારાઓનો કલકલ ધ્વનિ સંભળવાનો ! ટાગોરના શબ્દોમાં કુદરત પાસેથી પ્રેમ કરવાની કળાની દીક્ષા લેવાની.

વસંતપંચમી આજે લગ્નનું મુહૂર્ત થઈ ગયું, પણ ભારતીય જનજીવનમાં એ પ્રેમ કરવાની મોસમ હતી એટલે શિયાળો સાવ ગયો ન હોય અને ગુલાબી ગુલાબી ઠંડી હોય, ઉનાળો સાવ આવ્યો ન હોય પણ જરાતરા ગરમાટાવાળી હૂંફ હોય અને આ સમય છે, પ્રેમીઓનો (પતિ-પત્ની હોવું ફરજીયાત વસંતવિહારના સંસ્કૃત સાહિત્યના ઉલ્લેખો મુજબ નથી. પ્રિયજનો જ છે, એકબીજાને ગમતા હોય અને પરસ્પર સંબંધ હોય એવા યુવક-યુવતીઓ)નો આનંદમય પ્રણયક્રીડા કરવાનો ! ફીલિંગ હોર્ની અનુભવવાનો.

સંસ્કૃત ગ્રંથ ‘રસમંજરી’નો શ્લોક છે આખો જોડાક્ષરોથી બનેલો હોઈને ટાઇપ કરેલો વાંચવામાં ય આંખોના લોચા વળી જશે. પણ ‘પ્રેમે દિદ્દક્ષા રમ્યેનું….’થી શરૃ થઈ ચોથા ચરણમાં ‘ક્રીડાસંયોગ : સપ્તધા સમાત્’થી પૂરો થાય છે. એમાં ડેફિનેશન છે : રમણીય અને સુંદર, મનગમતી વ્યક્તિને જોયા કરવાની ઇચ્છાથી પ્રેમ શરૃ થાય છે. તેની (અને તેનો સાથ રહેવાની) ચિંતા થાય એ અભિલાષા થયા કરે. બુદ્ધિ બધા તર્ક-વિચાર છોડીને એના રાગ (મોહ)માં આસક્ત (એટેચ્ડ) થઈ જાય. એ ખેંચાણ એટલું તીવ્ર થાય કે પછી થોડોક વિયોગ-જુદાઈ પણ અસહ્ય થાય અને જીરવાય નહિ. એ પ્રણયનો સ્નેહતાંતણો અને એમાંથી કામદેવ અને પત્ની રતિના મૈથુન/ લવમેકિંગ પરથી આવેલો સેકચ્યુઅલ મેટિંગનો શબ્દ ‘રતિક્રીડા’ની ઇચ્છા જાગૃત થાય ! એકમેકમાં ગૂંથાઈ-પરોવાઈને પીગળી જઈ એકકાર થવાની એ સમાગમ થાય… – આ આખી ઘટના જાણે શેરડીના સાંઠામાંથી રસ, તેમાંથી ગોળ, ખાંડ, મોલાસીસ એમ રૃપાંતર થાય એમ પ્રેમના વિવિધ તબક્કા આકર્ષણથી મિલન સુધી પહોંચે એને શૃંગારરસ કહેવાયો છે ! આ ય શાસ્ત્રોક્ત છે, જો વેલેન્ટાઇન્સ ડે પડતો મૂકી ભારતીય પ્રેમોત્સવ વસંતપંચમીએ મનાવવો હોય તો !

શાસ્ત્રો પરથી યાદ આવ્યું. રાજામાંથી ઋષિ બનેલ ભર્તૃહરિએ સુખ્યાત ‘માલતી શિરસિ જુમ્ભણં…સ્વર્ગ એશ : પરિશિષ્ટ આગમ : ‘ વાળો શ્લોક ‘શૃંગાર-શતક’માં લખ્યો છે. માથા પર માલતીના પુષ્પોની માળા (મતલબ સજાવટ-સુગંધ), મુખમાં કેફી ઘેનની ફુરસદના બગાસા, દેહ પર કેસર ઘોળેલા ચંદનનો લેપ, અને છાતી પર પડેલી માદક મસ્તીના મૂડમાં રહેલી પ્રેયસી-સ્ત્રી-આને જ સ્વર્ગ કહેવાય. બાકીના શાસ્ત્રો તો પરિશિષ્ટ યાને વધારાના, બિનજરૃરી છે ! ક્યા બાત !

ભર્તૃહરિએ વૈરાગ્ય શતક પણ લખેલું એવું જનમઘરડાઓ યાદ દેવડાવશે. એમને જત જણાવવાનું કે પહેલા ભોગ માણ્યા બાદ, એમને વૈરાગના વિચાર આવેલા. આપણી નવી પેઢીને તો ધરાર સામાજીક ઠેકેદારો શૃંગારના કોઈ અનુભવ વિના જ વૈરાગી બનાવવા ઉપર તૂટી પડયા છે. પ્રેમ ન કરતો સમાજ પછી વ્હેમમાં આવીને હિંસા જ કરવા લાગે !

એવું નથી કે કેવળ સંસ્કૃતવાળો હાઇ-ફાઇ, ઉમરાવ ભદ્રવર્ગ જ આવું વિચારતો. આપણા લોકસાહિત્યના દોહરા જોઈ લો. ‘સૂરજ ઢલતે દેખ કે, ચકવી બૈઠી રોઈ…ચલો, ભયા ઉણ દેશ મેં (જહાં) રૈન કભી ન હોઈ !’ અજવાળામાં દિવસે મિલન શક્ય, પણ રાત પડયે પાછા વિખૂટાં પડવું પડે એવા ( કોલેજીયન) પ્રેમીઓની વાસંતી વ્યથા અહીં છે. તો સામે પક્ષે કાઉન્ટર દોહરો છે. સજ્જન સકાળે જાયેંગે, નૈન ભરેંગે રોય…બિધ ! તું ઐસી રૈન કર, ભોર કભી ન હોય ! સાંજ પડયે વિરહિણી પ્રિયા આનંદમાં આવે છે કે આખો દિવસ ઘરની બહાર રહેતો પિયુ મને હવે મળશે, પણ સવાર પડયે વિલાસ છોડી પાછો ચાલ્યો જશે, તો આવી સવાર કદી પડે જ નહિ એવી જ પ્રાર્થના વિધાતાને કરવાની !


એટલે જ રમેશ પારેખે વાસંતી રતિવૃત્તિને વધાવતી કવિતા લખી હશે : બાંધી ન બંધાઈ કંચૂકીમાં એની પોટલી, વક્ષ ચડિયાતાં થયા ગુલમહોર મ્હોર્યા એટલે…! વાયુ અણિયાળો થયો, તેની ય ના પરવા કરી, મન ઉઝરડાતાં થયા ગુલમહેર મ્હોર્યા એટલે !…શબ્દકોશો અને શરીરકોષોની પેલે પારના-પર્વ ઉજવાતાં થયા, ગુલમહોર મ્હોર્યા એટલે!….કઈ તરફ રહેવું અમારે, કઈ તરફ વ્હેવું ‘રમેશ,’ ભાન ડહોળાતાં થયા, ગુલમ્હોર મ્હોર્યા એટલે ! વાહ, શબ્દ અને શરીર બે ય કોશની બહાર ઉજવાતું પર્વ એટલે પરસ્પરના જીન્સી આવેગનો પ્રેમ !


પુંકેસર અને સ્ત્રીકેસરની પરાગરજથી ખીલેલા ફૂલો પર એની પ્રજનન માટે ઉન્મત્ત સુગંધથી આકર્ષાયેલી મધમાખીઓનું ઝૂંડ આવી ચડે એટલે ભારતમાં વસંતની મોસમને ‘મધુમાસ’ કહેવાયો. શિવે ક્રોધમાં ભસ્મ કર્યા પછી વરદાન આપીને ‘અનંગ’ (મિસ્ટર ઇન્ડિયા જેવા ઇન્વિઝિબલ) રૃપે સજીવન કરેલા કામદેવનો હેપી બર્થ ડે, એટલે વસંત પંચમી ! માટે પોતાને ધર્મની વિરુદ્ધ ન હોય એવો કામ (એટલે અહીં ધર્મ માને સોશ્યલ કોડ ઓફ કન્ડકટ માટે બળાત્કાર-છેતરપિંડી-બળજબરી જેમાં ન હોય એવી કામવૃત્તિ, યાને રસિકતા) કહેનાર કૃષ્ણ જ પોતે વસંત છે, એવું ગીતામાં કહે છે. આ સરસ્વતીપૂજનનું પણ પર્વ છે. અને બેંગાલુરૃની ઘટના જેવા વાસનાલોલુપ લાળટપકાઉ ફિમેલ મોલેસ્ટેશન કરનારાઓ માટે લગ્ન વિનાના મુક્ત પ્રણયના હિમાયતી કાલિદાસે પણ ‘અભિજ્ઞાાન શાકુંતલમ’માં વોર્નિંગ સાઇન્સ આપી છે.


પ્રકૃતિપ્રેમી શકુંતલાને ભોળી હરણી અને એના પર મોહિત થઇ (પછી એને ભૂલી જતા) રાજા દુષ્યંતને ભમરાની સાથે કાલિદાસે સિમ્બોલિકલી જોડયા છે. શકુંતલા એટલી સેન્સિટિવ છે કે ફુલો ચૂંટીને તોડતી નથી, પણ નીચે ખરેલા શિરીષના પુષ્પો પોતાની માળા અને વેણી માટે લે છે, કાનમાં ઈયરિંગ્સની જગ્યાએ પહેરે છે. અને વિચારે છે કે ભોગી પુરૃષો વિલાસ પછી જે રીતે સ્ત્રીને તરછોડી દે, એવી જ (અવ)દશા આ ખરેલા ચીમળાતા પુષ્પોની છે ! અને એક દ્રશ્યમાં તડપીને શકુંતલાને યાદ કરતો પ્રેમી દુષ્યંત એનું ચિત્ર બનાવે છે, ત્યારે મૃગના શિંગડાની અણીએ પોતાની આંખ સાફ કરતી મૃગી (હરણી) બતાવે છે. મતલબ, સહવાસમાં એવો વિશ્વાસ હોવો જોઇએ કે હરણ શિંગડાને સ્થિર રાખશે એ ભરોસે હરણી આંખ ખંજવાળે છે ! આ છે ભરોસો પેદા કરતો (પ્રેમ)ભાવ ! બ્રહ્માનંદ સ્વામીના શબ્દોમાં : ‘વસંતઋતુ આવી મારા વ્હાલા, રંગભર ફાગ રમાડો… કાનકુંવર કરૃણાના સાગર, પૂરણ રસ દેખાડો !’


અને માટે જ શીર્ષક પંક્તિમાં કવિ હિતેન આનંદપરા યૌવનના આનંદી મિજાજને સાંજ પડયે ખીલેલા દેખાતા બગીચામાં જોતા હોય એવી પંક્તિઓ રચે છે, હર્ષદ ચંદારાણા આ પ્રણયપર્વને ક્લિક કરી લેતા લખે છે : હોય મારી બાજુમાં તું, એ પ્રસંગો ઝડપવા… ફૂલના કેમેરા લઇ નીચા વળે છે ગુલમહોર ! જેબ્બાત !

***

પૃથ્વીના ઉત્તર ગોળાર્ધમાં વસંત આવે ત્યારે સ્ટ્રેપ્ટોમાઇસીસ નામના બેક્ટેરિયા ‘જીઓસ્મિન’ નામના રસાયણનો સ્ત્રાવ કરે છે. જેને લીધે પશ્ચિમમાં આપણે ત્યાં વરસાદમાં જે ભીની માટીની સુગંધ આવે એવી મહેક આવવાની શરૃ થઇ જાય છે. પછી તો ત્યાંની પાનખર બાદ નવા તાજાં લીલા પાન આવે કે પંખી-પશુઓના બચ્ચાંઓ દેખાવ એટલે સ્પ્રિંગટાઇમની તિતલીમય છડી પોકારાઇ જાય. શિયાળાના દિવસો ટૂંકા હોય, પણ વસંતથી દિવસો લંબાય, એ છોડની ‘સર્કાડેયન રિધમ’ને ખબર પડી જાય, કારણ કે લીલા પાંદડામાં ફોટોરિસેપ્ટર્સ હોય, જે પ્રકાશ બાબતે સેન્સિટીવ હોય.

એક થિયરી એવી પણ છે કે, ડૉપામાઇન નામનો દિમાગનો મેજીકલ કેમિકલ જે આનંદ, ઉત્સાહ, આત્મવિશ્વાસ અને યાદશક્તિ માટે કારણભૂત ગણાતો હોય છે, એ વસંતના આગમન સાથે યુવાનોમાં વધુ પ્રમાણમાં ઝરે છે. કારણ કે, એનો સંબંધ સૂર્યપ્રકાશ સાથે છે ! (ભારત જેવા દેશોમાં તો કૂણા તડકાવાળો શિયાળો પણ એ રીતે જરા રોમેન્ટિક જણાય !) એટલે જ વસંતપંચમી અને વેલેન્ટાઇન ડે જેવા યૂથ ફેસ્ટિવલ્સ એક જ ગાળામાં આવતા હશે ? પોઝિટિવ યૂથફૂલ એનર્જીનું પ્રમાણ આ ફેબ્રુઆરીમાં વધારે હોય એટલે ?

ડેફિનિટલી, સર્કાડયન રિધમ એટલે ૨૪ કલાકના દિવસમાં ક્યારે સ્ફૂર્તિ-મૂડ વધુ હોય અને ક્યારે સુસ્તી-આળસ વધે, ઝોલાં આવે એ બોડી ક્લોકની સાયકલ પર તો વસંતની અસર થાય જ. વિનિયલ ગ્લેન્ડ ગ્રંથિમાંથી ઝરતો મેલાટોનીન હોર્મોન ડાર્કનેસ (અંધારુ) વધે, એમ ઘેન વધારી આપણને ઊંઘાડી દે ! એના લેવલમાં ગરબડ થાય તો ધ્યાન (ફોક્સ) અને યાદશક્તિ પર અસર થવા લાગે. જો આપણે પરાણે લાઇટો ચાલુ રાખી ઉજાગરા વેઠી મોબાઇલ મચડયા ન કરીએ, તો વસંતમાં એ એકદમ સંતુલિત રહે ! એટલે આ ‘રિજુવિનેશન’ની મોસમ ગણાઇ હશે ? આમ પણ ચોમેર રંગબેરંગી ફૂલો હોય તો મૂડ મસ્ત ક્રિએટિવ જ રહે ને !

પણ ‘નવપલ્લવિત’ (રિજુવિનેટનું ભાષાંતર, બડી) થવાને બદલે જો દિલોદિમાગ પર ધૂળ બાઝી જાય તો ? કુદરત પાસેથી માણસ શીખતો નથી કે રૃટિન બ્રેક કરતાં રહેવું જોઇએ, મોસમ બદલાતી રહેવી જોઇએ ! નહિ તો ધીરે ધીરે લાઇફ મોનોટોનસ અને મિકેનિકલ થઇ જાય. પછી વસંતપંચમીએ કંકોત્રી છપાવનારા એકબીજાને નોટિસો મોકલતા થઇ જાય ! માણસ થોડો બોર-જામફળ છે કે તોલમાં જ એને જોખવાનો હોય ? એ તો મોગરો-આંબો છે, જે ઊભા ઊભા પોતાની સુવાસ આસપાસ ફેલાવી દે !

માટે વસંત એટલે બી લેઝી, બી ક્રેઝી, બી ઈઝી) ! થોડો આરામ, થોડી મસ્તી, થોડી સરળતા. થાક ખંખેરીને ભીતરથી ખીલવા અને ખુલવાનું રિમાઇન્ડર. ભૂલકાંઓ જેવું કૂતુહલ અને પતંગિયા જેવી ચપળતા. બહાર ચોંટાડીને ફરીએ છીએ એ પ્લાસ્ટિકનું સ્મિત ક્યારેક ઘરના જ પાર્ટનર સામે અનાયાસ ફરકાવીને આંખ મિચકારી લેવાની ઋતુ ! વિરાટ કોહલીનું પૌરૃષ અને સની લિયોનીની માદકતાને ઉજવી લેવાની સીઝન.

અને એ યાદ રાખવાનું કે માણસોને લિબરલ કહી મજાક કરી ઉતારી પાડો, પણ પ્રકૃતિનો મેસેજ તો ઈશ્વર સેન્ડ કરે છે, એ ચિત્તને ક્લિક કરી વાંચો ! કોમળ, સુંદર ફૂલોને યૌવન અને રંગ આપતી વખતે ધરતી એમાં કાંટા મુકતી નથી. નહિ તો એની નાજુક પાંદડીઓ ચીરાઇ જાય. પણ એ ફુલોના રક્ષણ માટે કુદરત સિક્યોરિટી ગાર્ડ જેવા અણીયાળા કાંટા રાખે છે. જેથી કોઇ અળવીતરાં અધૂરિયા કે લુચ્ચા લુખ્ખા એ યુવાપુષ્પોને નડે કે કનડે નહિ. એમને તોડે-મરોડે નહિ, એમને મસળે કે રગદોળે નહિ !

આ ફુલો એટલે યૌવનમત્ત યુવતીઓ, આ ફૂલો એટલે ટ્રાન્સપેરન્ટ ટીનએજર્સ, આ ફૂલો એટલે સમાજના સાચા સર્જકો, આર્ટીસ્ટસ. આ બધા કીમતી છે. એને પવને ઝૂલાવવાના છે, પાણી-પ્રકાશ આપી પોષવાના છે. કચડવાના નથી, તરછોડવાના નથી, મારવા-કૂટવાના કે મોલેસ્ટ કરવાના નથી. કારણ કે, એ સંસારની વસંત છે. નમણી રમણીઓ જીવનમાં ઉલ્લાસ પૂરે છે. બાગ ખેદાનમેદાન કરો, તો એનું સૌંદર્ય માણી ન શકો. સૌંદર્યનો ઉત્સવ હોય, એને બળજબરી કરી ઉકરડો ન બનાવાય. તરૃણો-ટીન્સ આઝાદીથી પોતાની જવાની માણવા ભોગવવા ઈચ્છે છે, કારણ કે રિઝર્વ બેંકની તમામ નોટો ભેગી કરીને પણ તરોતાજા જવાનીનો એ તરવરિયો થનગનાટ ખરીદી શકાતો નથી ! કલાકારો જીંદગીને એમની કળા – ચિત્ર, સંગીત, અભિનય, સિનેમા, શિલ્પ, લેખન, નૃત્ય વગેરેથી કંટાળાજનક બનતી અટકાવે છે. મનોરંજન અને મનોમંથનના વિસામા આપે છે.

સો-દોઢસો મવાલીઓ ઓછા થશે તો બીજા એવા જ હજારો ઊભરાયા કરે છે, પણ એક સર્જકની સર્જકતા એન્ટીલિબર્ટી કોમવાદી – ધાર્મિક – જ્ઞાાતિવાદી – પરંપરાવાદી માનસ તોડી નાખે, એનું રિપ્લેસમેન્ટ ફોરવર્ડેડ સોશ્યલ નેટવર્ક કોમેન્ટસથી થઇ શકતું નથી. ‘હેતુ’થી પોલિટિકલ પ્યાદાંઓ બનનારા એટલા વધી ગયા છે કે સંતત્વના નામે વસંતત્વનો ‘સેતુ’ બનનારાઓને પરેશાન કરતા જ રહે છે ! સાચેસાચી સમસ્યા ઉકેલવાના બદલેએ કલાકારોની પાછળ પડી એમના પંથ પર કાંટા વિખેરવામાં વિકૃત આનંદનો વિજયનાદ કરે છે. આ પરાક્રમ નથી, ચક્રમવેડાં છે. જ્યાં પૂર્વગ્રહની નફરત હોય ત્યાં વસંત મૂરઝાઇ જાય. પછી નવું કશું ખીલે જ નહિ. જિંદગી બંજર-વેરાન થઇ જાય. રમ્ય ઉદ્યાન ઉજ્જડ રણ બની જાય !

માટે કાંટા બની ફૂલોને પીંખવાને બદલે, કંટક તરીકે એના રક્ષણનો સંકલ્પ લઇએ, એ ય વસંતપંચમીની શુભ સરસ્વતીપૂજા છે. ગુટકાથી ગોલમાલ સહન કરી લેતો દેશ આજે સહજ પ્રેમની મુક્ત અભિવ્યક્તિને ‘ટૉલરેટ’ કરી શકતો નથી. જો સ્નેહપ્રદર્શનની મોકળાશ જ ન આપો તો આયાતી વેલેન્ટાઇન્સ ડે યંગથીંગ્સને અંદરખાનેથી આકર્ષ્યા જ કરશે. એનો વિરોધ રૃઢીજડ પછાતપણું દર્શાવે છે, જે ભારતનો અસલી વારસો નથી.

છોકરા-છોકરી પ્રેમની વાસંતી ક્ષણો માણે, એનાથી માનવસંસ્કૃતિના આનંદનો પિંડ બંધાણો છે. એના વિલન બનવામાં બહાદુરી નથી, બદમાશી છે. ઈશ્કની ઈર્ષા અનુભવતો સમાજ ચંપક થાય, ચેમ્પીયન નહિ. લૅટ ધેમ બ્લોસમ. યૌવન એટલે વસંતનું વન. પ્રણયક્રીડા તો સ્પ્રિંગનું સ્પ્રિંકલર છે. નહીં તો શું આદર્શના અને ભક્તિના સ્લોગનો ગોખીને જ મરી જવાનું છે ? પાર્કિંગના ગાર્ડ બનવાને બદલે પાર્કના ગાઇડ બનવાની ટેવ રાખો ! શરમના ધોકાને બદલે શાબાશીનો ધબ્બો મારી મૈત્રીમહોત્સવ કરતાશીખો !

મનનો મેલ નીતારશો, તો તનને મળશે શુભ વસંતપંચમી ! વોલ્ટ વ્હીટમેનની ભાષામાં આઈ સેલિબ્રેટ માયસેલ્ફ એન્ડ સિંગ માયસેલ્ફ !

ઝિંગ થિંગ

जहां में फिर हुई ऐ ! यारों आश्कार बसंत
हुई बहार के तौसन पै अब सवार बसंत
निकाल आयी खिजाओं को चमन से पार बसंत
मची है जो हर यक जा वो हर कनार बसंत
अजब बहार से आयी है अबकी बार बसंत

जहां में आयी बहार और खिजां के दिन भूले
चमन में गुल खिले और वन में राय वन फूले
गुलों ने डालियों के डाले बास में झूले
समाते फूल नहीं पैरहन में अब फूले
दिखा रही है अजब तरह की बहार बसंत

दरख्त झाड़ हर इक पात झाड़ लहराए
गुलों के सर पै बुलबुलों के मंडराए
चमन हरे हुए बागों में आम भी आए
शगूफे खिल गए भौंरे भी गुंजन आए
यह कुछ बहार के लायी है वर्गों बार बसंत

कहीं तो केसर असली में कपड़े रंगते हैं
तुन और कुसूम की जर्दी में कपड़े रंगते हैं
कहीं सिंगार की डंडी में कपड़े रंगते हैं
गरीब दमड़ी की हल्दी में कपड़े रंगते हैं
गर्ज हरेक का बनाती है अब सिंगार बसंत

कहीं दुकान सुनहरी लगा के बैठे हैं
बसंती जोड़े पहन और पहना के बैठे हैं
गरीब सरसों के खेतों में जाके बैठे हैं
चमन में बाग में मजलिस बनाके बैठे हैं
पुकारते हैं अहा! हा! री जर निगार बसंत

कहीं बसंत गवा हुरकियों से सुनते हैं
मजीरा तबला व सारंगियों से सुनते हैं
कहीं खाबी व मुंहचंगियों से सुनते हैं
गरीब ठिल्लियों और तालियों से सुनते हैं
बंधा रही है समद का हर एक तार बसंत

जो गुलबदन हैं अजब सज के हंसते फिरते हैं
बसंती जोड़ों में क्या-क्या चहकते फिरते हैं
सरों पै तुर्रे सुनहरे झमकते फिरते हैं
गरीब फूल ही गेंदे के रखते फिरते हैं
हुई है सबके गले की गरज कि हार बसंत

तवायफों में है अब यह बसंत का आदर
कि हर तरफ को बना गड़ुए रखके हाथों पर
गेहूं की बालियां और सरसों की डालियां लेकर
फिरें उम्दों के कूंचे व कूंचे घर घर
रखे हैं आगे सबों के बना संवार बसंत

मियां बसंत के यां तक रंग गहरे हैं
कि जिससे कूंचे और बााार सब सुनहरे हैं
जो लड़के नाजनी और तन कुछ इकहरे हैं
वह इस मजे के बसंती लिबास पहरे हैं
कि जिन पै होती है जी जान से निसार बसंत
बहा है जो जहां में बसंत का दरिया
किसी का जर्द है जोड़ा किसी का केसरिया
जिधर तो देखो उधर जर्द पोश का रेला
बने हैं कूच ओ बााार खेत सरसों का
बिखर रही है गरज आके बेशुमार बसंत

‘नज़ीर’ खल्क में यह रुत जो आन फिरती है
सुनहरे करती महल और दुकान फिरती है
दिखाती हुस्न सुनहरी की शान फिरती है
गोया वही हुई सोने की कान फिरती है
सबों को ऐश की रहती है यादगार बसंत

(नज़ीर अकबराबादी १८ वीं शताब्दी  )

spring-2-copy

~ જય વસાવડા ( ગુજરાત સમાચાર, અનાવૃત * ૧ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૭ )

 
6 ટિપ્પણીઓ

Posted by on ફેબ્રુવારી 4, 2017 in art & literature, romance, youth

 

6 responses to “કરે છે આગેકૂચ પૂરબહારમાં ફૂલો, નશીલી સાંજને કેવો વિજય જ્વલંત મળે !

  1. pravinshastri

    ફેબ્રુવારી 4, 2017 at 8:08 એ એમ (AM)

    આપના આભાર સહિત રિબ્લોગ કરું છું. મારા એક લેખ શૃંગારશતક (૩)- સંભોગવર્ણન માં અસ્મિતા શાહના કાવ્ય સાથે આ જ ચિત્રનો સમાવેશ કર્યો છે.

    Like

     
  2. Er Saeed Shaikh

    ફેબ્રુવારી 4, 2017 at 6:05 પી એમ(PM)

    Shu vaat chhe Jay bhai …. majaa aavi gayee

    Like

     
  3. Sangita Patel

    ફેબ્રુવારી 5, 2017 at 10:51 પી એમ(PM)

    very nice and knowledgeable explanation about Vasant Panchami, Thank you so much!

    Like

     
    • Rajesh

      ફેબ્રુવારી 7, 2017 at 3:11 પી એમ(PM)

      Jio Dil bharke Jio dil . Enjoy

      Like

       
  4. vipul rathod

    ફેબ્રુવારી 6, 2017 at 12:53 પી એમ(PM)

    wah

    Like

     

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: