RSS

Category Archives: gujarat

દિવાળીઃ કલ ભી, આજ ભી… યે યાદોં કા સફર રૂકે ના કભી !

diwali x

દિવાળી પર સુશોભન અને સજાવટને જેટલા ધ્યાનથી જુઓ છો, એટલા ધ્યાનથી દિવાળીના તહેવારના ઉખડતાં અને ઉમેરાતા રંગો જાણ્યા અને માણ્યા છે?

દિવાળી એટલે જાણે જીંદગીના દરેક મોરચે યુધ્ધવિરામ ! ફરી એક દિવાળી કમાડ પર ટકોરા મારે છે. ( સોરી, ડોરબેલ વગાડે છે!) વધુ એક વિક્રમ સંવત તારીખિયાના ફાટેલા પાનાની જેમ ‘ધ એન્ડ’ થવાનું છે. ‘નોસ્ટાલ્જયા’ યાને ભૂતકાળની સફર આમ તો વૃદ્ધત્વનું પ્રથમ લક્ષણ છે. ‘યાદયાત્રા’ માં બેંતાળીસ દિવાળી જોનાર આ લેખકડા પાસે જે નાનકડો સ્મૃતિસમુદ્ર છે … એમાં અવનવા રંગોના રત્નો બેસુમાર વેરાયેલા છે. લેટસ ડાઇવ !

સેવન્ટીઝ એન્ડ અર્લી એઇટીઝના આરંભકાળ સુધી દિવાળી પર બાળક તરીકે દિવાળીનું એક મોટું આકર્ષણ હતું- ‘ઝગમગ‘, ‘બુલબુલ’ વગેરે અઢળક ગુજરાતી બાળસામયિકોના દિવાળી અંકો! નાના શહેરોમાં વેકેશન પડયા પછી ટાબરિયાંવ કાગડોળે આવા અંકોની રાહ જોઇને બેસતાં. પાર્સલ આવે એટલે તાજ્જા ખુલેલા ઇસ્ત્રીબંધ દળદાર અંકો પર હાથ ફેરવીને એ છાતી સરસા ચાંપી ઘરભણી દોટ મૂકતાં! પપ્પાના પૈસે આ અંકો એકઠા કરી એના રંગીન પાનાઓ ફેરવવાનો એક રોમાંચ હતો. ટેલિવિઝન ત્યારે અજાયબી હતી. મોટેરાં પણ દિવાળીઅંકોના દીવાના હતા. અખબારી પૂર્તિઓ પણ દિવાળીની સામગ્રીથી છલકાય. થિયેટરો સૂના થઈ જાય!

બાળકો બસ બજારમાંથી આવેલા મમ્મી – પપ્પાની થેલીઓ ફંફોસીને નવા નવા બોકસ બહાર કાઢીને ઠેકડા મારતા જાય. ક્રિસમસના સાન્તાકલોઝની ‘મેઈક એ વિશ’ ની માફક દિવાળી પર જે માંગો તે હાજર! બચ્ચેલોગ માટે દિવાળી વોઝ જસ્ટ ફન, ફન એન્ડ ફન! તહેવારના દિવસોમાં છોકરાંઓને ખીજાવા પર પણ કર્ફયુ આવી જાય! લોઅર કે.જી.માં જ ટયુશન રખાવવું પડે અને વેકેશનમાં હોમવર્ક કરવું પડે… એવી ગળાકાપ હરિફાઇ હજુ આવી નહોતી. નવી પેઢીની પતિની જ રસોઇ માંડ કરતી આધુનિકા પુત્રવધૂઓ ત્યારે ખુદ બાળકીઓ હતી. અને જૂની પેઢીની કાકીઓ, મામીઓ, માસીઓ દૂર ગામેથી આવેલા ભત્રીજા- ભાણેજોને સાચવવા એ પોતાની સંયુકત કુટુંબની અણગમતી હોય તો ય અનિવાર્ય ફરજ ગણતી હતી. ધીંગામસ્તી અને ધાંધલ ધમાલનો ખુલ્લો પરવાનો એટલે દિવાળી ! લાલચટક ચાંદલા જેવા જ દેખાતા છૂટા ચાંદલિયાની ડબ્બી ખોલી ભટુરિયાઓ એને પથ્થર કે સાણસીથી ફોડીને હરખાતા.

કેટલાક પરાક્રમી કિશોરો તો પોટાશની લુગદીને લોખંડની લાંબા હાથાવાળી ‘ચાકી’માં ભરાવી, એને ટીપણી રાસની સ્ટાઇલમાં જમીન પર પછાડી- સસ્તો, સ્વદેશી અને ‘ઇકો-ફ્રેન્ડલી’ ધડાકો કરતાં! શેરીમાં ઉલાળીને લવિંગયા ફોડવાની છૂટ મેળવવા કોર્ટના ચૂકાદા વાંચવાની જરૂર નહોતી. નિર્દોષ બપોરિયા- સરપોલિયાનો દબદબો હતો. ફટાકડાની રોકેટ માટે પપ્પા પહેલાં ખાલી ડબ્બો કે બોટલ શોધતાં. મમ્મી હાથમાં ફૂલઝર લઇને હવામાં અક્ષરો બનાવતી!

બાળગોપાળો ફટાકડામાં મશગુલ હોય, ત્યારે મહિલા વર્ગ રસોડામાં ગુલતાન રહેતો. ફરસી પૂરી, તીખી સેવ, મઠિયા, ઘૂઘરા, મોહનથાળ, ઘારી, પૌંઆ-શીંગનો ચેવડો…. દિવાળીની મીઠાઇ જાતે જ બનાવવાની…. એમાં અડોશ-પડોશની મદદ લેવાય, બપોરે પાડોશણ આવીને આપણા ઘરની રાંધણક્રિયામાં શ્રમદાન આપે, અને સાંજે આપણે એના ઘરમાં!

દીવાલમાં પડેલું ગાબડું પાડોશી જોઇ ન જાય, એ માટે ત્યાં નવું કેલેન્ડર લગાડી દેવાતું. ખખડધજ ઇમારતનો રિનોવેશન અને વ્હાઇટવોશ દ્વારા ‘ફેસિયલ‘ મેકઅપ જરા સુખી કુટુંબો કરાવતા. અને સાફસફાઈનો એક મિલનમેળો ચાલતો. ઘરના બધા સભ્યો હોંશે હોંશે એમાં જોડાઈ જતાં. જૂની ચીજોમાં સંઘરાયેલી યાદોને પંપાળી એને દર વર્ષે વીમા પોલિસીની માફક રિન્યુ કરતા. એકને કચરો લાગે એ બીજાને ખજાનો લાગતો અને એમાં શું ફેંકવું અને શું રાખવું એની ન્યુઝઅવર જેવી ચીસાચીસીભરી ચર્ચાઓ થતી.

આ પ્રવૃત્તિ ચાલતી હોય ત્યારે પપ્પા લાલ બોલપેન લઇને શુભેચ્છાના પોસ્ટકાર્ડ લખવા બેસી જાય. કલરફૂલ પ્રિન્ટેડ દિવાળી કાર્ડસની કાળજીથી પસંદગી થાય. મોંઘા કાર્ડ્સ મોકલનારનો વટ પડે. ને સસ્તું ઓ ય સારું કાર્ડ લેનારા અક્ષર મંદિરના સુવાક્યો અને કુદરતી દ્રશ્યો વાળા કાર્ડસ જથ્થાબંધ અન્નકૂટની જેમ ખરીદી લાવતા ! કોઈ શોખીનો ચીવટથી કાર્ડની ડિઝાઈન – લખાણ જાતે તૈયાર કરે.

વેપારીઓ દુકાનના ઓટલે દિવાળીટાણે વસ્તુઓનો સજાવટવાળો ‘ડિસ્પ્લે’ કરીને બેસી જાય. કોર્પોરેટ બોનાન્ઝાની ઓનલાઈન સાઈટ્સ તો કોઈએ જોઈ નહોતી. એટલે બે આંખની શરમે મધ્યમ-દરિદ્ર વર્ગ થોડીઘણી ઝગમગતી દિવાળીની ખરીદી પેઢી દર પેઢી ખાતું ચાલવતા શેઠિયાઓ પાસેથી કરતો. અને સામાન્ય ગ્રાહકને પણ ત્યારે રાજાપાઠમાં શરબત પીવડાવાતું. એનો દરજ્જો ના વધતો પણ દિવાળીએ દુકાનદારનાં મનની મોટાઈ વધી જતી. વેપારી ન હોય એવા પરિવારો માટે વાઘબારસ દિવાળીનો ‘વોર્મ અપ ડે’ ગણાય.એ દિવસથી કથ્થાઇ રંગના માટીના કોડિયામાં સૂતરની વાટ તેલમાં ડૂબાડીને ઘરના ગોખલે, દરવાજે, બારસાખે, બારીએ દીવડા પ્રગટાવવાની શરૂઆત થાય, જે ‘ભાઇબીજ’ના ભોજન સુધી ચાલે. પછી લાભપાંચમ ને સીધી શેરડીવાળી દેવદિવાળી!

rangoli 3એ જ દિવસથી આંગણામાં રંગોળીની પહેલી ઇનિંગ શરૂ થાય. પહેલાં છાણના લીંપણથી એક ચોકઠું તૈયાર થાય. મમ્મી પાકા બાંધેલા ફળિયામાં ‘ગેરૂ’ને પલાળી એનો પટ્ટો મારે. એના પર પછી ‘ફ્રી હેન્ડ’થી સફેદ ચિરોડીની ડિઝાઇન કે દીવડાંનું ચિત્ર દોરે, કળા કરતો મોરલો ચીતરે… પપ્પા રંગની કૂલડીઓ તૈયાર કરે. રંગપૂરણી ચીવટથી થયા બાદ બધા રંગોને ભેળવી, અખબારની કિનારીથી પાથરીને બેકગ્રાઉન્ડ બનાવાય.

ધનતેરસે આસોપાલવના પાંદડા અને શ્રીફળવાળો કુંભ જ ફરજીયાત રંગોળીમાં ચીતરાય. જેને રોજે રોજ ખાલી કબાટમાં અડીને પણ સ્પર્શસુખ પામવાનું હોય એવા નવા નવા કપડાંનું સત્તાવાર ઉદ્ઘાટન ત્યારે થાય. ડિટ્ટો તાજી બનેલી રસઝરતી રંગબેરંગી મીઠાઈઓ. મોંઘી ખરીદી ત્યારે પૂરબહારમાં ખીલે. અગાઉથી ધનતેરસના શુકનનો ડિલીવરી ટાઈમ લખાવ્યો હોય. મોટાભાગની દિવાળી સ્પેશ્યલ સામગ્રી એ દિવસે બજારમાં રુમઝુમ પધરામણી કરે ! દિવાળી હજુ બે-ત્રણ દિવસ ચાલવાની છે, એનો હરખ ધનતેરસે તિજોરીમાં સોનું નાં ધરાવતા પરિવારોને પણ ધનવાન બનાવી દે ! મોટી સ્ટારકાસ્ટ અને બેનરવાળી કોઇ ને કોઇ જબ્બર ઉત્કંઠા જગાવનાર ફિલ્મ દિવાળી પર ટપકી પડે અને ધનતેરસે પહેલી કલાકમાં જ ત્રણ દિવસનું બુકિંગ હાઉસફૂલ થઇ જાય! સારા સિંગલ સ્ક્રીન સિનેમાઘરનો ડોરકીપર ડાયરેક્ટર એજવા તોરમાં રૂઆબ છાંટતો થઇ જાય.

કાળીચૌદશે સાત ધાન (જેમ કે ચણા, જુવાર, બાજરી, મગ વગેરે)ને કરકરા દળાવી એના લોટના વચ્ચે કાણાવાળા (‘મિન્ટ વિથ એ હોલ‘વાળી ‘પોલો‘ પીપરમીન્ટથી મોટું કાણું, હોંકે!) ઘેરા કથ્થાઈ રંગના વડાં તળાય. તાજાં તળેલા વડા સાથે પાણીનો લોટો લઇને ચાર રસ્તા પડે એ ચોકમાં ‘કકળાટ કાઢવા’ જવાનું. વડાં વચ્ચે મૂકી ફરતે પાણીનું ચકરડું કરી પાછું જોયા વિના આવતાં રહેવાનું. એ વખતે આ બધું રહસ્યમય દિલચસ્પી જગાડતું. હેલોવીનની તો ફિલ્મો ય જોઈ નહોતી, પણ દિવાળીના ચળકાટમાં રોમાંચનો રંગ જીવંત અનુભવે પુરાતો. વડાંનો હાર હનુમાનના મંદિરે અડદ સાથે ચડાવી, ઘેર નવા આવેલા ફ્રીઝમાં રાખેલા દહીંવડા ઝાપટવાના!

દિવાળીએ તો અચૂકપણે કેસરી, લાલ, લીલા રંગની સાડી કે નવી સીવડાવેલી ચળકતી જોડી પહેરી સહકુટુંબ મંદિરે દર્શન કરવા જવાનું જ! એ દિવસે પૂરણપોળી કે બટેટાવડાંનું ભાવતું ભોજન લઇને આડા પડખે થઇ થપ્પી કરેલા દિવાળી અંકો વાંચવાના… એ રાતની રંગોળીમાં કંકુથી નાનકડાં પગલાં અને સાથિયો તો ફિકસ! રાતના દરવાજો ઉઘાડો રાખવાનો, જેથી લક્ષ્મી પધારે!

દિવાળીએ બધાં જ નવા – નવા થઈને બની ઠનીને રોજ મંદિરે દર્શન કરવા જતાં. સવારે દાન કરતા અને સાંજે મોજ ખાતર પાના રમતાં! જૂના રાચરચીલાં (ફર્નીચર), પડદા, સોફાકવર, ટેબલકલોથ ચાદર વગેરે બદલાઈ જતા. બાળકો મમ્મી – પપ્પાની આંગળી પકડી બજારમાંથી થોડાક રૂપિયામાંથી ઝાઝા ફટાકડા હોંશભેર થઈ આવતા. રોજ રાત્રે મિત્રો ભેગા થઈ ફટાકડા ફોડે. ખૂટી જાય તો નવા લઈ આવે! અમે ભૂલકાંથી તરુણ થયેલા ત્યારે ઝાઝા ફટાકડા ફોડવાને બદલે ખુલ્લી અગાશી પર જઇને લ્હાવો માણીએ. ગગનચુંબી સ્કાયક્રેપર્સ નહિં એટલે નગર આખાના ફટાકડાની રોશની નોનસ્ટોપ દેખાય! સંધ્યાટાણે મમ્મી નવા કોડિયામાં તેલ પૂરી, તેમાં સૂતરની વણેલી વાટ રાખીને ઘરના ગોખલે, પાળીએ, બારીએ દીવડા પ્રગટાવે હાથે બનાવેલા વાંસ કે રંગીન કાગળના ફાનસ લટકાવે. કોઈ વળી રોશનીની ઈલેકટ્રિક સીરીઝ દરવાજે લટકાવતા.

મોંઘા સેલાં કે જરીભરતના વસ્ત્રો આમ પહેરો તો જોણું લાગે, પણ દિવાળીએ પહેરો તો જમાવટ લાગે! બહારગામ ભણતા કે રહેતા ઘરના સભ્યો દિવાળીએ ઘેર પાછા આવે. ઘરની બહાર ફરવાનો કાર્યક્રમ હંમેશા દિવાળી પછી જ ગોઠવાય.લાભપાંચમ સુધી દિવાળીનો ‘હેંગઓવર‘ રહે. જે વેપારી કુટુંબ હોય એમાં વડીલો કડકડતાં ધોતિયા અને સંતાનો સફાઇદાર સફારી ચડાવી, માથું ઓળી શકાય એવા ચકચકિત શુઝ ચડાવી ચોપડાપૂજનની તૈયારી આરંભે. દિવાળીની સાંજના મૂહુર્ત કઢાવાય. વિવિધ ફળો અને મીઠાઇઓનો ભોગ તૈયાર કરાય.

ભાગ્યે જ દુકાનના પગથિયાં ચડતો મહિલાવર્ગ સેલાં, પટોળાં કે ઘરચોળા પહેરીને વરસે બે-ચાર વાર બહાર કઢાતા દાગીના ધારણ કરીને બચ્ચાં-કચ્ચાં સાથે પધારી જાય. દુકાનમાં કામ કરનારાઓના ‘બોનસ‘ના શુભ્ર શ્વેત કવર્સ તૈયાર હોય. અંદર લક્ષ્મીપૂજન ચાલતું હોય ત્યારે બહાર લક્ષ્મીછાપ ટેટા અને ગણેશબ્રાન્ડ ભંભૂના ભડાકા-તિખારાની રમઝટ બોલી હોય! પૂજન પૂરૂં થયે શુભેચ્છકોને પ્રસાદના પડીકાં મોકલાવાય. લાલ પૂંઠા પર સફેદ દોરાથી ટાંકા લીધેલો કાપડમઢયો નવો ચોપડો ‘ગાદીનશીન’ થાય! બીજે દિવસે બેસતાં વરસની સવારે એમાં ‘મિત્તિ મારવા’ યાને લાલ કંકુથી ‘શ્રી સવા’ એકી સંખ્યામાં ચાંદલા કરી એનું ઉદ્દઘાટન કરવા આવવાનું હોય! દાયકાઓ અગાઉ સૌરાષ્ટ્રના નાના ગામોમાં મુસલમાન કે વ્હોરા વેપારીઓને પણ આ પૂજન કરી બોણી કરતાં- કરાવતાં સગી આંખે જોયા છે.

diwali__festival_of_lights_by_mohanirose-d2zjior દિવાળીની રાતના કોઈ સૂવે નહીં. નવા વરસની સવારે હરખાઈને સાલ મુબારક કરવા પહોંચી જાય. કોઈ ઘર ન રહી જાય તેવા વ્યવહારનું ખબરદારીથી પાલન થાય. દિવાળીની રાત એટલે કામનો ઢગલો.નવા લીધેલા પડદા લગાડાય. આસોપાલવના પાંદડાને સીંદરીની ગાંઠ મારી તોરણ બનાવાય. ઘીમાં કંકુ બોળીને મુખ્ય દ્વાર પર ‘લાભ’ અને ‘શુભ’ લખવામાં આવે.મજબૂતી એવી ઠસોઠસ કે ઘસો નહિં તો નવી દિવાળી સુધી એ અકબંધ રહે!

કબાટમાં સાચવી રાખેલા રેશમી ચાદરો- ગલેફ ગોઠવાય. મુખવાસની ડિશમાં સાકર મૂકાય.ઘરનો ખૂણેખૂણો ચોખ્ખો કરી લેવામાં આવે.આ બધું પરવારીને સૂવાની તૈયારી કરો ત્યાં વહેલી પરોઢે નમક વેંચવાવાળાનો ‘સ..બ..ર…સ’નો બુલંદ સાદ સંભળાય! શુકનની પહેલી ખરીદી થાય, પછી જ બીજે પૈસા ખર્ચી શકાય! નવા વરસનું ‘મેનુ’ ઉંધિયું જ હોય! બહેન ન હોય એટલે ભાઇબીજ ઘરમાં જ પૂરી થાય, પણ બહેન હોય તો ભાઇ ભોજન માટે ભાગે!

બેસતાં વરસે સૂરજનું પહેલું કિરણ નીકળે એ પહેલાં કેટલાક થનગનભૂષણો દોડતાં આવી ગળે વળગી પડે. નવા સીવડાવેલા કે તૈયાર લીધેલા કપડાં, નવી વસાવેલી ઘરવખરી, વીતેલા વર્ષે મળેલી કે ખરીદેલી ઉપલબ્ધિઓ અને નવી બનાવેલી વાનગીઓને વરસમાં એક વાર સમાજ સામે રજૂ કરીને અહોભાવ અને આશ્ચર્ય જગાવવાની એકમાત્ર તક એટલે નવવર્ષદિન! એ દિવસે જે થાય એ આખું દિવસ થાય એવી માન્યતાને લીધે !

એ સવારે દુકાન કે ઘેર રોજીંદો વ્યવહાર રાખનાર ઝાડૂવાળા કે ચોકિયાતો ‘બોણી‘ યાને શુકનની બક્ષિસ લેવા આવે, તો મિત્ર બનેલાં ગ્રાહકો કંઇક ખરીદી ‘બોણી‘ કરાવવા આવે! નાના ગામોમાં તો જે જૂઓ તે ગળે મળે! બજારમાં બેસો તો ઓળખતાં ન હોય એ પણ ઉમળકાથી હાથ ખડી જાય એટલી વાર હાથ મિલાવી જાય. જો ગામમાં જ વડીલ સગાઓ રહેતા હોય તો પહેલા બધા ‘મોટા ઘેર’ દોડે! એમાં નાનું કુટુંબ હોય અને ઘેર કોઇ ન હોય તો ‘ક્રોસ’ થાય – પછી ધોખા થાય – માઠું લાગે – માફામાફી થાય – બીજે દિવસે ફરી જવાના કોલ દેવાય. ઘેર એક સાથે બે – ત્રણ કુટુંબો ભેગા થઇ થઇ જાય અને આગ્રહની અંધાધૂંધી થાય! અને રાત પડી કે પેટ તરબતર અને દેહ લોથપોથ!

દિવાળી એ વૈવિધ્ય અને પરિવર્તનનો મલ્ટીકલર ફેસ્ટિવલ છે. કાળચક્ર ફરતું ગયું. એક સમયે ‘વેલ કમ’ લખેલા રેડીમેઇડ થ્રી – ડી – સ્ટિકર્સ જાદૂ જેવા લાગતા અને એ લગાવ્યાનો હરખ લાભ પાંચમ સુધી ટકતો. ગ્લોબલાઈઝેશન પછી શહેરી રાજમાર્ગો પર આખું વરસ એટલી બધી ચકમકતી નિયોન લાઇટસના સાઇનબોર્ડસ અને હોર્ડિંગ્સ જોયા કે સ્ટીકર લેવાનું ય મન ન થાય! કોઇ કાળે દૂરદર્શન પર ‘ચિત્રહાર‘માં હિન્દી ફિલ્મોમાં જરીપુરાણા દિવાળી ગીતો જોઇને રાજી થવાનું રહેતું. હવે ટીવી પર રોજ દિવાળી જેવા ઠઠારા પ્રોગ્રામ્સમાં હોય છે.

ટેલિવિઝન ખાલી થાળી જેવું હતું. પછી સેટેલાઇટ ચેનલ્સની સ્વાદ્દિષ્ટ વાનગીઓ પીરસાવા લાગી. દિવાળી ધીરે ધીરે એડવર્ટાઇઝિંગ એજન્સીઓનું રમકડું બની ગઇ. બિગ બોનાન્ઝા ઓફર્સનું પ્લેટફોર્મ બની ગઇ. ૨૧મી સદીના પહેલા દાયકાના અંતે ટીવીને પર્વો માટે વિલન બનેલા મોબાઈલ ફોને હરાવી દીધું. શુભેચ્છામાંથી અક્ષર અને અવાજ ગયા. રહ્યા ફોરવર્ડ થતા મેસેજીઝ !

ફટાકડાના ખરીદી લિસ્ટમાં ‘નામ બડે ઓર દર્શન છોટે’ જેવા મોંઘાદાટ નવા આતશબાજીનાં ફિલ્મી ફટાકડાઓ ઉમેરાયા. એપલ સ્માર્ટ ફોનની જેમ એનું ઓપરેટિંગ અલાયદું શીખવું પડે! ગજવું હળવું થાય ને ટેભાં તૂટે, પણ મોભો ભારે થાય! શું થાય? જમાના સાથે રહેવું પડે ને! દીવડાને બદલે રંગીન મીણબત્તીઓ આવી! રંગોળી ચીતરવા માટે ટપકાવાળી વાંસની ભૂંગળી જતી રહી ને પ્રિન્ટેડ પૂંઠા આવ્યા. છાંટવા માટે જરી જુનવાણી થઇ ગઈ.

Diwali_by_kitsuneyaoichanસરકારે બ્રિટિશ સીસ્ટમના અનુકરણમાં આર્થિક વર્ષ માર્ચથી એપ્રિલનું બનાવી દીધું ! કોઇ પણ તહેવારની તડાફડી પાછળ મૂળ તો નગદનારાયણની છમાછમ હોય છે. ધીરે ધીરે ચોપડાપૂજન એક ઉત્સવ મટીને ઔપચારિકતા બની ગઇ. વ્યવહાર વરાળ થઇ ગયો. ટેલી જેવા સોફ્ટવેર્સે રોજમેળના જમાઉધાર પર ચોકડા માર્યા. કેલેન્ડર અને કાર્ડમાંથી ટ્રેડલ પ્રિન્ટિંગ પર છપાયેલા દેવ – દેવીઓ કે ગામડાના અને નદીઓના કુદરતી દ્રશ્યો આઉટ થઇ ગયા. દટ્ટાને બદલે ડેટસ મોબાઈલમાં દેખાવા લાગી. મિનિપંચાંગવાળા વોલકેલેન્ડર આવી ગયા. ઝડપી જમાનાને પહોંચી વળવા જ્ઞાતિ કે સંસ્થાઓ આગોતરા ‘સ્નેહમિલન’ યોજવા લાગી! એ ય હવે તો વોટ્સએપ ગ્રુપમાં !

બાળકો માટેના દિવાળી અંકો અને શેરી રમતો ઠપ્પ થઇ ગયા, ફટાકડા ફેંકાફેકી ને ઘોંઘાટનો ત્રાસ બનતા ગયા. બાળકો મેગેઝીનને બદલે મોબાઈલ ગેઈમ્સમાં ખોવાઇ ગયા. એકબીજાની ઘેર ‘દિવાળી કરવા’ જવાનું મોંઘવારીમાં બંધ થઇ ગયું. ‘મીઠાં મોઢા’ની ડિશમાં સાકરે ખસીને સૂકામેવા માટે જગ્યા કરવી પડી. મુખવાસની ડિશમાં હવે તો ગળપણને બદલે ખાટી પીપરમિન્ટ, તીખા – લવિંગ, મસાલેદાર મુખવાસ ઔર ન જાને કયાં કયા ઉમેરાઇ ગયું છે. ડિશિઝ પણ ફેન્સી ક્રિસ્ટલની આવે છે. પહેલાં ઘેર બનાવેલ પકવાન ખવાતા, હવે ડિઝાઇનર પેકેટમાં ચોકલેટ મળે છે. ડ્રાય ફ્રુટસના બોક્સ ખો-ખોની જેમ એકથી બીજા સરનામે પાસ ઓન થાય છે.

ગૃહિણીઓ સ્વાધીન થતી જાય છે. હવે વાનગીઓ બનાવાતી નથી, સબ કુછ મિલતા હૈ રેડીમેઇડ! આયા, ખાયા, ખિલાયા, ઔર હો ગયા! કડક નોટોની બોણી પણ ક્રેડિટ કાર્ડમાં ખોવાતી જાય છે. રંગોળી કરવાની જગ્યા જ નથી. રંગોળીને ડેકોરેટિવ પેઇન્ટિંગ્સ કે શો પીસ ‘રિપ્લેસ’ કરી રહ્યા છે. સંબંધ ઉષ્માથી તાજા રાખવાને બદલે ઉધામાથી સાજા રાખવાના હવાતિયાં ચાલે છે. કઢેલાં દુધના સૂરસૂરિયાં થઇ ગયા… હવે કોલ્ડ ડ્રિન્કસની બોટલોના ક્રેટ ખડકાય છે. આખી દિવાળી ચાઈનીઝ પ્રોડકટસથી જ ભારત ઉજવે છે ! નવું વર્ષ તો ગુજરાત જેવા જૂજ રાજ્યોમાં ઉજવાય છે.

હરવર્ષે જૂના વિક્રમ સંવત સાથે દિવાળીની રોનકનો વધુ એક પોપડો ખરતો જાય છે. ઉમંગ અને ફુરસદ બે’યને ‘લૂણો’ લાગ્યો છે પરિવર્તનનો ! દિવાળી એ બદલાતા પંચાંગનું સાંસ્કૃતિક સમયપત્રક નથી. લક્ષ્મીનું પૂજન નથી. રૂટિનમાંથી એસ્કેપની ઉજવણીતણી મોસમ નથી. સંબંધોમાં હળીમળીને ઓઇલિંગ કરવાની વાર્ષિક સુવર્ણ તક નથી.

તો દિવાળી હવે શું છે?

સિર્ફ હોલિડેઝ એન્ડ પરચેઝિંગ પાવર ! સમર વેકેશન જેવી રજાની મજા ! દિવાળીએ બધા બહારથી ઘેર આવતા, હવે ઘરથી બહાર જાય છે. અને સાથે ઉત્સવનો ઉત્સાહ પણ ચાલ્યો જાય છે !

ફટાકડો ફુટયો : ધડામ… ધુમાડો રહ્યો! બાકી બધું કેવળ ભૂતકાળ. ભૂતકાળની મુલાકાત લઇ શકાય છે, પણ એમાં રહી શકાતું નથી! સ્વજનો ગયા, પરંપરાઓ ગઈ, ઉમળકો ગયો, કદીક આપણે જઇશું! પણ દિવાળીની ચમકદમક રહેશે?

કે એક પેઢી પછીનું ભારત દિવાળીને બદલે ૩૧મી ડિસેમ્બર પછી જ ‘હેપી ન્યુ ઈયર‘ કહેતું થઈ જશે ?

ફાસ્ટ ફોરવર્ડ

દીપાવલી કે દિન એક દિયે ને દૂસરે સે કહા :
તુમ આદમીમેં કબસે બદલને લગે?
મુજકો દેખ કે જલને લગે?!

(હાસ્ય કવિ સંમેલનમાં સાંભળેલું)

diwali_by_rikae-d68ho1t

સંવર્ધિત સ્પેક્ટ્રોમીટર , ગુજરાત સમાચાર, તા. ૦૮ / ૧૧ / ૨૦૧૫.

 
12 ટિપ્પણીઓ

Posted by on નવેમ્બર 11, 2015 in feelings, gujarat, heritage, india, personal, religion

 

પ્લેનેટજેવી એક્સક્લુઝિવ : જ્યોતિષ કલશ છલકે ?

DSC02243

અબ કી બાર કોની સરકાર રચાશે, એ ચિત્ર આમ તો કાલે સ્પષ્ટ થઇ જશે. બહુમતી નોર્મલ ( ઓપરેટિવ વર્ડ: નોર્મલ) ગુજરાતીઓ દિલ્હીનું મિત્ર જગદીપ નાણાવટી કહે છે, એમ “મોદીલ્હી” થતું જોવા થનગનતા હશે. એક્ઝીટ પોલના આધારે તો નરેન્દ્ર મોદીને ચેનલોએ ત્રણ દિવસથી વડાપ્રધાન બનાવી એમની કેબિનેટ પણ રચી નાખી છે. ધારો કે, મોદી વડાપ્રધાન ન બને , ( જો અત્યારે ન બને, તો નેક્સ્ટ ટાઈમ બની જ જાય એવો શોલેનાં સિક્કા જેવો ઘાટ રાજકીય ગણતરીઓ મુજબ છે !) તો પણ આખા દેશમાં જુવાળ સર્જી મીડિયા પૂરતા તો પી.એમ. બની જ ગયા ત્યાં સુધી પહોંચ્યા – એ તો મંદબુદ્ધિના ના હોય એ સિવાય એમના દુશ્મને પણ સ્વીકારવી પડે એવી હકીકત છે.

પણ જો કોઈ તમને એમ કહે કે ડિસેમ્બર ૨૦૦૨થી આજથી ૧૨ વર્ષ પહેલા જ ખબર હતી, કે નરેન્દ્ર મોદી વિજયકળશ સુધી દેશભરમાં પહોંચીને પી.એમ. બની જશે તો ત્યારે એ વાત મોદી ખુદ પણ માની ના શકે. એ સમયે મોદી માટે સી.એમ. તરીકે કપરા ચડાણ હતા. ત્રાસવાદી હુમલાઓ થયા હતા, ગોધરાકાંડનું ભૂત ધૂણતું હતું, કુદરતી આફતોના ઉપરાછાપરી ફટકા ગુજરાતને લાગ્યા હતા. અને પક્ષ ભાજપના જ ધુરંધરો અસંતુષ્ટ બની ટાંટિયાખેંચમાં પ્રવૃત્ત હતા. રાષ્ટ્રીય સ્તરે ત્યારે એટલ-અડવાણી-મહાજનને કોઈ રિપ્લેસ કરી જાય એવું સંઘ પરિવાર પણ વિચારતો નહોતો. સમીકરણો વિધાતાએ ગોઠવેલી શતરંજની બાજીની જેમ કેમ ફરતા ગયા એ નજર સામે છે. અટલ હારીને બીમાર પડ્યા, મહાજનની હત્યા થઇ. અડવાણી પાકિસ્તાનપ્રવાસ બાદ અળખામણા થઇ ગયા. ગુજરાતમાં સ્ટ્રોંગ ગણાતા કેશુભાઈ-કાશીરામ સાઈડલાઈન થયા. સતત સારા ચોમાસા આવ્યા. ઇન્ટરનેટ-ટીવીનો વ્યાપ બેહદ વધ્યો. રાહુલ નબળા ઉત્તરાધિકારી અને મનમોહન નબળા વક્તા નીવડ્યા. યાદી લાંબી છે અને જુદા રસપ્રદ લેખનો વિષય છે, જે હું ભવિષ્યમાં લખીશ.

પણ વાત વિધાતા અને ભવિષ્યની નીકળે એટલે જ્યોતિષ યાદ આવે. વેલ, એ ય એક જુદા લેખનો વિષય છે ને થોડું મેં એના પર લખ્યું પણ છે. મોટે ભાગે જ્યોતિષીઓ અને જ્યોતિષ આપણને ફન પૂરું પાડતા હોય છે, અને ખાસ તો સંજોગોથી ઘેરાઈને નબળો પડેલો માનવી એના શરણે જતો હોય છે. જ્યોતિષ વિષે હું ખાસ જાણતો નથી. પણ મારો એક સમયનો એબબતે હાડોહાડ રેશનલ ઇનકાર અનેક આશ્ચર્યજનક અનુભવો પછી ફર્યો છે જરૂર. જ્યોતિષ કોઈ પડકારોથી સાબિત થઇ શકે એવા નક્કર ગણિત-વિજ્ઞાન કરતા મને કળા વધુ લાગી છે. જેમાં અમુક સમયે બેસ્ટ પરફોર્મન્સ થાય , અને અમુક સમયે ક્ષમતા હોવા છતાં ના પણ થાય. જો કે, આ અનિશ્ચિતતાને લીધે સ્તો જગતભરના લોકોને ભાવિના ભેદ જાણવામાં રસ પડે છે !

વેલ, મોદી અને જ્યોતિષ ક્યાં કનેક્ટ થાય એવો સવાલ થતો હોય તો સ્વ. સુરેશ દલાલે પ્રકાશિત કરેલી “જન્માક્ષર : વિધાતાના હસ્તાક્ષર” પુસ્તકના વિમોચન વખતનું એમનું વ્યાખ્યાન સાંભળવું જેમાં એમણે પોતાનામાં રહેલી આ વિદ્યા અંગે અંગૂલિનિર્દેશ કરેલો છે. કોઈના જીવનમાં ક્યારે શું બનશે એ પોતે કહી શકતા , અને એમ થતું એ બાબતે. પણ અહીં વાત એથી યે અલગ છે. મોટે ભાગે પ્રોફેશનલ જ્યોતિષીઓ  આમ પણ થાય ને તેમ પણ થાય જેવી અનેકાર્થી ગોળ ગોળ વાતો કરી, પરિણામ પછી એનો મનગમતો અર્થ તારવી દાવો ઠોકી દેતા હોય છે કોઈ ઘટના બનવાની છે એ લોજીકલી શક્ય લાગે ત્યારે એની આગાહીઓ ઠપકારી વાહવાહી લૂંટી લેતા હોય છે!  જેમ કે, મોદી વડાપ્રધાન બને એના ઉજળા સંજોગો છે – એવું છેલ્લા છ મહિનામાં કોઈ જ્યોતિષી કહે તો ધાડ મારી ના કહેવાય. એ તો સારા તટસ્થ રાજકીય સમીક્ષકને પણ દેખાય. 😉

પણ હજુ એક વરસ પહેલા તો મોદી માટે ભાજપમાં લોકસભાની ચુંટણીનાં સર્વસંમત સેનાપતિ બનવું પણ કઠિન લાગતું હતું ત્યારે ઉપર લખ્યું એમ કોઈએ ૨૦૦૨માં જ એ વડાપ્રધાન બની શકે એમ છે, એવું કુંડળીનાં આધારે ભાખ્યું હોય એનો પુરાવો હોય તો ? તો જ્યોતિષમાં ના માનતા હો ત્યારે પણ એની ન્યુઝ વેલ્યુ તો બને જ ! આવા એક જુના મિત્ર છે અમારા રાજકોટના કુમારભાઈ ગાંધી. રાજકોટનું પત્રકારજગત એનાથી અજાણ નથી. મને તો એમના જડબેસલાક અંગત અનુભવો પણ છે. પણ એ બાજુએ રાખીએ. પણ ૬ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૩નાં ‘ચિત્રલેખા’માં કુમારભાઈ ગાંધીએ મિત્ર અને હવે ફૂલછાબતંત્રી કૌશિક મહેતાને સ્પષ્ટ કહેલું કે મોદી જો આગામી બે-ચાર વર્ષ ટકી જાય, ( જે સાચે જ મુશ્કેલ હતા એમના માટે ત્યારે !) તો એ સી.એમ.માંથી પી.એમ. બની શકે એમ છે. એટલું જ નહિ, મોદી હરીફોને પછાડતા જશે અને કોમ્પ્યુટર ક્ષેત્રે પ્રગતિ કરશે એવું પણ કુમારભાઈએ ત્યારે કહેલું છે, જયારે ફેસબુક-ટ્વીટર-વોટ્સએપ-હેન્ગઆઉટ-પોડકાસ્ટ-થ્રીડી જેવી બાબતોનો જન્મ જ નહોતો થયો ! ટેકનો-સાવી મોદીની બ્રાંડબિલ્ડીંગમાં આ ઇન્ફોટેકનો સિંહફાળો આજે સ્વયમસ્પષ્ટ છે! ઉપરાંત કુમારભાઈએ સ્પષ્ટ ભાખેલું કે વિદેશમાં વસતા ગુજરાતીઓ મોદી ગુજરાત તરફ આકર્ષણ અનુભવશે ( ત્યારે એન.આર.આઈ.માં મોદીને પોપ્યુલર બનાવવાવાળો અમેરિકાનાં વિઝાવાળો ઇસ્યુ હતો નહિ !) અને મોદી ઉદ્યોગ બાબતે સફળતા મેળવશે ( મોદીના ઉદ્યોગપ્રેમ બાબતે તો એમના ટીકાકારો સૌથી વધુ સહમત છે ! 😉 )

મેગેઝીન છપાયેલી તારીખથી એક સપ્તાહ પહેલા માર્કેટમાં આવે ને એના એક સપ્તાહ પહેલા તૈયાર થવા લાગે, એટલે સત્તાવાર રીતે કુમાર ગાંધીની આ સ્યોરશોટ નિવડેલી આગાહીઓ એમણે ફક્ત કુંડળી પરથી ડિસેમ્બર, ૨૦૦૨માં કરી હતી! ખાતરી ના થતી હોય તો તત્કાલીન ‘ચિત્રલેખા’નો આ લેખ જ અહીં ક્લિક કરી , ઝૂમ કરી જાતે જ વાંચી લો ને !

kg
બોલો, પાંચ વરસ પુરા કરવાના જ્યાં સવાલ હોય ત્યાં કોમ્પ્યુટર-ઉદ્યોગ ક્ષેત્રે પ્રગતિથી/ એન.આર.આઈ.માં લોકપ્રિયતા અને  સી.એમ.થી પી.એમ.ની ખુરશી સુધી એમને પહોંચતા કોઈ અટકાવી શકશે નહિ, એ ફાડીતોડીને ૧૨ વરસ પહેલા કહી દેવું કોઈ જેવી તેવી વાત નથી. ( ધારો કે રિઝલ્ટ પછી કોઈ કારણથી મોદી પી.એમ. ના બને તોય ઓલમોસ્ટ ત્યાં પહોચી જ ગયા અત્યારથી – જ્યોતિષ કે ભવિષ્યકથનનું કોઈ શાસ્ત્ર આવ એકઝેટ તો ભાગ્યે જ કહી શકે, પણ દિશાસૂચન કરી શકે, અને એ રેતે મોદી પી.એમ. બનવાની ધારે પહોંચી ગયા- એમાં કુમારભાઈનું ફળકથન સાચું પડી ગયેલું જ ગણાય મારા મતે! )માત્ર કુંડળીનાં નિષ્ણાત કુમાર ગાંધી વળી ટિપિકલ જ્યોતિષની વાતો કરનારા પણ નથી. એ કદી કોઈને નંગ પહેરવાનું કહેતા નથી. ભગવાન સિવાય ભાગ્ય દોરાધાગા કે વીંટી-રત્નોથી ના ફરે એવું અફર રીતે ( પોતાની આવક ગુમાવીને પણ !) માને છે ! 🙂

ચોક્કસ, હું આ ક્ષેત્રનો અધિકારી નથી. કુમારભાઈના ફળકથનના મને સચોટ અનુભવો છે, કોઈ એમાં ઝૂકાવવા માંગતા હોય એમણે પોતાની રીતે એનો નિર્ણય લેવો. પણ આ વાત જરૂર રોમાંચક છે. એટલે તો શેર કરી ! જગતમાં ઘણું ય આપણે માની ના શકીએ કે સમજી ના શકીએ એવું છે. એ તો મલેશિયાના પેલા વિમાને પણ આપણને વધુ એક વખત દેખાડી દીધું. મને આવા અમુક અનુભવો પણ છે. આ બાબતે કોઈને કુતુહલ હોય તો ટૂંકો પડું અને આમે ય આવું વાંચીને કુમારભાઈનો કોન્ટેક્ટ મેળવવા લોકો મારી પાછળ પડે એ તો માનવસ્વભાવ છે. એટલે એમનો નંબર જ મૂકી દઉં છું અહીં એમની અનુમતિ લઈને. 😛 માણસ સરળ સ્વભાવનો અને સ્પષ્ટવક્તા છે.

કુમાર ગાંધી ( રાજકોટ ) સંપર્ક : 09374816977

અને હા, કુમારભાઈ કહે છે કે કુંડળી જોતા મોદીને આગામી સમયમાં શારીરિક રીતે ત્રાસવાદી હુમલાનો ખતરો ખરો !

 

JSK – વન બાય ટુ દિવાળી સ્પેશ્યલ

20131022_000945

જેએસકે – જય શ્રી કૃષ્ણ પુસ્તક વિષે આ ગ્રહ પર અહીં અને અહીં વાંચ્યું તમે.

પુસ્તક તો બહાર પડવાની સાથે જ એવી લોકચાહનાને પ્રાપ્ત થયું કે ફક્ત એક મહિનામાં જ હું તો મોટે ભાગે એમાં સિક્કિમ પ્રવાસે હોવા છતાં એની ૩૦૦૦ જેટલી નકલો હોંશે હોંશે ગુજરાતી વાચકોએ વધાવી લીધી અને અત્યારે તો એની બીજી આવૃત્તિ પણ થઇ ગઈ. એના ખુબ સરસ ફીડબેક મળ્યા. ગૃહિણીઓથી ટીનેજર્સ સુધી, એનઆરઆઈથી કંપની/સંસ્થાઓ સુધી. મુખ્ય વિક્રેતા નવભારતનો ય સહયોગ ભરપૂર. એવો જ રાજેશ બૂક સ્ટોર રાજકોટનો.

બધી કરામત કૃષ્ણની, આપણો તો લીમ્બડજશ 😛

એવી જ ચમત્કારિક રીતે આ પુસ્તકમાં અણધારી મૂળ દક્ષિણ ગુજરાતના એવા એક પટેલ મિત્રની મળી. એમનો ખુદનો જ આગ્રહ કે નામ નહિ આપવું, એટલે હાલ લખતો નથી. ક્યારેક આવી પ્રભુકૃપાની સર્જનકથા માંડીશ. એમની ભાવના અને કૃષ્ણપ્રીતિને ન્યાય મળે અને કેવળ લાયબ્રેરીના કબાટોમાં કેદ રહેવાને બદલે ખરેખર જેમને જરૂર છે અને પોસાતું નથી એવા સામાન્ય વાચકો સુધી પહોંચે એ માટે મર્યાદિત સમય પુરતી જ એક અભૂતપૂર્વ યોજના ઘડવામાં આવી. દિવાળી સુધી, ૫૦૦ રૂપિયાનું અણમોલ પુસ્તક ફક્ત ૨૫૦ રૂ. મળે એ માટે. અમુક જરૂરિયતમંદ વાચકોની, વિદ્યાર્થીઓની પોસાતું નથી વાળી ફરિયાદ દુર થાય એ માટે. મારો હેતુ પુસ્તક પ્રકાશનમાં કમાઈ લેવાનો નહિ, પણ કશુંક સાબિત કરવાનો અને વધુ લોકો સુધી વાંચન પહોચાડવાનો સર્જનાત્મક છે. એટલે મેં ય મંજુરી આપી. તો વળી એમાં કેટલીક ફરિયાદો ઉઠી કે વહેલું લેનારનો શું વાંક ? અરે, આવું પેટ્રોલ પુરાવતી બખ્તે ભાવફેર સરકાર અમુક સમય પુરતો કરે ત્યારે કહો છો ? શેર બજારથી બિગબાઝાર જેવા મોલમાં કહો છો ? હું તો એ અર્લી બર્ડ રીડરબિરાદરો પ્રત્યે નતમસ્તક છું , કે એમના પ્રતિસાદને લીધે જ વધુ લોકો સુધી કૃષ્ણ પહોંચાડવાનું આ કૃષ્ણકાર્ય થયું. આ યજ્ઞમાં એમની આહુતિ પહેલા જ ગણાશે.

જેએસકે વિષે “આજકાલ” દૈનિકમાં છપાયેલું :

“પુસ્તકમાં રેગ્યુલર કરતા મોટી સાઈઝના તમામ ૧૬૪ પૃષ્ઠો કલરફુલ છે. આ માત્ર પુસ્તક ના રહેતા એક આગવો અનુભવ છે, જે કૃષ્ણચરિત્રના અલગ અલગ પાસાઓમાંથી પસાર થયા બાદ વાચકનું નવું જ ઘડતર કરે છે.

૧૮ સ્પેશ્યલ લેખોમાં વહેંચાયેલું આ પુસ્તક શ્રીકૃષ્ણ પર અત્યાર સુધીમાં લખાયેલા અઢળક પુસ્તકો કરતા અલાયદું અને વિશિષ્ટ છે. જેમાં કૃષ્ણનાં સહારે આજનો માનવી કોઈ પણ પરિસ્થિતિ કે ઉંમરમાં પોતાની સમસ્યાઓ કેમ ઉકેલી શકે, માર્ગ કઈ રીતે કાઢી શકે અને કૃષ્ણ પાસેથી પ્રેરણા લઇ પોતાનું વર્તમાન જીવન વધુ બહેતર કેવી રીતે કરી શકે એની સુંદર છણાવટ છે. જે બોરિંગ જુનવાણી ઉપદેશને બદલે આજની પેઢીની ભાષા, અભિગમ અને દ્રષ્ટાંતો સાથે કરવામાં આવી છે. ભારત પરદેશી સુપરહીરોઝની પાચલ પાગલ બને છે ત્યારે ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડની ક્વોલિટી સાથે મોડર્ન સ્ટાઈલમાં ઓરીજીનલ સુપરપાવર કૃષ્ણને પ્રજા સુધી સાચી સમાજથી પહોંચાડતું આ આકર્ષક સાહસ છે.

“જેએસકે” જેવું નિત્ય પરિવર્તનશીલ કનૈયાને ગમે એવું આધુનિક નામ ધરાવતા આ પુસ્તકમાં જય વસાવડાએ બાળ કૃષ્ણથી લઇ આકર્ષક પૂર્ણ પુરુષ કૃષ્ણ, લીડરથી લવર અને મેનેજરથી મોટીવેટર કૃષ્ણ, ફ્રેન્ડથી ફિલોસોફર અને યોદ્ધાથી લઇ યોગેશ્વર કૃષ્ણ જેવા કૃષ્ણનાં મેઘધનુષી સ્વરૂપની અદભૂત ઝાંખી કરાવી છે. આત્મવિશ્વાસ આપતું મોડર્ન ગીતાજ્ઞાન છે. ગીતા દ્વારા લાઈફ, કરિઅર અને બિઝનેસનું મેનેજમેન્ટ સમજાવ્યું છે. કૃષ્ણ જ આજના જમાનામાં સર્વશ્રેષ્ઠ ચેતના શા માટે એની રસપ્રદ દલીલો આપી છે. રાધા અને રાસનું રસિક વર્ણન કર્યું છે. વૈષ્ણવજન ભજનથી સારા નાગરિકનાં પાઠ ભણાવ્યા છે. રુક્મિણીનાં પ્રેમપત્ર અને સત્યભામાની ભેટની મનોહર કહાની લખી છે. દ્વારકાનો ઈતિહાસ અને કૃષ્ણની પીડા પણ અહી રજુ થઇ છે. યંગ જનરેશન સાથે કૃષ્ણની આજના યુગમાં નવી જ વાતો કહેતો ક્રાંતિકારી અભૂતપૂર્વ વાર્તાલાપ પણ છે. કૃષ્ણ વિષે અસંખ્ય ઓછી જાણીતી માહિતીનો અનેક પ્રાચીન ગ્રંથોમાંથી એકત્ર કરેલ ખજાનો છે.

કૃષ્ણ પરના મોબાઈલ યુગમાં બહુ જોવા મળતા ચીલાચાલુ ચિત્રોને બદલે તદ્દન નવા વિવિધ શૈલીઓના ફ્યુઝન જેવા નવા જમાનાને અનુરૂપ ચિત્રોનો છપ્પનભોગ જેએસકેમાં છે. નયનરમ્ય ટાઈટલ આંખથી હ્રદયમાં ઉતરે એવું છે. ચૂંટેલી કૃષ્ણકવિતાઓનો મઘમઘતો ગુલદસ્તો પણ છે. કન્ટેન્ટ અને આર્ટ, શબ્દ અને રંગ-રેખાનો એમાં બાંસુરી અને બાંકેબિહારી જેવો અજોડ સમન્વય થયો છે. ચળકતા કાગળમાં ઉત્તમ રીતે છપાયેલું આ પુસ્તક પ્રોડકશન ક્વોલિટીમાં દુનિયાનાં કોઈ પણ વિકસિત દેશના બેસ્ટ પ્રોડક્શનને ટક્કર આપી કિંમતનાં પ્રમાણમાં તો એનાથી આગળ નીકળી શકે તેવું છે.”

 જેએસકે તો શરુ થઇ ત્યારથી ‘બ્લેસ્ડ બૂક’ રહી છે. નરસિંહ મહેતાનાં કિસ્સા સાવ કાલ્પનિક નહિ હોય, એવો ભરોસો થાય એટલા તો અનુભવ અત્યાર સુધીમાં થઈ ગયા છે ! 

જેએસકેનાં પ્રીમિયમ કન્ટેન્ટ અને ક્વોલિટી અંગે તો જેમની પાંચે ય સેન્સિઝ સલામત છે એવો કોઈ શંકા ના કરી શકે એટલી ઉત્તમ એ દેખીતી જ બની છે. પણ એ કરવામાં એનો ભાવ વધુ રાખવો પડે એ લકઝરી કરતા લાચારી વધુ છે. મુકુન્દ પાધરા જેવા દોસ્તોએ ગાંઠનું ગોપીચંદન કરી એ લાગણીથી પહોચાડી એ માટે ય એમને વંદન.

આગળ કહ્યું એક કૃષ્ણપ્રેમી દાતાની સામે ચાલીને મળેલી સહાયથી મારા તરફથી પણ થોડું જોખમ લઇને ખાસ આ વર્ષની દિવાળી અને બુકની સક્સેસના સેલિબ્રેશનને ધ્યાનમાં લઇ કોઈ લલચામણી યોજનાઓને બદલે વાચકોને જ ફ્લેટ ૫૦% વળતર આપીને કૃષ્ણકાર્ય કરવાનો શુભ સંકલ્પ કર્યો છે. એક રોકેટ/ ભમ્ભૂનાં બોક્સ કે એક પેકેટ મીઠાઈ/ડ્રાયફ્રુટનાં ભાવમાં પુસ્તક ગ્રીટિંગ રૂપે લઇ અને આપી શકાય ! પહેલા ખરીદ્યું હોય તો ગિફ્ટમાં આપી શકાય. આજે તાતી જરૂર છે એ કૃષ્ણના આચાર- વિચારોનો આધુનિક જમાનાને જીવતી જીંદગીમાં ઉપયોગી બને એવો સ્પર્શ રંગબેરંગી આનંદ સાથે થાય, એ યજ્ઞમાં સ્વેચ્છાએ કોઈ અપેક્ષા વિના મિત્રો પણ જોડાયા. કાયમી મુખ્ય વિક્રેતા એવા નવભારતે પણ સ્નેહથી આ માટે ઉદારતા રાખી.

દિવાળીનાં દિન સુધી ફક્ત મર્યાદિત દિવસો માટે જ કૃષ્ણપ્રેમી દાતાની સહાયથી, ફક્ત એમના આયોજનથી પસંદગીની જગ્યાઓએ પુરા ૫૦% વળતરથી અડધી કિંમતે ફક્ત ૨૫૦ રૂપિયામાં ઉપલબ્ધ કરાવી રહ્યું છે. ખાસ ડિસ્કાઉન્ટની આ આકર્ષક ઓફર ફક્ત મર્યાદિત નકલોના સ્ટોક પુરતી અને માત્ર દશેરાથી દિવાળી યાને ૧૪ ઓક્ટોબરથી ૩ નવેમ્બર સુધી જ કામકાજના સમય પુરતી ખુલ્લી રહેશે. વધુ વિગતો માટે  ૯૫૩૭૫૩૭૩૭૩ નમ્બર પર સંપર્ક થઇ શકે છે. આ  કોઈ ન વેંચાતા પુસ્તકને ખપાવી દેવાનો કીમિયો નથી. ( જેએસકેનાં ઓનલાઈન પ્રતિભાવો જગજાહેર છે – અને મારા પ્રિય પુસ્તક “પ્રીત કિયે સુખ હોય”ની પાંચમી આવૃત્તિ બજારમાં આવી છે, અને એક વર્ષમાં ૮૦૦૦ નકલ વેંચાઈ ચુકેલા “જય હો”ની ચોથી સંવર્ધિત આવૃત્તિ દિવાળી બાદ આવી રહી છે, યુવાહવાની ત્રીજી આવૃત્તિ પણ પૂરી થવામાં છે. જેએસકેની  લોન્ચ સમયથી જ પડાપડી થાય છે.) માટે ફરી આ જ પુસ્તક દિવાળી બાદ મૂળ ૫૦૦ રૂપિયાની કિંમતે જ હમેશા બૂક સ્ટોરમાં ઉપલબ્ધ રહેશે ( નીચેની પ્રાપ્તિસ્થાનોની યાદી સિવાય અન્ય બૂક સ્ટોરમાં આજે ય એ મૂળ કિંમતે જ મળે છે જ ) અને આ ઓફર કોઈ પણ સંજોગોમાં લંબાશે નહિ. 

સહજભાવે આનાયાસ થયેલા આ આયોજનમાં પણ કમનસીબે અમુક વાચકોએ પહેલા ખરીદી હોવાનો વાંધોવચકો ઉઠાવ્યો. કોઈએ એ વળી બિચારા બૂક સ્ટોરના મિત્રોને આ અલગ પ્રાપ્તિસ્થાનો ફેસબુક પર મુક્યા હોવા છતાં વગર વાંકે ડિસ્કાઉન્ટ માટે પરેશાન કર્યા. બીજા કેટલાક ન ગમે એવા બનાવો ય બન્યા. અગાઉ કહ્યું એમ, આ કોઈ રાસ્તે કે માલ સસ્તે મેંની ઓફર નથી. માર્કેટિંગ સ્કીમ નથી. ફક્ત કૃષ્ણપ્રેમી દાતાઓની લાગણીની ભરતીમાં એવા જ હેતુથી લેખક / પ્રકાશક તરીકે જાતે ઘસાઈને મદદરૂપ થવા ઉજવેલો, વાચકનો તહેવાર સુધારવાનો ઉત્સવ છે. છતાં ય એનાથી કોઈને ઈરાદો ના હોવા છતાં ગેરસમજ કે મનદુઃખ થયું હોય તો ક્ષમસ્વ.

આ પુસ્તક હવે ગણત્રીનાં જ બાકી રહેલા દિવસોમાં આગળ ફોટામાં છે , એવા સ્ટીકર સાથે મળશે. જેથી અન્ય પુસ્તક કરતા આનું વિતરણ ખાસ સહાય અન્વયે જુદું છે, એ ખ્યાલ આવે અને એનો કોઈ વ્યવસાયિક બદઈરાદાથી ઉપયોગ કરી બૂક સેલર મિત્રોને મૂંઝવણમાં મુકે નહિ.

જે.એસ.કે. “વન બાય ટુ” દિવાળી ડિસ્કાઉન્ટ ઓફરના પ્રાપ્તિસ્થાનો ( ખાસ નોંધ આ ઓફરનો લાભ આ સ્થળો સિવાય બીજી કોઈ જગ્યાએ કે બૂક સ્ટોરમાં મળશે નહિ, આ સરનામાંઓમાં હવે કોઈ સ્થળ ઉમેરાશે નહી. પછી આ ડિસ્કાઉન્ટ પાછું જ ખેંચાઈ જશે તરત જ ) :

*રાજકોટ :

૧. ગાથા કોમ્યુનિકેશન, જીગર પાનની બાજુમાં, મોટી ટાંકી ચોક, રાજકોટ. ફોન : ૯૫૩૭૫૩૭૩૭૩

૨. ભારત ફ્રુટ કોર્નર, એસ્ટ્રોન ચોક, રાજકોટ.

*અમદાવાદ :

૧. પરમાર ટ્રેડલિંક, ભારત પેટ્રોલિયમનો પેટ્રોલ પંપ, માનવ મંદિર સામે, ડ્રાઈવ ઇન-ગુરુકુળ રોડ, મેમનગર, અમદાવાદ ફોન : ૯૮૨૫૧૨૨૩૦૫

*સુરત :

૧. જે. ડી. ગાબાણી લાયબ્રેરી, સરગમ કોમ્પ્લેક્સ અને સારથી ડોક્ટર હાઉસની સામેની ગલી, સારથી કોમ્પ્લેક્સ, હીરાબાગ, સુરત ફોન : ૨૫૫૮૮૧૪

૨. એલ. પી. સવાણી વિદ્યાલય, અડાજણ, પરેશ સવાણી ફોન : ૯૯૦૯૦૧૯૫૪૧

૩. પાર્થ નોલેજ ઇન્સ્ટીટયુટ, ૨૦૧ / ઈ – અંબિકા પાર્ક કોમ્પ્લેક્સ, સીતાનગર સર્કલ, બોમ્બે માર્કેટથી પુનાગામ રોડ, સુરત ફોન : ૬૯૯૮૦૫૯

૪. સમર્પણ ટેકનો સ્કુલ, વિક્રમનગર -૪, સીતાનગર સર્કલથી કેનાલ રોડ, પુનાગામ, સુરત ફોન : ૭૬૯૮૮૮૧૪૪

*ભૂજ :

૧. ઇન્સ્ટીટયુટ ફોર યુથ ડેવલપમેન્ટ, ૨૩, અંબિકા પાર્ક સોસાયટી, ભુજ, રસનિધિ અંતાણી ફોન : ૯૮૨૫૭૩૦૩૧૫

*જામનગર :

૧. સાંઈનાથ મેડિકલ, વિકાસ રોડ, ગાંધી સોડા શોપ પાસે, જામનગર, રવિ ફોન : ૦૯૪૨૮૪૧૫૦૧૪

*પોરબંદર :

૧. વૈદેહી કલેક્શન, લિબર્ટી રોડ, ઇન્દ્રલોક કોમ્પ્લેક્સ, ફોન : ૯૯૯૮૧૨૧૯૮૯

*વડોદરા :

૧. ચરોતર નમકીન, એસબી-૧૨, ઋતુરાજ કોમ્પ્લેક્સ, એચડીએફસી બેન્ક પાસે, વાસણા રોડ, વડોદરા , બિમલ પટેલ ફોન : ૯૯૨૫૦૮૯૩૪૧

*મુંબઈ :

Vipul Parekh 8655062649

*ભાવનગર :

વિશાલ ચશ્માવાળા, વોરા બજાર, નાગરપોલ ડેલા, ભાવનગર, ફોન : હકીમભાઈ : ૦૯૮૨૪૯૫૭૬૦૯

………..ફરી વાર, કેટલીક અગત્યની વાતોનું રિવિઝન >>>>>>>>

# ઉપરના સ્થળો સિવાય કોઈ પણ બૂક સ્ટોરમાં આ ઓફરનો લાભ મળશે નહિ એની ખાસ નોંધ લેવી.બૂક સ્ટોરમાં અત્યારે પુસ્તક ઓફર વિના ઉપલબ્ધ છે જ. ડિસ્કાઉન્ટ તત્કાલ અસરથી પાછું જ ખેંચાઈ જશે, સ્ટોક અને સેન્ટર્સ ક્લોઝ થઇ જશે. અને અત્યારે બીજે મળે છે એમ જ ફરી પુસ્તક મૂળ કિંમતે જ ખરીદવાનું રહેશે. JSK ઓનલાઈન પણ એમેઝોન.ઇન, બુક્સ ફોર યુ જેવી સાઈટ્સ પર મળે જ છે. પણ આ ઓફરનો લાભ તો ફક્ત પ્રાપ્તિસ્થાનો ઉપર છે ત્યાં જ મળશે. ઓનલાઈન આવી કોઈ સ્કીમ નથી. કોઈ મારફતે આ જગ્યાઓ પરથી મંગાવી લેવા બહારના મિત્રોને વિનંતી છે.

# આ ઉપરોક્ત સ્થળો બૂક સ્ટોર નથી. સહાય કરનાર કૃષ્ણપ્રેમી મિત્રોની મદદથી દાતાઓનો હેતુ પૂરો પાડવા ટૂંકા ગાળા માટે ગોઠવાયેલી વ્યવસ્થા છે. એ માટે પુસ્તકોની દુકાનમાં જઈ પરાણે માંગણી ના કરવા વિનંતી છે.

# ઓફર અંતર્ગત હવે પુસ્તક સ્ટીકર કે “સહાયથી”નાં લખાણ સાથે જ મળશે. એ પુન:વેંચાણ કે અદલાબદલી માટે નથી. કોઈને અંગત હેતુ માટે જથ્થાબંધ જોઈએ તો ૯૫૩૭૫૩૭૩૭૩ નંબર પર સંપર્ક કરવો. કાયમી ધોરણે વેંચાણ કે લાયબ્રેરી ઈત્યાદિમાં મંગાવવું હોય તો નવભારત સાહિત્ય મંદિરનો સંપર્ક કરવો.

# આ વન બાય ટુ ઓફર દિવાળીનાં તહેવારો બાદ પૂરી જ થઇ જશે. પછી કોઈ પણ સંજોગોમાં રિપીટ થશે નહિ. નવા આવનારા કોઈ રિમઝિમ / જય વસાવડાના પુસ્તકોમાં પણ (પ્રવચનોના સ્થળ પરની વ્યવસ્થા સિવાય ) હવે આવી કોઈ ઓફરની અપેક્ષા રાખવી નહિ. આ તો કૃષ્ણકાર્ય ,માટેનો ઉમદા હેતુ છે. વારંવાર આવે એવો કોઈ બિઝનેસ એજેન્ડા નથી. એટલે જ પુસ્તકની કવોલીટીમાં સહેજ પણ સમાધાન વિના કે કોઈ અન્ય શરતો / છેતરામણી સ્કીમો વિના આ યોજના એક અપવાદ તરીકે આ વખતે મૂકી છે, જે કાયમી નિયમ નથી.

# ઉપરના સ્થળો સિવાય પુસ્તક અન્ય જગ્યાએ આ ઓફરમાં ઉપલબ્ધ કરાવવું શક્ય નથી. મિત્રો-સ્નેહીજનો મારફતે આ જગ્યાઓથી મેળવી લેવું, જો આપના નિવાસ્થ / ગામમાં એ ના હોય તો. એક એક નકલ પોસ્ટથી પણ મોકલાવવી શક્ય નથી. વધુ નકલ હોય તો નીચેના ફોન નંબર પર વિનંતીથી વિચાર કરાશે.

# આ માટેની તમામ માહિતી / માર્ગદર્શન / મદદ અને કોઈ સુચન કે વધુ સ્પષ્ટ સમજણ – દરેક બાબત માટે નીચેના નંબર પર સંપર્ક કરવો : ૯૫૩૭૫૩૭૩૭૩

# આ જરૂરી સુચનાઓ શક્ય તેટલી ફેલાવી સહકાર આપવા વિનંતી. આભાર. જય શ્રી કૃષ્ણ. 🙂

 

મમ્મી એટલે…..?

===================================

જબ ભી કશ્તી મેરી સૈલાબ મેં આતી હૈ…

મા દુઆ કરતી હુઈ ખ્વાબ મેં આતી હૈ! (મુનવ્વર રાણા)

===================================

mother1

ના આજે મધર્સ ડે નથી. આજે ૧૩ મે. બરાબર ૧૧ વર્ષ પહેલા મમ્મીને આ જ દિવસે ગુમાવેલા. અને એમાં ય સોમવાર હતો. આગલે દિવસે રવિવાર , ૧૨ મેનો ‘મધર્સ ડે’ હતો, જેમાં પેલો ” ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ” લેખ લખાયો. ( હજુ ગઈ કાલે એક કાર્યક્રમમાં મને મળેલા બે અલગ અલગ પરિવારોએ એ લેખ યાદ કર્યો ! )  એનું પુનરાવર્તન તો ત્યારે જ થાય કે જયારે જીવતરનું પુનરાવર્તન થાય. એ લેખે લેખક તરીકે મારી કારકિર્દી પલટાવી નાખી ! આ જે કંઈ લોકપ્રિયતા આજે દેખાય છે દુનિયાને, એની બુનિયાદ પણ એ જ. એટલે એનાથી બળીઝળીને સમય બરબાદ કરતા દોસ્તોને એટલું જ નિખાલસતાથી કહી શકું કે આ બધા તો પાસિંગ ફેઝ હોય છે એ હું બરાબર જાણું છું. ફક્ત ટેલન્ટ કે ચાન્સથી એ મળે નહિ. થોડીક હટ કે જીવાયેલી જિંદગી અને  થોડાક નહિ, બહુ બધા માનાં અંતરના આશીર્વાદ પણ કદાચ જોઈએ. પણ કેવળ નકલ કે ખટપટ કર્યે રાખનારા એ ક્યાંથી લઇ આવશે ? મૃત્યુ પછી મમ્મીની એ કદાચ લાસ્ટ  ગિફ્ટ હશે, એવું હું તો માનું જ છું અને આ મામલે બીજાઓની માન્યતાનો કોઈ અર્થ નથી હોતો. 😛 મમ્મીની વિદાય અને એ પછીના જીવન અંગે ટૂંકમાં આ બ્લોગ પર “દસ વરસ” ભાગ ૧-૨માં લખ્યું. પછી અટકાવી દીધું કારણ કે ઘણા સંવેદનશીલ વાચકોને એનાથી દુખ થતું હોય એવું લાગ્યું…અને અમુક અક્કલહીનો મન ફાવતા અર્થઘટનથી મિત્રભાવે વાચકો સાથે હૃદય ખોલીને કરેલી વાતને પણ વાયડાઈથી તોડતા -મરોડતા હોય એવું લાગ્યું. છતાં ય ૧૧ વરસ થઇ ગયા એટલે કદાચ સમય મળે તો ફરી લખું. આમ પણ ટૂંક સમયમાં ઇન્શાલ્લાહ આ બધું મારા એક પુસ્તકમાં પણ આવે ખરું…જોઈએ. 

અત્યારે તો પપ્પામાં મમ્મી જીવે છે અને હું એમની તબિયતની ઘણી સમસ્યા ધ્યાનમાં રાખી એમની સાથે જ શક્ય એટલું જીવું છું. અચાનક મૂળ સોતાં ઉખાડયા હોય એમ અમે રાજકોટ આવી ગયા અને લાઈફમાં ઘણા ઝડપી ચેન્જ આવ્યા જે મારા સ્વભાવ મુજબ મેં તરત સ્વીકાર્યા. ૭ મહિનાથી ફર્નીચર વિના નીચે પથારી કરીને જ સુઈ જાઉં છું અને ખોખામાં પુસ્તકો વિગેરે કામ પૂરતા રાખું છું.  અણધારી આર્થિક જવાબદારી વધતા ચુપચાપ કામ વધારી દેવું પડ્યું છે થોડું કારણ કે હું બીજી કોઈ રીતે કમાણી કરતો જ નથી.  આ બધું અત્યારે શેર કરવાનું ય ના હોય , એમાં કોઈને રસ હોય નહિ અને વાચકની નિસ્બત લેખકના પરફોર્મન્સ સાથે જ હોય, પ્રોબ્લેમ્સ સાથે નહિ ને એમાં કશું ખોટું ય નથી. આ વખતે  દિવાળીની જેમ આ વિદાયદિન પણ હવે જુના ઘરથી દુર છે. જોકે ગઈ કાલે અનાયાસ પપ્પાના ભત્રીજાના પુત્રના લગ્નપ્રસંગ નિમિત્તે  હું ને પપ્પા ત્યાં થોડી વાર જઈ આવ્યા. આ પરિવર્તન મમ્મીની જ ઈચ્છા હશે એટલે એમાં કોઈ ફરિયાદ નથી. સમયે જખમ રૂઝાવી દીધા છે , ખાલીપો તો રહે. એક ખૂણો નાનકડો પણ નિરંતર ખાલી રહે, એ વિષાદ ભૂંસાય નહિ. પણ સુખદ સ્મૃતિઓ યાદ કરવાની. મેં તો આજે ય ફિલ્મ જોઈ ઇલિયાસ સાથે અને “માસીના લાડકા” શૈલેષ સગપરિયાએ ઘેર આવી ખાસ્સી મહેનતે બાસુંદી બનાવી. કુદરતી રીતે જ અનાયાસે એમની સારવારમાં ખડેપગે રહેલો ગૌરવ જસાણી પણ આજે જ સજોડે ભેટી ગયો, બહાર કોઈ આયોજન વિના. એમને લાડકા અમારા સૌથી નાના અનુમાસીના દીકરાની આજે સગાઇ પણ થઇ. દેવાન્ગીબહેન મમ્મીની સરસ છબી મઢાવી લઇ આવ્યા.  એમની અદ્રશ્ય હાજરીનો આ જ અહેસાસ છે. ઘેલી અવાસ્તવિક વેવલાઈને તો હમેશા બાય બાય જ હોય. ચિરવિદાય લઇ ગયેલા સ્વજનો આપણને મોજમાં જોઇને આનંદ પામતા હશે , સતત શોકમાં જોઇને તો દુખી થઇ જાય. લાઈફ ઇસ નોર્મલ.એન્ડ ધેટ્સ નેચરલ. એટલે આજે તો આવી સરસ વ્યક્તિ આપણી  સાથે હતી અને યાદોમાં હજુ ય જીવે છે – જેમના થકી અહીં સુધી પહોંચવા મળ્યુ એનું સેલિબ્રેશન !

ઓકે, ગત વર્ષે  (૨૦૧૨) પણ સ્પેશ્યલ ૧૩ મે હતી. મમ્મીના ગયે ૧૦ વર્ષ પુરા થતા હતા. અને એમની “પુણ્યતારીખ” તથા મધર્સ ડે એક જ દિવસે ભેગા થતા હતા ! થયું કે કશુંક સ્પેશ્યલ લખું સ્પેકટ્રોમીટરમાં. પણ પ્રચલિત માન્યતાથી વિરુદ્ધ વિષય કે એના કથન ( subject & narration ) માં જરૂરી ના હોય ત્યાં સુધી હું લેખની સ્પેસમાં કોઈ સંદર્ભ વિના સ્વ-પ્રેમ ખાતર થવાનું ટાળતો હોઉં છું. બનેલી સત્યઘટનાઓ સાક્ષી તરીકે કોઈ મોણ વિના પીરસવામાં, મારી હાજરી જરૂરી હોય કે ખુદ પર હળવી રમુજ હોય – એવું તો આ ટોપિકમાં હતું નહિ. અને ફરીને મમ્મી પર એ ક્લાસિક લેખ જેવો જ લેખ લખીને મારે રીડરબિરાદરો તો ઠીક, મારી જાતને જ બોર નહોતી કરવી. જુનું ગમે તેટલું સરસ કે મહાન સર્જાયું હોય, એના ઓછાયામાંથી બહાર આવી નવું વિચારવું એ જ ક્રિએટિવ એડવેન્ચરની થ્રિલ !

અને આ અત્યારે આપ વાંચવા જઈ રહ્યા છો એ લેખ મિત્ર કિન્નર સાક્ષી છે એમ એક ઝબકારામાં તરત જ વિચાર આવતા લખાયો. મારે મારી મમ્મીને ટ્રીબ્યુટ આપવી હતી પણ લાઉડ થયા વિના, અને વાચકોથી બિલકુલ દૂર ગયા વિના. એમાં થયું કે મમ્મીના મારી આંખ સામે તરવરતાં વિઝ્યુઅલ્સની મોમેન્ટસ એક સળંગ સૂત્રમાં પરોવીને લખું ! એમાં એક વ્યક્તિની નહિ, પણ માતૃત્વની આખી અનુભૂતિની સર્વકાલીન છાંટ ઝીલાય અને જેમાંથી આપણા ગુજરાતી ઘરના થોડા સમય પહેલાના જીવન અને મમ્મીઓના એમાં “કી-રોલ” પણ ‘કવર’ થઇ જાય – જેથી એ મારી જ નહિ – બા, અમ્મી, મમ્મી, મોમ, મા સાથે જીવેલા – ઉછરેલા દરેક પરિવારની અને દરેક સંતાનની યુનિવર્સલ ફિલિંગ બને, છતાં ય એમાં માત્ર મારી નિકટના સ્વજનો પારખી શકે એવો હળવો સુર પર્સનલ વહેતો હોય. મારું બચપણ મેં આ લેખમાં વણી લીધું છે, સ્માર્ટલી. મને લેખમાં ગુપ્ત રીતે અમુક વાતો અદ્રશ્ય પઝલની માફક ગુંથી લેવાની આદત છે. દા-વિન્ચી સ્ટાઈલ યુ નો !સમજાય એને જ આ બીજું લેયર પકડાય ! અને આ ઝડપભેર કવિતાના લયમાં લખાયેલો લેખ પણ બહુ જ વખણાયો. ખુબ મધમીઠો લાગ્યો બધાને. અમુક મરમી સારસ્વતોને લલિતનિબંધ લાગ્યો – અને આમ પણ ૨૧મી સદીનો અવાજ અને મિજાજ ઝીલાય એવી સાહિત્યિક ક્રાંતિ પણ થવી જ જોઈએ ને ! એની વે, વિથ ધિસ રેફરન્સ રિકેપ ઓફ લાસ્ટ ઈયર્સ આર્ટિકલ. લવ મોમ્સ. હગ ધેમ એન્ડ કિસ ધેમ – ઓર યુ વિલ મિસ ધેમ વહેન ધે આર નોટ એરાઉન્ડ 🙂

mo6

હતો હું સૂતો પારણે પુત્ર નાનો,
રડું છેક તો રાખતુ કોણ છાનો?
મને દુઃખી દેખી દુઃખી કોણ થાતું?
મહા હેતવાળી દયાળી જ મા તું.
સૂકામાં સુવાડે ભીને પોઢી પોતે,
પીડા પામું પંડે તજે સ્વાદ તો તે,
મને સુખ માટે કટુ કોણ ખાતું?
મહા હેતવાળી દયાળી જ મા તું.
લઈ છાતી સાથે બચી કોણ લેતું?
તજી તાજું ખાજું મને કોણ દેતું?
મને કોણ મીઠાં મુખે ગીત ગાતું?
મહા હેતવાળી દયાળી જ મા તું.
પડું કે ખડું તો ખમા આણી વાણી,
પડે પાંપણે પ્રેમનાં પૂર પાણી,
પછી કોણ પોતતણું દૂધ પાતું?
મહા હેતવાળી દયાળી જ મા તું.
મને કોણ કે’તું પ્રભુ ભક્તિ જુક્તિ,
ટળે તાપ-પાપ, મળે જેથી મુક્તિ,
ચિત્તે રાખી ચિંતા રૂડું કોણ ચા’તું,
મહા હેતવાળી દયાળી જ મા તું.
તથા આજ તારું હજી હેત તેવું,
જળે માછલીનું જડયું હેત તેવું,
ગણિતે ગણ્યાથી નથી તે ગણાતું,
મહા હેતવાળી દયાળી જ મા તું.
અરે! એ બઘું શું ભલું જૈશ ભૂલી,
લીધી ચાકરી આકરી જે અમૂલી,
સદા દાસ થૈ વાળી આપીશ સાટું,
મહા હેતવાળી દયાળી જ મા તું.

(દલપતરામની પ્રાચીન કવિતાના ચૂંટેલા અંશો)

* * *

મમ્મી એટલે?

શિયાળામાં હૂંફ આપતું ઊનનું સ્વેટર. ઉનાળામાં ઠંડક આપતું સાયલન્ટ એરકન્ડીશનર. ચોમાસામાં પલળવાથી બચાવતો રેઈનકોટ. ધૂઘવતા દરિયાની ભરત અને ઓટ. ઘૂળેટીના રંગ, સંકરાતની પતંગ, જન્માષ્ટમીની પૂરણપોળી, દિવાળીની રંગોળી, ઈદનો ચાંદ, ક્રિસ્મસનું ઝાડ. સોનેરી ઉષા, કેસરી સંઘ્યા. દિવસનું ચમકતું ગગન, રાતનો ખુલ્લો પવન. હોંઠો પર આવીને હાલરડું બનેલું ગીત, ચહેરા પર આવીને સંગીત બનેલું સ્મિત!

મમ્મી એટલે પાણિયારે વીંછળાતું ચોખ્ખું માટલું. ફ્રિજમાં મૂકાતો મેળવેલા દૂધનો દહીં બનાવવાનો છીબું ઢાંકેલો વાટકો. ગેસ પર લાઈટરમાંથી ઝબૂકી બ્લ્યુ ફ્‌લેઈમ બનતો તિખારો. થપ્પી વાળીને એકસરખા ગોઠવેલા નેપ્કીન. ફળિયામાં અથડાતી સાવરણાની સળીઓના ઘસાવાનો અવાજ. વાસણ માંજવાના પાઉડરથી પાણીની ડોલમાં બનતા મેઘધનુષી પરપોટાં. કોઠીએ ભરેલા કાંકરા વીણ્યા પછી એરંડિયાથી ચળકતા ઘઉં. કાચા રોટલા પર ઉઠેલા હાથના પંજાની છાપ. ભાખરી પર વેલણથી પડતા ખંજન જેવા ખાડા. કટકી-છૂંદાની તપેલી પર તાણીને બાંધેલું સફેદ કપડું, કપડે બાંધેલા નીતરેલા દહીંમાં ભળતો સાકર-એલચીનો ભૂકો. મુરબ્બાના ફીંડવા પર તજની બાજુમાં જ ચોંટેલો કેસરનો તાંતણો. ગરમ-ઘી ગોળવાળી સુખડીઓ માટે બાઉલમાં ફરતો તવેથો.

મમ્મી એટલે અગાસીએ સૂકવેલી વેફરની હસ્તપ્રત જેવી ડિઝાઈન. કબાટમાં મુકેલા કપડામાંથી આવતી પેલી નેપ્થાલીનની ગોળીની વિશિષ્ટ ગંધ. પૂજામાં પડેલી અગરબત્તીની સુગંધ સાથે જુગલબંધી કરતી પીત્તળની ટકોરી. તાંબાની લોટી જેવા રંગની માળાના ફરતા મણકા. સૂકા રૂને વાટ બનાવતા ઘીની સ્નિગ્ધતા. ન્હાતા ન્હાતા ચામડી પર સ્ક્રબિંગ કરવા ઘસાતું તૂટેલા નળિયાનું ગેરૂડું ઠીકરું. કાંડે ફરકતા લાલચટ્ટક પાટલા. કપાળે ચોંટાડાતા મખમલના સ્ટીકરવાળા ચાંદલા. બનાવટી મોતીના સાચાં શોભતા ઈયરિંગ પેટ પર ચોપડાતી પાણીમાં ‘ડોયેલી’ હિંગ. હળદરવાળા દૂધમાંથી નીકળતી ગરમ ઉષ્માભરી બાષ્પ. પારિજાતના વૃક્ષ પરથી ઢગલા મોઢે ખરતા સુગંધી પુષ્પ.

મમ્મી એટલે બજારમાં જમીનથી ત્રણ વેંત અઘ્ધર ચાલતી એક જાદૂઈ થેલી. જેમાંથી નીકળે કાકડી અને ફટાકડા, છાપું અને સાબુ. વીમાના પ્રિમિયમની માસિક પહોંચ. ઉંમરના થાકને લીધે ધૂંટણમાં આવતી મોચ. સફેદ થતાં વાળમાંથી આવતી રૂપેરી રોનક, ધૂઘરીવાળા પાલવમાંથી ઝીલાતી કદમોની ખનક. સમી સાંજે માળામાં પ્રવેશતા પંખીઓનો કલરવ. વહેલી સવારે નળામાંથી છૂટતાં પાણીનો ધઘૂડો. પાડોશમાં થતી પંચાત પછીની મુસ્કાન. ગોખલામાં ગોઠવેલી તસવીરોમાંથી છલકતા અરમાન. મહીનાના અંતે ચોળાયેલા રૂપિયાને ડબ્બામાં બંધ કરીને વસાતું ઢાંકણ. ફાટેલાં કપડાને સોય દોરાથી સીવી દેતું સાંધણ. કાળા આલ્બમમાં ચોંટાડેલા ધોળી કિનારવાળા ફોટા. ભીની માટીમાં ખૂંચી જતાં રંગબેરંગી લખોટા. એલ્યુમિનિયમના લંચ બોક્સની ક્લિપ બંધ કરવાનો ‘ઠક’ અવાજ. વાળનો અંબોડો વાળી ખૂણે બોરિયું ભરાવવાનો અંદાજ. પુસ્તકના પાનાઓમાં થતી લાલભૂરી અન્ડરલાઈન. બેન્કના રજીસ્ટરમાંની ચોકડી સામે થતી ઓળખાણની ગુજરાતી સાઈન.

મમ્મી એટલે લિપસ્ટિક વિનાના હોંઠે ગાલ-કપાલ પર ભરેલી ભીની બચ્ચીઓ. મમ્મી એટલે હાશ!

* * *

મમ્મી એટલે વીખરાયેલ કપડાને થતી કાળજીપૂર્વકની ગડીઓ. થાકેલા કપાળે ફરતો એક કરચલીવાળો એવો હાથ કે જેની રેખાઓના ડસ્ટરથી ટેન્શનથી ભરાયેલું બ્રેઈનબોર્ડ લૂછાતું જાય! સૂતેલા સંતાન પર ઓઢાડેલી અર્ધપારદર્શક ઓઢણીની આણ ભરીને દૂર રહેતા મચ્છરના ડંખ. વીજળીના અભાવે થતા બાફ વચ્ચે બાળકને પોઢાડવા એના હાથમાં ઝૂલતા પૂંઠાના પંખ. પડખે પોઢેલું શિશુ જાગી ન જાય, માટે ટીવી રિમોટ પરના મ્યૂટ બટન પર દબાતો અંગૂઠો. ચશ્મા ન મળે તો મેગ્નીફાઈંગ ગ્લાસના સહારે વંચાતી મેગેઝીન્સનો ખડકલો. ચોપડી પર ચડતાં પૂંઠા માટે ખૂણા કપતી કાતર. દાંતેથી ફોલેલી શેરડીની ગંડેરી કરવા ગાંઠા પર ભીંસાતી સૂડી.

મમ્મી એટલે પોતાના દીકરા-દીકરીની વગર પગારની વકીલ. એના માટે પપ્પા સામે છણકા કરતી દલીલ. મમ્મી એટલે કુટુંબના બધા ટાયરને જોડી રાખતી ચેસીસ. મમ્મી એટલે સંતાનોના ગુસ્સાનો આંચકો ખમી ખાતું સસ્પેન્શન. મમ્મી એટલે બારીમાં ઉભી ઉભી રસ્તાને તાક્યા કરતી અનંત પ્રતીક્ષા. મમ્મી એટલે બાળકના મુઠ્ઠીમાંથી ગમે તેટલા મોટા થયા પછી ન છૂટતી એક આંગળી. મમ્મી એટલે દાંત પડી ગયા પછી બોખું છતાં ય અનોખું લાગતું એક હાસ્ય, જેનાથી ભલભલા બેન્ક એકાઉન્ટનો ખાલીપો પૂરાઈ જાય છે! મમ્મી એટલે ઈમોશન ઈન મોશન. મમ્મી એટલે ફેરીટેલ્સની જાદૂઈ છડી. મમ્મી એટલે બાળકને તેડીને ભારે થઈ જતો હાથ, છતાં ય હળવું થઈ જતું હૈયુ. મમ્મી એટલે રાખ થઈએ ત્યાં સુધી હયાતીની સાખ પૂરતી કોખ અને કાખ. મમ્મી એટલે આપણા ચહેરા સાથે વણાઈ ગયેલા એના ચહેરાના અણસારા! મમ્મી એટલે અડધી રાત્રે ય આપણા કાનમાં ગૂંજતા એના અવાજમાં પોકારાતા આપણા નામના ભણકારા! મમ્મી એટલે સંજોગો સામેના મક્કમ પડકાર. મમ્મી એટલે કાળી રાતમાં ગૂંથેલા હેતના સિતારા!

મમ્મી એટલે ચૂરમાના લચપચતા લાડવાનો ગરમાવો. આપણી સાથે સાથે દુનિયાભરમાં ફરતો એક પડછાયો. બધા આંસુને ચૂસી લેતાં ‘સ્પોન્જ’ જેવો એક મમતાળુ ખોળો. કુટુંબની એક એવી વ્યકિત જેમાં કદાચ બદલાતી દુનિયા માટે એક અચરજભર્યુ ભોળપણ હોય છે, જે જવાન સંતાનને સિલી એન્ડ ફની લાગે છે. અને કુટુંબની એક એવી વ્યકિત જેની પાસે આ દુનિયાની બધી કોમ્પ્યુટર કિલકસ કામ ન કરે, ત્યારે ય કામ લાગે એવું શાણપણ પણ હોય છે! મમ્મી એટલે બાળકને સ્કૂલેથી તેડવા જતું એકિટવા. મમ્મી એટલે નાનકડાં ભૂલકાંને નવડાવી પાઉડર લગાડી પહેરાવાતા વા-વા! બાળકને કપાળે કરેલું કાજળનું ટપકું. બાળકની માંદગીમાં ગળે અટવાયેલું ડૂસકું. મમ્મી ઘોડિયાની દોરી. મમ્મી એટલે જેને કદી ન કહેવું પડે- સોરી!

મમ્મી એટલે થાકનું વિરામ. મમ્મી એટલે જીવતરનો આરામ. મમ્મીને હગ એટલે ઇશ્વરને પ્રણામ. આફતો સામે લડવાનો શ્રી-મંત્ર એટલે મમ્મીનું નામ. મમ્મી એટલે બાથી મોમ સુધીના શબ્દોનો સરવાળો, મમ્મી એટલે જેની ત્વચાનો રંગ કદીયે ન પડે કાળો! મમ્મી એટલે આપણા દુઃખોનું ફિલ્ટર. મમ્મી એટલે આપણા સુખોનું પોસ્ટર. મમ્મી એટલે આપણી ભૂલો પર ભભૂકતો ગુસ્સો. મમ્મી એટલે આપણી ગલતીઓને છાવરતો જુસ્સો. મમ્મી એટલે જે પર તોછડાઇના પ્રહાર ખમે એવી મજબૂત દીવાલ. મમ્મી એટલે જેની હાજરીમાં રડીએ તો એનું લોહી આપણા આંસુથી ખારૂં થઇ જશે એમ વિચારીને એને ફોસલાવીએ એવું સ્કર્ટ – સાડલા- જીન્સ- ગાઉનમાં વીંટાઇને ફરતું વ્હાલ!

મા એટલે ક્ષમા. મમ્મી એટલે ચુમ્મી.

* * *

મુકેશ જોશીના શબ્દો ઉધાર લઇએ તો ‘બાના ઘરમાં વેકેશન જયાં માળો બાંધી રહેતું, રસગુલ્લાની ચાસણી જેવું વ્હાલ નીતરતું વ્હેતું… સુનકારને સન્નાટાઓ ઘરમાં પહેરો ભરતા, બાના જીવતરની છત પરથી ઘણાં પોપડાં ખરતાં… બાએ સહુના સપનાં તેડવા , બાને કોણ તેડે? ફાટેલા સાળુડાં સાથે કંઇક નીસાસા જીવે!..એકલતાના વર્ષો એને ટીપે ટીપે પીવે… બા સાવ એકલા જીવે!’ મતલબ?

મમ્મી એટલે સ્વજનોની સ્ક્રિપ બ્લ્યુ ચિપ કરવામાં રોકાઇ જતું સેન્સેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ. મમ્મી એટલે હિમાલયની થીજેલી ટોચ પર જલતા છાવણીના તાપણા જેવો સંઘર્ષ. મમ્મી પાસે શબ્દકોશ નથી હોતો. અને ધનકોશ પણ નથી હોતો. મમ્મી એટલે એની અવેજીમાં આપણને જે શરીરના કોષ આપી દે છે તે! કયારેક મમ્મી વહેલી પસાર થઇ જાય છે, કયારેક સંતાનો મમ્મીને એકલી મૂકીને પસાર થઇ જાય છે. સિલકમાં વધે છે, મિન્ટ જેવી મમ્મી. સાથેની ખટમઘુરી, મોમેન્ટસ. મમ્મી એટલે મોમેન્ટસની પીપરમિન્ટસ, મમ્મી એટલે વેનિલા પ્લસ બ્રાઉની પર રેડાતો હોટ એન્ડ સ્વીટ ચોકલેટ સોસ. મમ્મી એટલે મેંગો મિલ્કશેઇક. મમ્મી એટલે ધાવણનો ‘નાઇસ્ક્રીમ!’

મમ્મી એટલે પી.એ.! પરમેનન્ટ એટેચમેન્ટમાંથી બની જતી પર્સનલ આસિસ્ટન્ટ! મમ્મી એટલે જેની હાજરીથી અંતર કદી ન બીએ! મમ્મી એટલે પહેલી ટીચર. મમ્મી એટલે હાર્ટ પરનું ટીઅર! મમ્મી એટલે છાતીમાં કિલકારીઓ સાચવતી સૌંદર્યમૂર્તિ. મમ્મી એટલે સ્વૈચ્છિક શરણાગતિ. મમ્મી એટલે સંતાનો વતી લેવાતો નિર્ણય નહંિ, પણ સંતાનોને શીખવાડાતો નિર્ણય. મમ્મી એટલે સચ્ચાઇ અને સ્વચ્છતાની શિખામણ. મમ્મી એટલે બચપણમાં આપણને જડતી અને જીવનભર સાથ નીભાવતી આપણી આદતો. મમ્મી એટલે વારસામાં મળતો ઘાટ જ નહીં, વરસોવરસ ઠસોઠસ ટકતી ટેવોનો વારસો. મમ્મી એટલે પરાણે કરાવાતું ‘જેજે’ નહિ, પ્યારથી કહેવાતી સંસ્કૃતિની વાર્તાઓ! ભણેલી અને સાથે જ જીંદગીના પાઠ ગણેલી મમ્મી. એટલે ચાઇલ્ડની પહેલી રેફરન્સ લાયબ્રેરિયન!

મમ્મી એટલે સંતાનોના યોગ્ય પાત્ર સાથેના પ્રેમલગ્નને તોડતી નહિ, પણ જોડતી સાંકળ. મમ્મી એટલે સંતાનોના અપરાધ સામે આડે આવતો અવરોધ. મા પ્રાઇમ હો તો છોકરા-છોકરી ક્રાઇમ તરફ કયાંથી જાય? મમ્મી એટલે લવ અનલિમિટેડ. મમ્મી એટલે ડ્રીમ્સ ડિલાઇટેડ મમ્મી એટલે મમતાનું બંધન નહીં, મમ્મી એટલે સ્નેહથી સ્વતંત્રતા. મમ્મી એટલે આઝાદી અને આબાદી માટે જવાન ઉંમરે વાંસામાં પડતો વિશ્વાસનો ધબ્બો. મમ્મી એટલે હોમવર્કના લેસનની બહાર નીકળેલો એક વેરી ગુડનો સ્ટાર. મમ્મી એટલે આપણી બકબકને શોષી લેતું સાઉન્ડપ્રૂફ વોલપેપર. મમ્મી એટલે ઉપવાસનું વ્રત. મમ્મી એટલે ધીંગામસ્તીની રમત.

મમ્મી ફિલ્મ જોવાની કંપની. મમ્મી ફર્સ્ટ ગર્લ-ફ્રેન્ડ અપની. મમ્મી એટલે ઝગડયા પછી જેના હાથની રસોઇ ખાઇ, ફરી કજીયા કરી શકાય તે. મમ્મી એટલે આપણને તમાચો માર્યા પછી પોતે રડી પડે તે. મમ્મી એટલે બળાપો, મમ્મી એટલે ઝુરાપો. મમ્મી એટલે કપડાંની સાથે મનનો મેલ નીતારી દેતો ડેરિંગ ડિર્ટજન્ટ. મમ્મી એટલે સંતાનના તોફાન પર સીસીટીવી જેવી ચાંપતી નજર રાખતી ડેશિંગ સાર્જન્ટ. મમ્મી એટલે કરકસર. મમ્મી એટલે બાળકના મન પર છવાતી કાયમી અસર. મમ્મી એટલે બચત. મમ્મી એટલે પ્રેમ બિનશરત. મમ્મી એટલે જીદ્દી સખત, મમ્મી એટલે કરૂણા સતત.

મમ્મી એટલે જેને વર્ણવવામાં શબ્દો ખૂટી જાય એવું અઢી અક્ષરનું અજવાળું. મમ્મી એટલે બચ્ચાંઓના ભવિષ્યની ચિંતામાં સૂકાઇ જતું શરીર રૂપાળું. મમ્મી એટલે પપ્પાની પ્રિય સખી. મમ્મી એટલે પપ્પાની બૂઢાપાની ‘વ્હીલ’ નહિ પણ ‘દિલ’ચેર. મમ્મી એટલે યુવાન છોકરા- છોકરી અને પ્રૌઢ પ્રવૃત્ત પિતા વચ્ચે કોલ જોડી દેતું મોબાઇલ નેટવર્ક. મમ્મી એટલે જેની વિદાય – પછી પિતાની કરચલીઓમાંથી એકલતા ટીપે ટીપે ટપકતી રહે, એ કદી ન પુરાતી માર્ક વિનાની ખાલી જગ્યા. મમ્મી એટલે જેની ઢીલી પડેલી ચામડીમાં આપણી બધી જ ભૂલો સંતાવાની જગ્યા થઇ ગઇ હોય એવી એક ગમતી ગુફા. મમ્મી એટલે આપણા મધરાતના પગલાંની જાગતી પહેરેદારી. મમ્મી એટલે આપણા શ્વાસની પહેચાન. મમ્મી એટલે મોજની ખોજમાં જીવતરનો બોજ ઉપાડી કંતાઇને ઝળી જતી કાયા. મમ્મી એટલે વાત્સલ્યના ચહેરા પાછળ છુપાઇ જતી ઉદાસીની છાયા. મમ્મી એટલે પ્રિન્ટેડ પોસ્ટલ એડ્રેસ સાથે જોડાયેલી અદ્રશ્ય માયા.

મમ્મી એટલે જેને આવું કશું જ ખાસ કહી નથી શકાતું હોતું તે. મમ્મી એટલે જેને બધા જ લાડ માટે થેન્કસ કહો તો જે મુંઝાઇ જાય તે. મમ્મી એટલે ઘરમાં લાઇટ જતી રહે પછી પણ રહેતો ઉજાસ. મમ્મી એટલે આપણી પ્રાર્થનાનું ગર્ભગૃહ.

મમ્મી એટલે જે છુટી પડે પછી એકાદી કોઇ ડાળી કે લ્હેરખીમાં ય દુનિયાના કોઇપણ ખૂણે સ્મૃતિ બની સ્પર્શતી રહે એવી અનુભૂતિ. મમ્મી એટલે સપનામાં આવતું એક ખોવાઇ ગયેલું રમકડું. મમ્મી એટલે આવતીકાલના પાયામાં ચણાઇ ગયેલી ગઇ કાલ….

મમ્મી એટલે મધર્સ ડેના બહાને દુનિયાને દેખાડી શકાતું સંવેદનનું સુખ.

મમ્મી એટલે મમ્મી.

ફાસ્ટ ફોરવર્ડ :

મોંસૂઝણૅ, ગલી-ગલીએ છાણ વીણતી બા,

મને કાયમ.
રાતનાં ખરેલાં તારાં વીણતી પરી લાગી છે.

અઢળક બળતણ વેંચી-વેંચીને,
ટાંકા-ટેભા ભરી-ભરીને.
બા એ, અકબંધ રાખી છે, અમારી મુઠ્ઠીને.

રસોડાનું એક-એક વાસણ
બની ગયું છે, અક્ષયપાત્ર.
બા નાં બરક્તી હાથે.

એક તો અરીસામાં,
’ને બીજે બસ એની આંખમાં,
જોઈ શકુ છું હું બાની આંખ.

(ઇલિયાસ શેખની કવિતાના અંશો. ગઈ કાલે ફેસબુક પર એણે આખી કવિતા સ્ટેટ્સ રૂપે મૂકી છે, એક વર્ષ પહેલા લેખમાં એના આ અંશો લીધેલા )

ત્યારે હજુ નવા નવા ટોય બનેલા કોમ્પ્યુટરનાં વેબકેમથી મમ્મીના અવસાનનાં ૪ મહિના પહેલા ઝડપેલી અહીં ઝાંખી પણ મારા મનમાં ઘાટી એવી ચંદ તસ્વીરોનું કોલાજ (૨૦૦૨)...

ત્યારે હજુ નવા નવા ટોય બનેલા કોમ્પ્યુટરનાં વેબકેમથી મમ્મીના અવસાનનાં ૪ મહિના પહેલા ઝડપેલી અહીં ઝાંખી પણ મારા મનમાં ઘાટી એવી ચંદ તસ્વીરોનું કોલાજ…

 

 

રાજકોટનું આત્મવિલોપન : કુછ ક્વેશ્ચન્સ….

“રાજકોટમાં દર બીજો ભાજપી કાર્યકર જમીન-મકાનનું કરી શહેરનું કરી નાખતો હોય છે…”
“હરામની કમાણી વિના શ્રીરામને પણ રાજકોટમાં જમીન લેવી અઘરી પડી જાય, એવો ખોટો અને અસામાન્ય ભાવવધારો છે…”

આ બેઉ ક્વોટ જે-તે સમયે મારી કોલમમાં છપાયેલા આર્ટીકલના છે. અહી એટલે મુક્યા કે આ પોસ્ટ કોઈ કોર્પોરેશનના બચાવને ધ્યાનમાં રાખી લખવામાં નથી આવી એની ખાતરી થાય. પણ આ જરૂર નેશન ખાતર લખવામાં આવી છે. રીડરબિરાદર રાજીવ એ. જોશીએ ધ્યાન ખેંચ્યું, કે તમે કશુંક લખો અને આ બ્લોગ ઉપવાસ છૂટ્યો 😛

રાજકોટનો આત્મવિલોપનનો આ બનાવ આમ તો લોકલ છે, ( વિગતો અહીં  વાંચી શકાશે) પણ પેલા અનામત માટે બળી ગયેલા રાજીવ ગોસ્વામી ( ૧૯૮૬ ૧૯૯૦ )  માફક કેટલાક નેશનલ લેવલના પ્રશ્નાર્થ જન્માવી શકે છે. ગરીબ નેપાળી પરિવારની એકસાથે પાંચ વ્યક્તિ, ઘર ડીમોલીશનના ડરથી સરાજાહેર ઓફિસમાં સળગે અને એમના ત્રણ મૃત્યુ પામે – જેમના નાના બાળકો નિરાધાર બને..એ ઘટના એટલી કરુણ અને અરેરાટીભરી છે કે દુઃખ અને સહાનુભૂતિ થયા વિના રહે જ નહિ. પણ આંસુભરી આખો ધૂંધળું જોતી હોય છે. એટલે જરા સ્પષ્ટતાથી જોવા માટે એ લુછવા પડે.

લેખક નહિ, એક અદના રાજકોટપ્રેમી નાગરિક તરીકે કેટલાક સવાલ થાય જ…

(૧) રસ્તા, સોસાયટી, સરકારી મિલકત, ખાલી પ્લોટ વિગેરે પરથી દબાણ હટાવવું એ તો કોઈ પણ કોર્પોરેશનની પ્રાથમિક ફરજમા આવે. સોસાયટીની પણ એ પાયાની જરૂરીયાત અને અન્ય રહેવાસી સભ્યોનો હક્ક ગણાય.  વચ્ચે રાજકોટમાં રીંગ રોડ પરથી જોખમી ગાયો હટાવવા માટેની કામગીરી કરવા જનાર પોલીસ સહિતની ટીમ પર ઘાતક પથ્થરમારો થયો. અંતે એ કામગીરી થઇ જ નહિ. રખડતી ગાયો-કૂતરાનો આ શાંતિ-સલામતી માટે એવોર્ડવિનર શહેરમાં કેવો ત્રાસ છે , એ ગાડીમાં ફરતા પદાધિકારીઓને નહિ સમજાય. અને પ્રજા આવા મુદ્દે કદી આત્મવિલોપન તો શું મજબૂત આંદોલન પણ નહિ કરે. કારણ કે , અહી માંગણી પોતાના સ્વાર્થ માટે કરવાની બધાને આદત છે. સુધારા માટે નહિ. ભ્રષ્ટાચાર-શિથીલતા તો ભારતમાં સર્વવ્યાપી છે, પણ જે થોડુંઘણું કામ થાય એ પણ કોઈકની લાગણી દુભાય કે મીડિયામાં ચકચાર જાગે માટે નહિ કરવાનું ?

(૨) જે નેપાળી પરિવાર હતો એ અખબારી અહેવાલો મુજબ આગલી પેઢી યાને ૩૫ વર્ષથી સોસાયટીના કોમન પ્લોટ પર ગેરકાયદે કબજો કરીને બેઠેલો હતો. હવે એને સોસાયટી દ્વારા ખાલી કરાવવાની વાત આવે તો એમાં મૂળ વાંક કોનો ? યાદ રહે, એક જમાનામાં ભાડુઆતને અમર્યાદ સુરક્ષા આપતા અન્યાયી કાયદા અને ધીમા ન્યાયતંત્રને લીધે જ મુંબઈથી સૌરાષ્ટ્ર સુધી લોકલ લુખ્ખાથી મેગા માફિયા સુધીની પ્રવૃત્તિને બળ મળ્યું હતું. લોકો પોતાની મિલકત ખાલી કરાવવા મજબુરીથી જોરૂકા શખ્સોને પૈસા આપતા અને એ જંજાળમાં ફસાતા. જે ખુદ કાનૂનભંગ કરે એને પોતાના પક્ષે ન્યાયની દુહાઈ માંગવાનો હક કેટલો ? કાલ ઉઠીને કોઈ ત્રાસવાદીના સ્નેહી કોર્ટમાં આત્મવિલોપન કરે તો શું એનાથી જસ્ટીસ પ્રોસેસને પીસ પ્રોસેસમાં ફેરવવાની ? અને રાજકીય આફતથી બચવા રાહતના નામે લોકોના ટેક્સના પૈસા માનવતાને કાનૂનભંગ કરનાર પાછળ બેફામ વેડફવાના ? તો પછી આ દેશમાં અંગત હિતોની ઉપરવટ કાનૂનપાલનની શિસ્ત ક્યાંથી આવે ?

(૩)  રજનીશે ગાંધીજીના સંદર્ભે સરસ વાત કરેલી કે કોઈની સામે છરી લઈને ઉભા રહી પોતાની વાત પરાણે મનાવવી એ જેમ બ્લેકમેઈલિંગ કે ગુનો છે. એમ સતત ઉપવાસના નામે આત્મવિલોપનની ધમકી આપી પોતાની વાત ધરાર મનાવવા આગ્રહ કરવો એ ય બ્લેકમેઈલિંગ કે ગુનો જ છે ! એકમાં બીજાનો જાન લઇ પરાણે વાત મનાવવાની છે બીજામાં પોતાનો જ જાન દઈ પરાણે પોતાનું ધાર્યું જ કરાવવાનું છે. સરવાળે બેઉ કિસ્સામાં ન્યાય કે સત્ય નહિ પણ દબાણ અને ધમકી જ જીતે છે. દેશી ભાષામાં આને ત્રાગું કહેવાય. પરાણે પ્રીત કરવા માટે ધરાર પ્રેમી-પ્રેમિકાઓ બીજાના ચહેરા પર ફેંકાતી તેજાબની બોટલ કે ખુદનું કાંડું કાપતી બ્લેડનો સહારો લે એવું. આપણો ઘેટાંચાલ અને કડવા વાસ્તવને બદલે પુરાતન પલાયનના કેફી ઘેનમાં મદમસ્ત સમાજ તો ઘણી વાર અક્કલથી નહિ, પણ ટીવીની નકલથી નિર્ણયો લે છે. પ્રિન્સ બોરમાં પડે કે આખું ટોળું હોહો કરતુ પ્રાર્થના કરે , પણ ખુલ્લા બોર બંધ ના જ થાય. એવું દિલ્હી ગેન્ગરેપમાં પણ બન્યું. ટૂંકમાં, અહીં ગરીબ – લાચાર- અસહાય હોવાના નામે કાનૂની ન્યાયપ્રક્રિયા કે ધારાધોરણ મુજબની કાર્યવાહીમાંથી છટકવા આત્મવિલોપનના નામે બંધ કે બસ સળગાવવી ( આવી દરેક ઘટનામાં કોઈ રાજકીયપક્ષના નેતાના નહિ, આપણા જ ગજવા હળવા થાય છે. ગરીબો ટેક્સ ભરતા નથી. અમીરો બચાવે છે. મધ્યમવર્ગના પૈસે સરકારો ચાલે છે) કે ઘટનાને ફલાણી જ્ઞાતિ કે કોમનો રંગ આપવો એ ય પારોઠના પગલા છે, શિક્ષિત કહેવાતા સમાજના! તમે અનુશાસનનું પાલન ના કરો એટલે શું આત્મવિલોપનનો હક મળે છે ? અને જીવ રેડવો જ હોય તો કોઈ કાયમી સુધારાના દેશહિત માટે ફના થાવ ને. અંગત સ્વાર્થ માટે ? તો શું મહાસત્તા બનવાના ખ્વાબ જોતા ભારતમાં કદી માનવતાના નામે , લાગણીઓના નામે જાહેર શિસ્ત કે દબાણ હટાવની કાયમી ઝુંબેશ કરવાની જ નહિ ? નગરો આયોજન વિનાના અવ્યવસ્થિત જ રહેવા દેવાના ? ભાડૂતો જ કબજેદાર અને ઘરધણી લાચાર ? ખૈરનાર જેવા જીવતર હોમી દે પણ મુંબઈના ફેરિયા આગામી પેઢીનું કલ્યાણ કરે એવું ?

(૪) કોર્પોરેશનો આપને ત્યાં ભાજપ કે કોંગ્રેસના બધા જ મોટે ભાગે ખોટે રસ્તે ચાલે છે. રાજકોટમાં પોલીટીકલ શેલ્ટર મેળવતા જમીન માફિયાઓના મવાલી રખડુ રોટલિયાઓ વારંવાર ગમે ત્યાં ઉધમ મચાવે છે. સંસ્કાર અને સંસ્કૃતિની વાતોના વડા તળનારા મોટે ભાગે તો એમાં સામેલ હોય છે , લાભાર્થી હોય છે કે પછી આવા આવારાઓ સરાજાહેર ઉધમ મચાવતા હોય ત્યારે ખામોશ હોય છે. થીએટરમાં ૫૦૦ પ્રેક્ષક બેઠા હોય પણ એક વાયડો ગુંડો મોબાઈલ પર જોરજોરથી વાત કરે તો કોઈ એને કંઈ કહેતું નથી એવી તો નમાલી જનતા છે. બધા જુગાડ કરનારા અને ખુદનો ઈગો ઘવાય એટલા પુરતી જ ચીસાચીસ કરનારા છે. એમાં ભાગ્યે જ કશા પ્રજાલક્ષી કામો થાય છે. રાજકોટ શહેરમાં જરૂરી સ્કાયવોક કે ફ્લાયઓવર પ્રજા ખાતર નહિ પણ કોઈ ધાર્મિક સંસ્થા, રાજકીય મોટાભા કે જમીનના શાહ્સોદાગારોના ઈશારે કરવા કે અટકાવવામાં આવે છે. ટ્રાફિકનો ટેરર રોજ સહન કરવાનો આવે છે. નાગરિકની હકની ફરિયાદ કોઈને યાદ રહેતી નથી. આત્મવિલોપન જેવો મોટો કોલાહલ ના થાય ત્યાં સુધી નીમ્ભર તંત્ર પોતાના ઉલ્લુ સીધા કરવામાં વ્યસ્તમસ્ત હોય છે. અમુક જૂથનો ખાલી પ્લોટ પર ઢોરઢાંખર કે દાદાગીરીથી કબજો જમાવવાનો ઉઘાડેછોગ ગૃહઉદ્યોગ ચાલે છે. જમીન છૂટી કરાવવાના કે પાર્કિંગથી પાર્ક સુધીની જરૂરી સ્પેસ પર દબાણ કરાવવાના તાસીરા રોજના છે. બગીચામાં બેઠેલા પ્રેમી પંખીડા જેવા સોફ્ટ ટાર્ગેટ પર જનતા રેઇડ કરનારાઓ અને એને બિરદાવવાવાળાઓ આવા અસલી ન્યુસન્સ સામે મૂંગામન્તર છે. કોઈ એકલદોકલ ચડ જ બેટા શૂળી પર કરતો નીકળે પછી સમસમીને ઘરભેગો થઇ જાય છે. તો વર્ષો સુધી જાણી જોઇને ટલ્લે ચડતી ફાઈલો અને કોર્ટની પ્રોસેસ વચ્ચે ખરેખર કાયમી ધોરણે સમગ્ર શહેરમાંથી ખોટેખોટા ઈમોશનલ અત્યાચાર વચ્ચે લઇ આવ્યા વિનાની દબાણ હટાવ ઝુંબેશ કયારે થશે ? જેમાં લાગ જોઈ સેટિંગ કરનાર અધિકારી કે કોર્પોરેટરને પણ હટવું પડે ? દબાણ કરનારા સાથે એ થવા દેનારની જવાબદારી અને સજા પણ ફિક્સ થાય એ જરૂરી નથી ? નહિ તો ફરી દબાણ થશે . ફરી નિર્દોષ માસૂમો રઝળશે . ખાનદાન બિલ્ડર્સ પણ જોરતલબીની આબોહવામાં ચુપ છે. રાજકોટની આવક અને સગવડના પ્રમાણમાં જમીનના ભાવ આસમાની છે. કોના પાપે ? એમને સજા કરાવવા શું આત્મવિલોપન કરાવવાના ? ગરીબોને રહેવા મકાન આપો તો એ એના સોદા કરી ઝુંપડામાં પાછા આવી જાય છે ! એ અટકાવવાની જવાબદારી કોની ? અને આવી લુચ્ચાઈ કરનારા ગરીબો આવાસ મેળવવાને બદલે વધુ વળતર  કમાવાનો ક્રાઈમ કરે એને માનવતાના નામે છાવરવાનો હોય ?

(૫) સ્ટ્રેસ, અલ્પજ્ઞાન, દંભી આદર્શો, આભાસી રાષ્ટ્રવાદ/સમાજવાદ,જન્મજાત મૂર્ખાઈ, ગુમાન , ઝનૂન, અંધશ્રદ્ધા  આવા અનેક કારણોસર આમ આદમી આપણે ત્યાં દિવસે દિવસે સાયકો થતો જાય છે. ખુદને સાંભળી નથી શકતો. સમજ વગરનો સમાજ એક ઘેલું ટોળું બનતો જાય છે. આ ખતરાની ઘંટી છે, નાની વાતમાં લોકોને પર્સનલ લાગી આવે છે. કટ્ટરવાદી જીદ્દી થઇ જાય છે. વાયોલન્ટ અને તોફાની બને છે. મનોરોગીઓ અને મનોવિકૃતો વધતા જાય છે, જેમની ખુદની લાઈફ ડિપ્રેશન કે ફ્રસ્ટ્રેશનથી ખદબદે છે. કોઈ વાંચન કે મનનની ટેવ નથી લાંબીપહોળી સમજ કે વિવેક નથી. અધુરી કે સાવ ખોટી ગેરસમજણથી મગજ ઠસોઠસ છે. પોતાને ન્યાય શિખવાડનાર કે દંડ કરનારને જપોતાની ભૂલ જોવાને બદલે વળતા રાક્ષસ ઠેરવવાના એના મનોવલણ એને ખુદને ખબર ના પડે તેમ વધે છે. મનની અંદર મૂંઝવણ અને ભયનો આથો સડતો કોહવાતો જાય છે. જેમ વચ્ચે ‘સ્કાયફોલ’નો ડાયલોગ ટાંકી મેં મહિનાઓ પહેલા લખેલું એમ વર્લ્ડ ઈઝ મુવિંગ ઇન શેડોઝ. સાચી વાત સમજવી કે કેળવવી નથી, ફક્ત પોતાનો જ સ્વાર્થ જોવાની પશુવૃત્તિ છે.  બાકી, આ આત્મવિલોપન કંઈ ન્યાય મેળવવાની ઢીલથી કંટાળીને ફરિયાદની ચીસરૂપે થયું નથી. ઘર ગુમાવવાની જેમને બીક હોય, એને લીધે નિર્દોષ નાનકડા સંતાનોનું શું થશે એની ફિકર હોય – એ શું ઘર કરતા કિમતી એવો જાન આપી દે ? જેમને બેઘર ના જોઈ શકે એવા સંતાનોને શું કાયમી અનાથ બનાવી દે? કોઈ અદ્રશ્ય ઉશ્કેરણી અને / અથવા વાસ્તવિકતાનો અંદાજ ના મેળવી શકતા ધુમ્મસિયા નબળા મન સિવાય આ શક્ય નથી. દિવસે દિવસે માનસિક રીતે બીમાર બનતા જતા આવા ઇન્સાનો બીજા તો ઠીક એમના ખુદના માટે ય જોખમી છે, એ સત્ય કયારે અને કોણ સમજશે ? મોટી મોટી ધાર્મિક કે રાજકીય વાતોને બદલે આપણે વાસ્તવવાદી અને પરિવર્તનશીલ ક્યારે બનીશું ? સમાજમા આવા ઓછી અધુરી સમજણવાળા ય લોકોનું અસ્તિત્વ હંમેશાથી છે જ- એમાં કોઈ સરકાર કે ગુરુ કે તંત્ર કે સેવક કે ચિંતક કે અધિકારી ખાસ કશું ના કરી શકે- સિવાય કે ખેદથી પીડા અનુભવે એ ક્યારે સમજીશું ?


ફરી વાર, મૃતકોને સદગતિ અને એમના પરિવારને શાંતિ મળે એની પ્રાર્થના. કાશ, રાજકોટમાં કોર્પોરેશનમા બેઠેલા જમીન ખાઈ જતા મગરમચ્છો હવે જે ભૂલકાં છે, એમને ભણાવવાની વ્યવસ્થા કરે. અને હવેથી તંત્ર હિમ્મત કરી, સ્વાર્થ છોડી કડક, સર્વગ્રાહી, નો ફિઅર, નો ફેવર પ્રકારની તળિયાઝાટક દબાણ હટાવ ઝુંબેશ કરી શહેરને ખરા અર્થમાં રોયલ અને રંગીલું બનાવે. શહેરો બંધ કરવાને બદલે કોંગ્રેસ-ભાજપ પોતાના બંધ દિમાગો ખોલે.

 
91 ટિપ્પણીઓ

Posted by on એપ્રિલ 4, 2013 in gujarat, india

 

નરેન્દ્ર મોદીની વાણીનો જાદૂ…!

modi11

કાર્ટૂન કર્ટસી : મનોજ કુરીલ

એઝ યુઝવલ, અગાઉ અમે કહેલું એનું આજે બધા પુનરાવર્તન કરે છે 😉 ગુજરાતની ચૂંટણીમાં સામા પૂરે તરીને મેળવેલી ધારણા મુજબ જ મેળવેલી હેટ્રિક બદલ તમામ નિષ્ણાતો, ટીકાકારો અને માધ્યમો વચ્ચે મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની વક્તૃત્વકળા બિરદાવવાની હોડ લાગી છે. ત્યારે ચૂંટણી પહેલા જ  લખેલો એમના ભાઈ સોમભાઈ મોદી સંપાદિત એક સુંદર પુસ્તકમાં છપાયેલો આ લેખ શેર કરું છું. આ જાદૂનો પરચો તો પ્રચાર દરમિયાન વાનર હોવાના જવાબમા “હું તો ગુજરાતનો હનુમાન છું” કહી દિલ જીતી લેનાર અને ગઈ કાલે વિજયસભામાં દિલ્હી જવાના નારાઓને એક દિવસ માટે જવાનું કહી હળવાશથી ઠંડા કરનાર મોદી હજુ યે આપતા જ રહ્યા છે. ગુજરાત પાસે દરેક ક્ષેત્રે કુશળ વક્તાઓની જબરી ખોટ છે, ત્યારે લોકપ્રિય સી.એમ.માંથી પ્રેરણા લઇ આવતી કાલના નાગરિકો ઉત્તમ વક્તા બને તો ય ભયો ભયો 🙂

શેક્સપિયર અને કિલયોપેટ્રાના પ્રતાપે જુલિયસ સીઝર નામના રોમના સમ્રાટનું નામ દુનિયાભરમાં જાણીતું છે. સીઝરના વિશ્વાવિખ્યાત નાટકમાં શબ્દશકિતનું ઐતિહાસિક દ્રષ્ટાંત મળી આવે છે. મૂળ તો રોમન ગણરાજયમાં સીઝર જ પોતાની પ્રભાવશાળી વાણીનો ઉપયોગ કરી સમ્રાટ બની ગયો હતો. સીઝરની હત્યા એના જ મિત્ર બ્રુટ્સે છરી ભોંકીને કરી… લોકપ્રિય સમ્રાટના હત્યારાને મારવા રોષે ભરાયેલા લોકોનું ટોળું ભેગું થઇ ગયુંત્યારે કહેવાય છે કે બ્રુટસે કહ્યું: મને મારવો હોય તો મારી નાખો, પણ પહેલા ફ્ક્ત પાંચ મિનિટ મને આપો અને મેં સીઝરની હત્યા શા માટે કરી, એનો ખુલાસો સાંભળી લો.

બ્રુટ્સની ધારદાર વાણીથી પ્રજાજનો અભિભૂત થઇ ગયા. બ્રુટ્સે જાણે ભૂરકી છાંટી દીધી. ઘડી પહેલા બ્રુટ્સને મારવા માંગતા લોકો હવે સીઝરના મૃત્યુને વાજબી ઠેરવવા લાગ્યા. ત્યારે સીઝરનો મિત્ર એન્ટાનિયો ઉભો થયો, એણે કહ્યું કે, ’તમે બ્રુટ્સને પાંચ મિનિટ આપી, મને ફ્ક્ત ત્રણ મિનિટ આપો. પછી નક્કી કરો કે બ્રુટ્સની વાતમાં તથ્ય કેટલું છે?’ અને એન્ટોનિયોના નાનકડા પ્રવચન બાદ બ્રુટસને કેદ પકડી લેવાનું ઘડી પહેલા એના શબ્દોથી અંજાયેલા લોકોએ જ દબાણ કર્યુ !

નાનપણથી આવા યાદગાર ઐતિહાસિક કિસ્સાઓ વાંચતો, ત્યારે થતું કે કેવો હશે એ યુગ ? જયાં પ્રતાપી વ્યકિતત્ત્વોની પ્રભાવી વાણી લાખો લોકોની વિચારધારાનો નકશો બદલાવી દેતી હશે ? રોમ કે ગ્રીસની પ્રાચીન સંસ્કૃતિ જ નહિ, જગતભરમાં વાણીના જાદૂથી ઇતિહાસ જ નહિ, ભવિષ્ય પણ બદલાયું છે. કૃષ્ણે અર્જુનને ગીતા વાંચવા નહોતી આપી, સંભળાવી હતી ! લવકુશ રામને રામાયણ સંભળાવવા આવ્યા હતા. ઇસુ ખ્રિસ્તે ગિરિપ્રવચનો કરીને ખ્રિસ્તી ધર્મનો પાયો નાખ્યો હતો. મોહમ્મદ પયગંબરે કલમ પછી, તલવાર પણ પછી પહેલા વાણીના જોરે ઇસ્લામના આદેશો પ્રસરાવ્યા હતા.

અબ્રાહમ લિંકનથી મહાત્મા ગાંધી સુધીના લોકમાનસમાં છાપ છોડી ગયેલા નેતાઓ વકીલ શા માટે હતા ? મોહમ્મદ અલી જીન્નાહથી સરદાર પટેલ પણ ! કારણ કે, એ જમાનાના વકીલો કુશળ વક્તા હોય એ અનિવાર્ય હતું !

લેખનવાંચનથી તમે કોઇના દિમાગ સુધી પહોંચી શકો, પણ પ્રવચનવાણીથી લોકોના હૃદય સુધી પહોંચી શકાય છે. મોરારિબાપુને વાંચવાની નહિ, સાંભળવાની ભાવસમાધિ એ લ્હાવો છે. લખાયેલા શબ્દ એક સાથે સમૂહ (માસ) સુધી નથી પહોંચતો, પણ બોલાયેલા શબ્દની ગજવેલ જેવી તાકાત આજના વિઝયુઅલ મિડિયાના યુગમાં પળવારમાં ચિકનગુનિયાના ચેપની માફ્ક ફેલાઇ શકે છે. ગબ્બરસિંહથી લઇને મુન્નાભાઇના ડાયલોગ લોકજીભે જે ઝડપથી ચડે છે, એટલી ઝડપથી કોઇ ગુજરાતી સાહિત્યકારથી કથાના શીર્ષક પણ લોકજીભે ચડે છે ?

ખેર, થતું તો એ જ કે આ બધું હવે વાંચવાસાંભળવાનું… જીવતેજીવ શબ્દબ્રહ્મના આવા સંપૂર્ણ સાધકો જવા નહિ મળે ! આવો અફ્સોસ નિરંતર કચોટતો હતો, ત્યાં જાદૂઇ રીતે ગુજરાતના રાજકારણના સેન્ટર સ્ટેજ પર નરેન્દ્ર મોદીની એન્ટ્રી થઇ. આમ તો ચૂપચાપ પક્ષના આદેશને માથે ચડાવનાર કાર્યકર્તાની છાપ… પણ અચાનક મોદીની વાણીના ધારાપ્રવાહમાં ગુજરાત તણાવા લાગ્યું અને મોદી જાણે ક્રિસ ગેઈલ હોય એમ સટાસટ સિકસર્સનો વરસાદ એમના ભાષણોમાંથી વરસવા લાગ્યો !

શરીરના સાવ નરમ એવા, હાડકા વગરના અંગ જીભની મદદ લઇને નરેન્દ્ર મોદીએ રાજકીય અને બિનરાજકીય અખાડાના કાંઇક મલ્લ જેવા માથાભારેપહેલવાનોના વગર લાઠીએ હાડકા ખોખરા કરી નાખ્યા છે. વાણી પોલાદને પણ ચીરી નાખે એવો તેજાબ છે, અને મોદીને ખબર છે કે તેજાબને ફુવારા મારી વેડફ્વાનો ન હોય, માત્ર લક્ષ્ય નક્કી કરી ગણત્રીના બૂંદ જ રેડવાના હોય ! મોદી જરૂર પડે ત્યારે જ બોલે છે, બાકી તો એમનું મૌન જ ભલભલાની બોલતી બંધ કરી દે છે. વિચક્ષણ કહેવાતા પત્રકાર રાજદીપ સરદેસાઇના કપાળે મોદી ૨૦૦૭ની ચૂંટણી જીત્યા પછી વળેલો પરસેવો ટીવીકેમરાએ બરાબર ઝીલ્યો હતો. આ પરસેવો એ મોદીની શબ્દશકિતને મળેલો ઓસ્કાર એવોર્ડ છે !

‘બોલે એના બોર વેંચાય’ એવી ગુજરાતી કહેવત હવે જૂની થઇ ગઇ છે. કુશળ વક્તા એ કહેવાય કે જેના બોલવાથી બોર જ નહિ, ઠળિયા પણ વેંચાય ! ચૂંટણીસભાઓના ’માસ્ટર બ્લાસ્ટર’ ગણાતા મોદી જેનું નામ. લોકોએ તો ઠીક, પક્ષના કાર્યકર્તાઓએ પણ ન સાંભળ્યુ હોય, એને એકલે હાથે, ઉપ્સ જીભે વિજયી બનાવી શકે છે. છેલ્લી મહાનગરપાલિકાઓની ચૂંટણી એનું ઉદાહરણ છે. અમેરિકાના વિઝા રિજેકશન હોય કે આમીર ખાનનું મેધા પાટકરનું સમર્થન હોય… પોતાના તરફ્ ફેંકાયેલી ઈંટોમાંથી જીભના જોરે મહેલ ચણી બતાવવાનું અજોડ સામર્થ્ય નરેન્દ્ર મોદી અનેક વાર દર્શાવી ચૂક્યા છે.

મોદીના પ્રવચનો માહિતી ખાતાની પ્રેસનોટ કે પી.એ.શ્રીની નોંધોના મોહતાજ નથી. કન્યા કેળવણીથી લઇને ત્રાસવાદ, ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટથી લઇને ઇકોનોમિક્સ, સાયન્સપોલિટિક્સ કે ધર્મશિક્ષણ કોઇપણ વિષય પર પૂર્વ તૈયારી વિના પણ મોદી ક્વોટેબલ કવોટ્સ આપી શકી છે. નરેન્દ્ર મોદીનું મેજીક જડબેસલાક છે, એની સીધી સાબિતી એમની સભાઓમાં થતી મહિલાઓની હાજરી છે. મોદી વિદેશી નિષ્ણાતોને, સૂટબૂટધારી એક્સપર્ટસ પ્રોફેકશનલ્સને, પ્રોફેસરોને… અને ગામડાના ગરીબ પ્રજાજનને, ગૃહિણીને, શાળામાં ભણતા બાળકોને એકસરખી કુશળતાથી મોહિત અને પ્રભાવિત કરી શકે છે. જરાય ભાર ન લાગે એવી રીતે અટપટા આંકડાઓ રજૂ કરી શકે છે. બોલતી વખતે એમની છટા, ડ્રેસિંગ, બોડી લૈંગ્વેજ અને પોશ્ચર પણ સેન્ટ પરસેન્ટ પરફેક્ટ હોય છે.

શબ્દો તો ઠીક, ક્યારે કઇ ભાષા વાપરવી એમાં પણ મોદી માહેર છે. કાર્યક્રમ સ્થાનિક હોય પણ મુદ્દો વૈશ્વિક કે રાષ્ટ્રીય હોય ત્યારે એ હિન્દીમાં કે અંગ્રેજીમાં બોલશે. સાંપ્રત પરિસ્થિતિ પર મગનું નામ મરી પાડ્યા વિના જ એ કટ ફ્ટકારી શકે છે. કોથળામાં પાંચશેરી ફ્ટકારવાની વિદ્યામાં એ ચેમ્પીયન છે. ઇન્ટરવ્યૂ આપતી વખતે પણ મૂડમાં હોય તો માર્મિક વાતોનો ખજાનો મળી જાય, અને ટૂંકમાં પતાવે તો ધારદાર કોમેન્ટસ મળી જાય ! સ્ટાર ન્યૂઝની એક ચર્ચામાં ’જવાબ લંબે હોતે હૈ, ભઇ’  કહીને આડેધડ સવાલો પૂછાપૂછ કરનારા એન્કરની મોદીએ હવા કાઢ઼ી નાખી હતી. મોદીની વાણીનો જાદૂ એ ચર્ચામાં એવા છવાયો હતો કે એક તબક્કે મોદીએ તત્કાલીન વિપક્ષી નેતા સ્વ. અમરસિંહ ચૌધરીનો બચાવ કરવો પડ્યો હતો !

મોદીની આતશબાજીમાં ક્યારેક સોનિયારાહુલના મુદ્દે થયું, એમ ’હસવામાંથી ખસવું’ પણ થઇ જાય છે. અલબત્ત્,  મોદીની વાણીનો જાદૂ અહીં પણ શેખર ગુપ્તા સાથેની વાતચીતમાં જોવા મળેલો… ’ક્યારેક નો બોલ, કે વાઇડ બોલ થઇ જાય’  એવું કહીને મુત્સદ્દીગીરીથી એમણે વાત વાળી લીધી હતી. જરૂર પડે ત્યારે એમને ચતુરાઈથી વાતને બૂમરેંગ ઘુમાવ દેતા આવડે છે. એમના વિશાળ વાંચનને લીધે પોતાના પર થયેલા આરોપો કે અપમાનોને એ કોઈ જનમાનસમાં લોકપ્રિય સંદર્ભ આપીને કટાક્ષના ઘોડાપૂરમાં ફેરવી નાખે છે. મોદી અંગત વાતચીતમાં પણ બહુ બોલબોલ કરતા નથી, જયારે કરે છે ત્યારે સીધો આરપાર ઘા જ કરે છે.

બોડીલાઈન બાઉન્સર સામે સિક્સર મારવાની ખાસિયતને લીધે મોદી જનતાને કદી બોરિંગ લાગ્યા નથી. શરીરના બે સૌથી કોમળ સ્નાયુ – દિમાગ સાથે જીભ -નો ઉપયોગ કરી એમણે ભલભલાના મોરચામાં મરચાં લગાવ્યા છે. પડકારને પોતાના ભાગ્યવિધાતા ગણતા એમના શબ્દો અને મૌન બંનેમાં ગજવેલ જેવી ઠંડી પણ લોખંડી તાકાત છે. રાજકીય વક્તાઓમાં એ અમિતાભ છે. એમની હાજરી માત્ર કે લહેકો માત્ર ક્રાઉડ પુલર છે. એમણે ચમકાવવાથી ટી.આર.પી. ચેનલને ઇન્સ્ટન્ટ મળે છે. પાંચ વર્ષના ટાબરિયાંથી ૭૫ વર્ષના ભાભાના હ્રદય સુધી એ પહોંચી શકે છે. માઈક પર એ સિંહની ડણક પેદા કરી શકે એવી ચમક ધરાવે છે. સિદ્ધિ, રિદ્ધિ અને પ્રસિદ્ધિનો થ્રી ઇન વન કસાટા આઈસ્ક્રીમ પ્રજા સાથે ‘ડાયરેક્ટ ડાયલિંગ કરી આરોગતા એમણે આવડે છે. બ્રાન્ડ પોઝિશનિંગ અને માર્કેટિંગ અંગે આઈ.આઈ.એમ. અમદાવાદે એમનો કેસ સ્ટડી ભણાવવો જોઈએ !

મોદી પાસે મિડાસ ટચ છે, ઔપચારિક કાર્યક્રમોને ઐતિહાસિક બનાવવાનો. કર્તૃત્વશક્તિની મર્યાદા પણ એ વક્તૃત્વશક્તિથી ઢાંકવામાં માસ્ટરમાઈન્ડ છે. અંગત રીતે એમની વાણીના ધોધમાર પાણીમાં સ્ટેજ પર કે સ્ટેજની સામે અનેકવાર ભીંજાયો છું. રમણલાલ સોનીને અંજલિ આપતા એ મોડાસામાં પોતે કાર્યકર તરીકે ફરતા એ અનુભવથી ઇઝરાયેલમાં એક સમાધિ પર પુષ્પ ના ચડાવવાના આગવા આદેશ  સુધી અનુસંધાન મેળવે! વડનગર પર તસવીરકલાનું શૈલેશ રાવલ પુસ્તક કરે તો કોઈ સજ્જ ફોટોગ્રાફરને બે વાત હસતા રમતા શીખવાડે એવું બોલે ! હોસ્પિટલના ઉદઘાટનમાં હબીલ ખોરાકીવાલા સંગાથે બેસી આપણી પ્રજા અંગત જીવનમાં સ્વચ્છ પણ જાહેરમાં અનહાયજેનિક છે , એ ચૂંટલી પણ ખણી ચલે ! ‘વાંચે ગુજરાત’મા બાળકોને ચિક્કાર વાંચન પછી મુખે આવેલા અગાધ જ્ઞાનના અભિગમથી ભીંજવે, તો ‘જ્યોતિપુંજ’ના લોકાર્પણમાં લેખક નરેન્દ્રભાઈ હૈયું ખોલીને નમ્ર સેવક બને. રમુજી સ્મિતથી ઘણી વાર પત્રકારોને હેડલાઈન માટે સંકેત પણ આપી દે અને સાહિત્યમાં તો હોમવર્ક એવું કરે કે એ ‘જોમ’વર્ક થઇ જાય !

જબાન એ નરેન્દ્ર મોદીની પ્રાઈમ એસેટ છે. ક્યાંક કોઈક કચાશ શિક્ષણથી કાયદો-વ્યવસ્થા સુધી મુખ્યમંત્રી મોદીની રહે , ત્યારે મુખ્ય વક્તા નરેન્દ્રભાઈ બાજી સંભાળી લેતા હોય છે. એવું નથી કે એ ફૂલપ્રૂફ કે ભૂલપ્રૂફ છે. પણ કેવળ એમની કસાયેલી કોમ્યુનિકેશન સ્કિલ જાણે બહુમતી જનતાના સ્કલમાં ડ્રીલ કરતી હોઇને એમનો વિકલ્પ સહેલાઈથી જનતાને ય દેખાતો નથી ! એમના વર્તનની બહુ ચર્ચાતી એરોગન્સને બદલે એમની વાણીમાં તો રમૂજની રંગત દેખાય. સંસ્કૃતિની સંકુચિતતા વિના એમણે યુવા પેઢીને આધુનિકતા અને આઝાદી આપીને બદલામાં એમના જીગર મેળવી લીધા છે. નરેન્દ્ર મોદીના ગુણ-અવગુણ કે સરકારની રાજકીય સમીક્ષા કે ગુજરાતની ઘટનાઓ ઈત્યાદિ ચર્ચવાનો અત્રે ઉપક્રમ નથી. આ તો બસ એમની શાનદાર શબ્દશક્તિને પોંખવાની પ્રસન્નતા છે.

મોદીના આ મેજીકનું સિક્રેટ શું છે ? વાંચન ? સેન્સ ઓફ્ હ્યુમર ? પાવર ? પર્સનાલિટી ?… ના, વિચાર વગર કયારે સરસ્વતી જીભ પર આમ સહજ સાધ્ય ન થાય. મોદી માત્ર સારા વક્તા નથી, ઉત્તમ વિચારક, વિચક્ષણ રાજનેતા છે, અને સૌથી વધુ જયાં પ્રલાપ ચાલે છે, એવા રાજકારણમાં એમને સમય મુજબ ચુપ રહેતા કે  ‘બોલતા’  આવડે છે ! ટાવરિંગ ટાઈમિંગ ! એમનેમાણવા એક અભૂતપૂર્વ આનંદદાયી અનુભવ છે. “એડમિનિસ્ટ્રેટર” મોદી કરતા ય “ઓરેટર” મોદી વધુ વાયબ્રન્ટ અને અપફ્રન્ટ છે. એમની સમસ્યા જો કે મેસેજ આપવાની નહિ, પણ રિસ્પોન્સ મેળવવાની છે. અને આટલા વૈવિધ્યસભર વક્તવ્યો ભારતમાં કોઈ પણ ચીફ મિનિસ્ટરે આપ્યા હોય, એનાથી વધુ વરાયટી અને બ્યુટી ધરાવતા છે! એ પ્રવચનોનું ય નું ય સંક્લન પ્રકાશિત થવું જોઈએ. ( અને બ્લુ રે ડિસ્ક પણ !)

લગે રહો નરેન્દ્રભાઇ  ! 😎

 
69 ટિપ્પણીઓ

Posted by on ડિસેમ્બર 21, 2012 in gujarat, inspiration, youth

 

ચટાકેદાર શિયાળો, લહેજતદાર શિયાળો !

soup1

આખા શહેર ફરતે અંધકારે ઘેરો ઘાલ્યો છે. સ્વેટર પેહર્યા પછી પણ કસોકસ ભીંસીને શાલ ઓઢવી પડે એવી ઠંડી છે. પંખા- એ.સી. બંધ હોવાથી શ્વાછોશ્વાસનો અવાજ તાલબદ્ધ રીતે સંભળાય છે. દૂર કશુંક ધીમું સંગીત વાગી રહ્યું છે. ફાયર પ્લેસનું કે તાપણાનું ઝાંખુ અજવાળું છે.

અને ટેબલ પર ખટમઘુરાં અને દેખાવે જરા આંકા પાડેલા લાલચટ્ટક દેશી ટમેટાંનો ગરમાગરમ સૂપ ભરેલું બાઉલ પડેલું છે. રક્તવર્ણી સૂપ પર તેલની આછેરી મેઘધનુષી ઝાંય તરવરે છે, જેમાં નીરખો તો તમારી આંખના ચળકાટનું પ્રતિબિંબ ઝળકે છે. દરિયામાં તરતી શાર્ક જેમ અલપઝલપ દેખાય એમ ડુંગળી અને લસણ ‘રેડ એન્ડ વ્હાઈટ’ કોમ્બિનેશન રચતા તરે છે. ગરમ સૂપમાં બફાઈને પોચા પડેલા ઓનિયન-ગાર્લિક બાઈટસ! લાલ-લીલી ચણિયાચોળીની માફક લીલીછમ કોથમીર રાતા સૂપ પર લહેરાતી હોય અને વઘારમાં દેશી કથ્થાઈ ગોળ સાથે પડયું હોય શ્યામરંગી લવિંગ!

બસ, જરા તાકી તાકીને ફળફળતા ગરમ સૂપ સામે નિહાળો. એના ઉઘડતા લાલ રંગને આંખોમાં આંજી લો. ઉંડો શ્વાસ લઈને એની તાજગીસભર મહેક ફેલાવતી વરાળને ફેફસાંની સૈર કરાવો. પછી બઘું જ ભૂલી જઈ, હળવેકથી મોટા ચમચામાં એ ભરીને ધૂંટડો સીધો જ ગળે ઉતારવાને બદલે જરા જીભ ફેરવીને ચગળો! એની ગરમાહટ અન્નનળીથી જઠર સુધી મહેસૂસ કરો, જાણે કાસ્ટિંગ આયર્ન ફેકટરીના પાઈપમાં રાતુંચોળ પ્રવાહી પોલાદ પ્રસરતું હોય!

વેલ, શિયાળામાં જ લ્હાવો લેવા જેવી આ ક્રિયાને ‘સૂપ મેડિટેશન’ ન કહેવાય?

* * *

વિન્ટર ઈઝ સીઝન ફોર ફૂડ હન્ટર! કેટકેટલા મજેદાર શાક મળે શિયાળામાં! આમ તો એ બારેમાસ મળતા હોય આજના હાઈબ્રીડ યુગમાં… પણ જસ્ટ થિંક, ફ્રોઝન મટર ખાવ અને લીલા છમ કૂણાં કૂણાં વટાણા, જેની છાલ બફાઈને એના ફરતે ફૂટબોલ જેવી ભાત રચે, તે આરોગો એમાં ફરક તો ખરો ને! ને રીંગણા છો બારેમાસ મળતા, એનો મસ્સાલેદાર ઓળો ખાવાના ટેસડા તો ટાઢોડામાં જ પડે ને! ઠંડીમાં ઠુઠવાઈ ગયેલા ટેરવાઓ શેકાયેલા ગોળ લીલેરા કે લાંબા જાંબુડિયા રીંગણના ભડથાની બળી ગયેલી કાળી ગરમ પોપડીઓને સ્પર્શીને હૂંફ મેળવે છે! (પ્રિયાના દેહને વસ્ત્રવિહીન કરવા જેવી નજાકત અને નફાસત માંગી લેતું આ કામ છે!) બેઝિકલી, આયુર્વેદથી એલોપથિક સાયન્સ એક બાબતમાં સંમત છેઃ શિયાળામાં ભૂખ વઘુ લાગે. શરીરનો પાચકરસ અને અગ્નિ તેજ હોય, હવામાન સૂકું હોય એટલે નોર્મલ રૂટિન કરતાં વઘુ ખવાઈ જાય, અને એ કુદરતી ક્રમમાં પચી પણ જાય!

યાનિ કી, મધર નેચર ખુદ શિયાળામાં આપણે ખાઈ-પીને તાજામાજા અને તગડાતંદુરસ્ત બનીએ એવું માનીને લાડ લડાવે છે! આમ પણ, મમ્મીના હાથની રસોઈ મિસ કરવાની મોસમ શિયાળામાં જ આવે ને! જેમ કે, ગુજરાતના ઘણા ઘરમાં જ ખવાતી (અને બજારૂં પ્રોડકટ ન બનેલી સૂંઠ-ગોળની ગોળી! સવારમાં તાજા લીંબુ-આદૂના મધ નાખેલા હૂંફાળા શરબત પછી સૂંઠ ગોળની ગોળી ચાવી જાવ એટલે ગુટકાબાજોની જબાનમાં કહીએ તો અંદરથી એક ‘કિક’ લાગે! પછી ભલેને આખો દહાડો શીંગની, તલની, ટોપરાની, દાળિયાની, કાજુ-બદામની વિવિધ પ્રકારની ચીકીનું કટક-બટક થયા કરે!

ગુજરાતમાં શિયાળાની વિશ્વશ્રેષ્ઠ વાનગીઓ ઉપલબ્ધ છે. એલચી નાખેલા ગરમ ગોળ-ઘીની ‘પાઈ’ જેમણે ઘેર શિયાળામાં ખાવાનું સૌભાગ્ય કેળવ્યું હશે, તેમને માટે કેડબરી જેવી ચોકલેટ હંમેશા બચ્ચન સામે શાહરૂખ નંબર ટુ જ રહે, તેમ ‘સેકન્ડરી’ રહેશે! બસ એ પાઈનું થીજાવેલું રૂપ એટલે જ કાળા-ધોળા તલ કે શિંગ- દાળિયા- મેવા મઢેલી ચીકી! જાણે આભલા મઢેલી લહેરાતી સાડીનો પાલવ! અને મમરા-રાજગરાના લાડુ તો ખરા જ! મિષ્ટ અન્નથી સંતૃપ્ત થવું હોય તો એવો જ દબદબો ખજૂરનો પણ છે! ખજૂરને ગરમ દૂધમાં અંજીર સાથે પલાળીને પીવો તો બોર્નવિટા, હોર્લિક્સ પાણી ભરે જ નહિ, એની સામે પાણી જેવા જ લાગે! સવારમાં ઘી-ખજૂર અને ટોપરા- ગોળનું કાઠિયાવાડી શિરામણ કરો તો ભુજાઓમાં ‘લોંઠકુ’ બળ સળવળાટ કરી મૂકે! ખજુરની ખાંડ વિનાની જ ડ્રાયફ્રુટવાળી મીઠાઈ પણ બને છે. અને ટેસ્ટ ચેન્જ કરવો હોય તો ગરમાગરમ કાજુ-કિસમિસથી ભરપૂર દૂધમાં બનાવેલો ગાજરનો હલવો! રેડ-ઓરેન્જ શાઈનિંગમાં જાણે સૂરજને સોનામાં મસળ્યો હોય એવું લાગે! રેડ સિગ્નલથી ભડકતા લોકો માટે ગ્રીન સિગ્નલ જેવો દૂધીનો હલવો પણ ઠંડીમાં ય અંદરથી કૂલ કૂલ ઈફેક્ટ લઈ આવે ને! રેડ ઓર ગ્રીન, હલવા ટ્રાફિક ઓલ્વેઝ ઈન!

એમ તો બિટર ટેસ્ટના શોખીનોએ સ્વીસ-બેલ્જીયમની મોંઘી ચોકલેટસ સુધી જવાની જરૂર નથી. વસાણા સાથેનો મેથીપાક મોજૂદ છે! ખાવ એટલે ઊંધા હાથની અડબોથ ઝીંકાઈ હોય એવું જ મોં થઈ જશે! પણ આવા ગુણકારી સ્વાસ્થ્યહિતવર્ધક સાલમપાક કે ગુંદપાક માટે તો વિન્ટર ઈઝ હિઅર! એમ તો ચોખ્ખા ઘીમાં નીતરતા મોહનથાળ, સૂંઠ નાખેલી ઘૂઘરાયિળી સુખડી, ચણાના લોટનો મગસ (મગજ!) કે મગની દાળના ફાડાનું મગદળ જેવી મીઠાઈઓ છે. પણ શિયાળાનો સ્વીટકિંગ એટલે ગડદિયા જેવું બોડી બિલ્ડિંગ કરતો અડદિયો! એમાં કેસર, ગુંદ, ડ્રાયફ્રુટસ અને તેજ મસાલો નાખ્યો હોય તો મુઠ્ઠીભર અડદિયા થ્રી કોર્સ ડિનરની ગરજ સારે! અડદિયાનો લોટ શેકાતો હોય અને ઘીમાં એને તવેથાથી અમળાવી-લસોટીને એકરસ કરાતો હોય એ સોડમ કોઈ ફ્રેન્ચ પરફ્યુમની માફક જ ઉત્તેજીત કરીને મદહોશ કરી દેવાને કાબિલ છે!

વેલ વેલ, બહું ગળ્યું ખાવ, લખો કે બોલો- જીભ અને મન તરત ‘ભાંગી’ જાય. સો લેપ્સ એડ સમ સ્પાઈસ ઈન ટુ ધ સીઝન ઓફ આઈસ! આજકાલ ‘ગોઇંગ ગ્રીન’ વાળી ઈકો-ફ્રેન્ડલી હર્બલ મૂવમેન્ટસ બહુ ચાલે છે. શિયાળો પણ રસોડાંને લીલુછમ (અને ભર્યા પેટે મનને હરિયાળું!) કરવાની ઋતુ છે. વાલોળ, ગલકા, ભીંડા, ગુવાર જેવા લીલોતરી શાક, મૂળાના લીલા પાંદડા કે કાચા લીલા ટમેટામાં શેકેલા ચણાના લોટથી બનતું ખારિયું, લીલી તુવેરના રમવાનું મન થાય એવા એમરાલ્ડ શેઈપના સુંવાળા ગોળ દાણા! કિડની બીન્સ જેવા રાજમા- ચોળા કે કમનીય વળાંકવાળા ગ્રીન-વ્હાઈટ-રેડિશ વાલ! લીલી કોથમીર અને લીલી મરચીની હોટ્ટમહોટ્ટ ચટણી કે જે ખાતાવેંત માથાના ખરી જતા વાળ ઉભા થઈ જાય! તાંદળજા, મેથી, પાલક જેવી રેસાદાર નરમ નરમ ભાજી આપણને તૃણાહારની તાજગી આપે, તો અળવીના પાન પર ચણાનો લોટ ભરીને તલ છાંટી વધારાય ગ્રીન ગ્રીન વિન વિન પાતરા! ફ્રેશ તુવેરની લીલવાની કચોરી પણ તળાવ અને પોપ્યુલર પર્પલ મોગરી સાથે લીલી મોગરી પણ મળે જ! લીલી કોબીનું લાલ ટમેટાં સાથે ધાણાજીરૂ નાખીને કરેલું કચુંબર અને લીલા ફૂદીનાથી તર-બ-તર ઘાટી માખણદાર છાશ સાથે ‘લેડી મેકબેથ’ ભજવ્યા વિના લોહિયાળ હાથ કરી દેતું લાલમલાલ બીટ!

લાલ છાલવાળા રતાળુ (શક્કરિયા) તો શિયાળામાં જીમ્નેશિયમમાં ગયા પછી થતા ગઠીલા બદનના ટ્રાઈસેપ્સ કે એબ્સ જેવા હોવાનો અહેસાસ થાય! અધધધ શાક મળે શિયાળામાં! વેજીટેબલ સૂપના શણગાર જેવી ફણસી અને ભૂખ લાગે ત્યારે ગુલાબ કરતાં વઘુ મનમોહન લાગતું ધોળું મજાનું ફ્લાવર! કોઈ અવકાશી ગ્રહના અવશેષ જેવું સુરણ અને વિદ્યા બાલનની શાઈનિંગ કર્વી કાયા જેવા રૂપાળાં રૂપાળાં બટાકા! નાનકડા રીંગણા-બટેટાનું ભરેલું શાક પણ થઈ શકે અને આલુ-મટર-ટમેટા- ઓનિયનવાળી પાંઉભાજીની ભાજી… હાજી હાજી! રોટલી- થેપલા- બ્રેડ- પાંઉ નાજી નાજી!

તો? ફર્સ્ટ ચોઈસઃ બાજરાનો રોટલો! જાણે અલખનો ઓટલો! હાથના ટપાકાથી ઘડાયેલા પટલાણીના કાઠિયાવાડી રોટલામાં હથેળીની રંગોળી પુરાતી હોય છે! નેકસ્ટઃ વેલણથી ચાંદલા કર્યા હોય એવા ચંદ્રની ખાડાખબડાવાળી સપાટીને પૂરક કડક બિસ્કિટ જેવી ભાખરી! લીલા લસણ-ડુંગળીમાં શુદ્ધ સિંગતેલમાં વઘારેલા ઓળા સાથે તો રોટલાનો સાથ એટલે જનમ જનમ કા સાથ નિભાવતી રબને બના દી જોડી!

આવી જ જુગલજોડી શિયાળામાં ખાણીપીણી માટે સમગ્ર ગુજરાતમાં જેનું નામ પડે અને જીભ હોંઠ પર ફરે એવા ‘સુરત’ શહેરમાં રચાય છે! લીલા ખેતરોની વચ્ચે લ્હેરાતા પીળા દુપટ્ટાની માફક  જુવારના પોંક સાથે ખવાતી સેવ! લીલા ધાનને બાફીને પોંક બને અને તેની સાથે મૂડ કે ટેસ્ટ મુજબ ચાર પ્રકારની સેવનું કોમ્બિનેશન થાય… લીંબુ-મરીની સેવ (મોસ્ટ ફેવરિટ!), લસણની સેવ, મોળી સેવ અને તીખી સેવ! સુરતમાં તો એરકન્ડીશન્ડ રેસ્ટોરાંમાં ન હોય એવડી લાંબી કતાર શિયાળામાં પોંકવડા, પોંક પેટિસ માટે લાગે! સાથે છાશ, લસણની લાલ મરચાની ભૂકીવાળી ચટણી અને વરિયાળીના ઉપર ભભરાવેલા દાણા! મૂળ ખત્રી સમાજે લોકપ્રિય બનાવેલું ‘બટાકાનું કાચું’ શિયાળામાં ચપોચપ ઉપડે! બાફેલા બટાકામાં તેલ-લસણ-મસાલા મિક્સ અને અગાઉ તાડી/વ્હીસ્કી તો આજે નીરોથી બનતી પુરી! (આ ‘કાચું’ મુળ તો માંસાહારી વાનગી, હોં કે!) આ ખાઈને થાકો તો નવસારી- બિલિમોરા સુધી ફેલાયેલું ઊંબાડિયું તો ખરૂં જ! જેમાં બીજા શાક નહિ પણ રતાળુ, બટાકા, સૂરણ, કેળા વગેરે કંદ લેવાના. ખાસ બે મહિના જ આવતી કતારગામની જાડી પાપડી નાખવાની. બઘું ભેળવીને માટલામાં નાખી, લોટની કણકથી માટલાનું મોં સીલ કરી, જમીનમાં ખાડો કરીને કોલસા કે લાકડાના પ્રાકૃતિક તાપમાં ગરમ કરવાનું! પછી એ મલાઈ (ક્રીમ) કે મલાઈવાળું દહીં બાંધીને એમાં એલચી સાકર ભેળવીણે કરેલાં મઠ્ઠા સાથે લિજજતથી ઝાપટવાનું!

સૌરાષ્ટ્રમાં લગભગ આવી જ રીતે વરાળિયુ શાક બને. જેમાં ભીંડો, કારેલા, ટીંડોરા જેવા ચીકણા શાક સિવાયના બધા શિયાળુ શાકને આવી જ રીતે ખેતરમાં ખાડો ગાળી તપાવવાનું અને સવાદ પૂરતું નમક-મરી- મરચું નાખી ગરમાગરમ ઓગળીને એકરસ થયેલા શાકને ન્યાય આપવાનો! આવું જ વિવિધ ફળો માટે કરવામાં આવે, એ રેસિપિનું નામ ‘ધૂંટો’! ‘ડિનર ડિપ્લોમસી’ના દેશી જવાબ જેવી સૌરાષ્ટ્રની ‘ચાપડી-તાવા’ની પ્રથા તો આજે પબ્લિક રિલેશનમાં દિલ્હીની ‘ઈફતાર’ પાર્ટીને ટક્કર મારે તેવી શાખ ધરાવે છે. પંજાબી જેવું ગ્રેવીવાળું શાક એ તાવો, અને ખારાશ પડતાં તપેલા પરોઠા જેવી એની ‘ચાપડી’!

આવું બઘું કૂકબૂકની ફેશનેબલ ચોપડીઓમાં કંઈ વાંચવા ન મળે! એ માટે તો સ્વાદશોખીન બનવું પડે. ઘરની બહાર નીકળી સ્વાદેન્દ્રિયને પંપાળવી પડે. ખાવા-ખવડાવવાના નશાનું અઠંગ ‘બંધાણ’ કેળવવું પડે. જેમ કે, શિયાળાની કડકડતી ઠંડીમાં ગરમાગરમ ખીચડીમાં વચ્ચે ખાડો કરી ગાયનું ચોખ્ખું ઘી નાખી, એમાં લસણની કળીઓ મૂકીને ઉપર ગરમ ખીચડીનો થર કર્યો છે? પછી એના પર થાળી ઢાંકો, નેચરલ ‘બાફ’થી લસણ કકડે અને ચોળીને ખાઈ જાવ! બાફેલું લસણ એવી જ રીતે બરફીલી રાતોમાં વરાળ નીતરતા ઢોકળાંની સાથે બાઈટ કરવાની પણ મજા પડી જાય! સાથે તલનું મરચાંનો ભૂકો નાખેલું તેલ… જેબ્બાત! ગરમ ખીચું કે ફળફળતો હાંડવો – જાણે જઠરમા મંગલ માંડવો ! સુસવાટા મારતા ટાઢોડિયામાં એમ તો ફ્રેશ બેક્ડ સ્પાઈસી પિઝા કે ફ્રેંચ ફ્રાઇઝ પણ ગટક કરતા ગળે ઉતરે અને લીલા જિંજવા પર લીંબુ ડુંગળી મરચું જિંજર કે રવા -બદામ-કિસમિસનો ના મળે તો જિંજવાનો શીરો ય ક્યા કહેને !

અને શિયાળાની સવારના મોર્નિંગ જોગિંગ પછી ધૂંટડે ધૂંટડે ફ્રેશનેસ ફેલાવતો તાડનો રસ નીરો… કે પછી વિન્ટર સ્પેશ્યલ કાવો, તજ-લીંબુ- મરી મસાલાથી જીભ તમતમાવતો! સાત્વિક સ્વદેશી કેફ જેવો જ નશો છે (એઈ, એ કોને બીઅર, જીન, વોડકા, રમ યાદ આવે છે?) ઠંડીગાર હિમ વરસાવતી શિયાળુ રાતે ક્રીમી મિલ્કમાં બનાવેલી ગરમાગરમ ફિલ્ટર કોફીના મગને એક હોટ એન્ડ વેટ કિસ કરવાનો! કોફી બીન્સની કડક ખૂશ્બોદાર મર્દાના ભાપ અને એનો સેક્સી વાઈલ્ડ ટેસ્ટ! કોણે કહ્યું ગરમાટો ફક્ત ઊનમાંથી મળે? ફોતરાં કાઢવાથી શેકાઈ જતા આંગળામાં રમતી ગરમાગરમ ખારી શિંગ કંઈ ગરમ ઉનાળા કે ભેજવામાં ચોમાસામાં થોડી જામે?

અમદાવાદમાં કાળા તલનું કચરિયું (મસાલા સાની) ખાવ કે રાજકોટમાં મળતો રીતસરના તુલસી અને જડીબુટ્ટીવાળો આયુર્વેદિક હર્બલ હેલ્ધી આઈસ્ક્રીમ ઝાપટો… મરચાના વઘારવાળી અડદની દાળના સબડકા ભરો કે ટોસ્ટેડ બ્રાઉન બ્રેડ પર બટર સાથે કેસર-સાકરવાળો આમળાનો તાજો મુરબ્બો પેટમાં પધરાવો… ‘એગીટેરિયન’ હો તો ટમેટાં-ડુંગળીવાળી ઓમલેટથી બ્રેકફાસ્ટ કરો કે ઊંધિયા- આથેલા લીંબુ- મરચાનું ડિનર… શ્રાવણમાં શિવપૂજા, નવરાત્રિમાં દેવીપૂજા તો શિયાળામાં કરો પેટપૂજા, ઔર ન રખો કામ કોઈ દૂજા! (લગનગાળો કંઈ અમથો આ ઋતુમાં ખીલે છે?)

એમ? તમે ડાયેટ પર છો? તો ચ્યવનપ્રાશ ચાટો અને સ્ટ્રોબેરી, જામફળ, પાઈનેપલ, સંતરા, શેરડી, સફરજન, ચેરી જેવા જ્યુસી સાઈટ્રસ ફ્રુટસની રસના ફૂવારા ઉડાડતી બાઈટસમાં બાથ લેજો, બસ? બાકી જો શિયાળામાં આવું કશું ખાવું જ ન હોય…?

તો જીવવું શા માટે, ભલા? ધક્કો થયો આ પૃથ્વીલોક, ગણિયલ ગુર્જર ભોમકા અને ભારત મુલકનો તમારે!

Bajri no rotlo ne olo
( આ ઓળા-રોટલાની તસવીરનું સૌજન્ય રીડરબિરાદર પૂજાના બ્લોગનું છે. her posts are served in english but cooked with kathiyavadi heart and delicious to read n prepare something at home 😛 here is the link http://creativepooja.blogspot.in/2008/02/gujarati-thats-what-i-am.html )

*એક પણ નવા શિયાળે જુનો ના થાય એવો જુનો લેખ !

 
43 ટિપ્પણીઓ

Posted by on ડિસેમ્બર 18, 2012 in entertainment, gujarat, heritage

 
 
%d bloggers like this: