RSS

Category Archives: Uncategorized

કોરોનાસુરને ખતમ કરતું વજ્રાયુધ કેમ ઝટ જડતું નથી ?


ગમે ત્યારે સજીવ-નિર્જીવ ગણાતો વાઈરસ માણસથી પહેલા એનું અસ્તિત્વ પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે. તો લાખો વર્ષ પહેલા આપણા પૂર્વજો ઝાડની ડાળીએથી બે પગે ચાલતા ચાલતા ગુફામાં સૂતા થયા, ત્યારે ન તો કોઈ લેબ હતી ને ન કોઈ મીડિયા કે સરકાર. તો એ આદિમાનવો કેમ બચી ગયા કે આપણે બધા પેદા થઇ શક્યા ને હજુ આ લખવાવાંચવા સુધી વિકસીત પણ થઇ ગયા ?

સવાલો પૂછતા રહેવાથી જ સત્યની પ્રાપ્તિ થાય એ બાબતે ધર્મ અને વિજ્ઞાન સહમત છે. સવાલ ૧૯૧૦માં ન્યુયોર્કના રોકફેલર સેન્ટરમાં બાયોલોજીસ્ટ તરીકે કામ કરતા પેટોન રૌસને થયો. બન્યું એવું કે એક શ્રીમંત મહિલા હરીફાઈમાં જીતેલી પોતાની મરઘી બીમાર પડતા એને બતાવવા આવી. રૌસે જોયું તો એ ખાસ પ્રજાતિની મરઘીની છાતીમાં કેન્સરની ગાંઠ હતી !

આવું કેમ થયું એના કેવળ કૂતુહલને લીધે એ ટ્યુમરના ટિસ્યુઝ રૌસે બીજા મરઘીના બચ્ચાંમાં કેન્સર સેલ ને અન્ય બેક્ટેરિયાની સફાઈ કરીને  દાખલ કર્યા તો ય એ કાતિલ કેન્સર એમાં ય ફૂટી નીકળ્યું ! કેન્સર ચેપી નહિ પણ જનીનજન્ય રોગ ગણાય,છતાં ય આવું ? માટે જગતને ભેદી એનિમલવાઈરસ આર.એસ.વી. વિષે જાણવા મળ્યું. રોકેટ જેવું નામ ધરાવતો એ ‘રૌસ સાર્કોમા વાઈરસ’ હતો, જે ભયાનક રેટ્રોવાઈરસ કૂળનો હતો.

રેટ્રોવાઈરસ એટલે એવો વાઈરસ કે, જેના શરીરમાં એ દાખલ થાય એ યજમાનના ડીએનએમાં જ પોતાની જેનોમ પ્રિન્ટ છાપી દે, એટલે રોગપ્રતિકારક શક્તિને ઉઠાડતી મહેમાન આવ્યાની ડોરબેલ વાગે જ નહીં. હવે માનો કે એ કોઈ પુરુષના શુક્રકોષ ( એ ય છે તો કોષ જ ને !)માં કે સ્ત્રીના એગ કહેવાતા બીજમાં ટૂંટિયું વાળીને ઘૂસીને પડ્યો હોય તો બંનેના મિલન ફલન પછી એ ભ્રૂણ બાળકના ગર્ભ તરીકે બને એમાં મમ્મી-પપ્પા પાસેથી ત્વચા , વાળ, આંખ ,ચહેરા વગેરેની પ્રિન્ટ જેમ મળે એમ વારસાગત આ વાઇરસની પ્રિન્ટ પણ મળે કે નહિ ? સંતાનમાં વાઈરસ પણ કોઈ પેજની ઝેરોક્સ કાઢો ને એમાં વચ્ચે જીવડું આવી ગયું હોય એ ય છપાઈ જાય એવું ! તો પેઢી દર પેઢી વાઈરસ પણ વણનોતરેલા મહેમાનની જેમ હ્યુમન જેનોમનો હિસ્સો બની આપણા શરીરમાં અદ્રશ્ય બેઠક જમાવતો રહે.

કટ ટુ, ૨૦૦૫. મૂળ ભારતના તામિલનાડુના પણ અનેક સુપરટેલન્ટની જેમ અમેરિકા સ્થાયી થઇ ગયેલા અને ન્યુરોવાઈરોલોજીમાં એવોર્ડવિનર વિજ્ઞાની ડોક્ટરબનેલા અવિન્દ્રનાથ પાસે એક એચઆઈવીનો પેશન્ટ આવ્યો. થોડા વર્ષો પહેલા એઇડ્સગ્રસ્ત થયેલા એ યુવાનના હાથ પગ હલાવવાની શક્તિ જ સ્કલીરોસીસ કહેવાતા દિમાગી જ્ઞાનતંતુઓના રોગથી જતી રહેલી.

ડો.નાથે શોધ્યું કે એચઆઈવીને લીધે એ દર્દીના શરીરની ઓવરઓલ ઈમ્યુનિટી ( રોગપ્રતિકારક શક્તિ ) નબળી પડતાં બહારથી હુમલો થાય ને કિલ્લો તૂટતાં રાજાએ આજીવન કારાવાસમાં કેદ કરેલા કેદીઓ ય અચાનક છુટ્ટા થઇ લૂંટ કરવા લાગે, એમ વારસાગત રીતે એના શરીરમાં પેઢી દર પેઢી ગુપ્ત રૂપે કોપી થતા ગયેલા એક વાઈરસે ડીએનએની સાંકળ એઇડસને લીધે તૂટી જતાં અંદરથી એટેક કરેલો. પણ એ એચઆઈવીની જેમ બાહ્ય ‘સંક્રમણ’થી નહોતો આવ્યો. પહેલેથી જ અંદર હતો. હેરી પોટરના લોર્ડ વોલ્ડેમોર્ટને લોહી મળતા એ ફરી સક્રિય થાય એમ જંઝીર નબળી પડતા ‘જીવતો’ થયેલો ! પછી તો ખબર પડી કે ‘જીનેટિક ખામી’ ગણી લેવાય એવા ટાઈપ વન ડાયાબિટીસ ને સ્ક્રીઝોફોનીયા પાછળ પણ એ કારણભૂત હોઈ શકે.

‘એ’ એટલે ફોસિલ જીવાશ્મિની જેમ આપણા શરીરમાં થીજેલા પડેલા વિવિધ વાઇરસો. આદિમાનવ પૂર્વજોએ કોઈ સુવિધા વિના જયારે આરંભના વાઈરલ એટેક સામે જંગ લડેલો ત્યારે જબ્બર ખુવારી વેઠવી પડેલી. પણ રિપ્રોડકશન માટેના ‘બેઝિક ઈન્સ્ટિંકટ’ એવા આકર્ષણને કારણે નવી પેઢીઓ પેદા થતી રહી. જે સર્વાઇવર હતા એવા મજબૂત જીન્સ જ ફોરવર્ડ થયા. સાપ ગયા ને લિસોટા રહ્યા એમ કેટલાક વાઈરસ કેદી તરીકે આદિમાનવોના ડીએનએમાં કાયમ પથારો કરી પડ્યા રહ્યા. મૃત જ હતા એટલે ઈમ્યુનિટીની સિક્યોરિટી સિસ્ટમે એમને થ્રેટ ન ગણ્યા.પણ હઠીલા હતા એટલે ડીએનએમાં ચોંટેલા જ રહ્યા. આજે હ્યુમન જેનોમમાં ૮% હિસ્સો આવા સુષુપ્ત વાઇરસોનો છે !

સુષુપ્ત એટલે બહારથી હિમાલયના બર્ફીલા ખડકની જેમ નકકર લાગે પણ જો ગરમીને લીધે બરફ પીગળે તો પાણી મોકળું થાય ને પૂર આવી જાય એમ પડેલા. ફ્રાન્સમાં હર્વ પેરોં ને ઈટાલીમાં એન્ટોનિયા ડોલેઈએ ૧૯૯૦ના દસકમાં એના પર સંશોધનો મલ્ટીપલ સ્કલીરોસીસને લીધે કર્યા. જાણે આપણી અંદર યુગોથી બોમ્બ છે, પણ એનું ટાઈમર અજ્ઞાત છે.

પણ એ વાઇરસોની જિન્દા લાશો બાબતે લાખો વર્ષો પહેલા આપણી ઈમ્યુનિટીએ અગમચેતીની નીતિ બનાવી એ પરાણે પ્રીત કરી ચોંટી ગયેલા વાઈરલ જેનોમ કોડને આપણા ડીએનએનું ભણવામાં પેલી સર્પાકાર સીડી જેવું મોડલ આવે છે એમાં અંદરની સાઈડ ‘ફિટ’ કરી દીધા ! એને સજીવન થવા પ્રોટિન જોઈએ અને એ રૂપાંતર સ્વીચ ઓફ જ રહે એ માટે એને ફરતે કવર કરી લેવાયું. જેથી જરૂરી પ્રોટીન બહારની નોર્મલ ‘સર્કિટ’ને જ મળે. પણ અસ્ક્માત જૂની વારસાઈ પેટી ખુલે ને ભૂતાવળ બહાર નીકળે એમ ફરતી એ વાડાબંધી સ્ટ્રેસને લીધે તૂટી શકે છે ! એ સ્ટ્રેસ કોઈ ઇન્ફેકશનને લીધે આવે કે પછી સતત અને સખત ટેન્શનના માનસિક સંતાપને લીધે !

માટે બહુ લપિયા ને ચીકણા ન થવું. રોમેન્ટિક રંગીનમિજાજ થવું. મોજમાં રહેવું, ને વ્યસનમુક્ત જાતમહેનતથી જલસા કરી ચિત્ત પ્રસન્ન રાખવું એ ય મહાન ઔષધ જ છે, રોગો સામે !

***

એક્ઝામમાં ન પૂછાય એવો બેઝિક ક્વેશ્ચન. કોરોના વાઈરસને બંગાળીબાબુ હિન્દી બોલતા હોય એમ કોરોના કેમ કહેવાય છે ?

કોરોના વાઈરસનો ફોટો જુઓ. ગોળાકાર ઉપર નાના-નાના સેકડો ટોપકા દેખાય છે. એક્ચ્યુઅલી, આપણા સૂર્ય ફરતે ય આવા ટોચકા છે. પણ સળગતા સૂર્યની મહાતેજસ્વી સપાટીને કારણે દેખાતા નથી. પ્રકાશનો એ અણીદાર કોરોના પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ વખતે કાળા પડેલા સૂર્ય ફરતેની રિંગ સ્વરૂપે જોવા મળે. જેનું યોગ્ય નામાભિધાન આપણે ત્યાં થયું છે : સૂર્યકંકણ. જૂની રજવાડી ડિઝાઈનનું સોના કે હીરાનું કંગન જેમાં વર્તુળાકાર ફરતે ચમકતા દાંતા હોય. એ આકારને લીધે નામ પડયું કોરોના. 

આજકાલનો નથી. જૂનો શોધાયેલો છે. ૨૦૧૩માં ય ચામાચીડિયામાંથી માનવજાતમાં આવ્યો એની હોહા નાના પાયે થયેલી. સાર્સનો ઘાતક નીવડેલો રોગચાળો પણ એક પ્રકારના કોરોના વાઈરસનો જ હતો. એટલે ડેટોલ જેવા જંતુનાશકો પર એનું નામ છે. એમાં કોઈ કાવતરું નથી. પણ આ એનું વધુ આધુનિક અને અપગ્રેડેડ સ્વરૂપ છે. એટલે એનાથી થતા રોગને ‘સીઓવીઆઈડી/ કોવિડ૧૯’ એવું નામ અપાયું, છતાં બધા કોરોનાને જ રોગ કહી ચલાવી લે છે.

વાઈરસ એટકની તો ફલાણી નવલકથામાં આગાહી હતી એવું માનીને ય દંગ થઇ જવાની જરૂર નથી. વિશ્વમાં વૈજ્ઞાાનિકો દાયકાઓથી ચેતવણી આપતા જ રહ્યા છે. અનેક વાર્તા અને ફિલ્મોનો આ પ્લોટ છે. ‘આઈએમ લીજેન્ડ’થી લઈને ‘રેસિડેન્ટ ઈવિલ’ સુધીની પોપ્યુલર ફિલ્મોમાં આવો પ્લોટ બહુ વખત આવી ગયો છે, જ્યાં રાતોરાત માનવવસાહતો વેરાન થઈ જાય, પૃથ્વી સૂમસામ થઈ જાય. આ બધી ફિલ્મોના વિલનનું નામ છે : વાઈરસ ! ‘ડૂમ્સ ડે’ હોય કે ‘આઉટબ્રેક’ આ જ વાત છે. કોરોનાનું આરંભનું વર્ઝન ચીનમાં બેટ યાને ચામાચીડિયામાંથી આવ્યું એ પછી બનેલી સોડરબર્ગની રોગચાળા પરની એમેઝોનમાં ઉપલબ્ધ ફિલ્મ ‘કોન્ટેજીયન’માં એ બતાવાયું છે.

આગાહી તો ૨૦૧૮માં ચીનમાં આવેલી ટૂંકી વાર્તા ‘મિસ બોક્સ મેન’માં ય આવી જ વાઈરસ પ્રભાવિત દુનિયાની હતી. ચીની લોકો પાસે દુકાળમાં અનાજ ન લીલોતરી શાકના અભાવે જાતભાતનો ચીતરી ચડે એવો માંસાહાર કરવાનો લાંબો ઈતિહાસ છે. એમને હજુ ખાંડવી કે પાતરાંના સવાદની ખબર જ નથી. મોટા ભાગના વાઈરસ પ્રાણીઓમાં સુષુપ્ત હોય પણ માણસના સંપર્કમાં સીધા આવે ત્યારે એક્ટીવ થઇ જાય છે. સીધું કોઈ પશુપંખીનું લોહી પીવાથી નહિ, કારણ કે પાચકરસો એને ખતમ કરી નાખે હોજરીમાં. પણ જખમ ખુલ્લો આવે, બોડી ફ્લ્યુઈડસની એઈડ્સના એચઆઈવીની જેમ આપ લે થાય કે નાક-મોં-સ્પર્શથી શ્વાસમાં આવે ત્યારે. કોરોનાના પ્રમુખ લક્ષણોમાં એટલે જ શ્વાસ ચડવો ને થાક લાગવો છે. અને ટ્રેજેડી એ છે કે નોર્મલ ફ્લુ અને એમાં શરૂઆતના તબક્કે ભેદ કરવો જોઇને મુશ્કેલ છે. એટલે રાહ જોવી પડે. દર્દીને એકાંતવાસ ઉર્ફે આઈસોલેશનમાં રાખવો પડે. એટલી સુવિધા ય ક્યાંથી ઉભી થઇ શકે જો રોગ ઝડપથી ફ્રેલાય તો ? ફ્લુનો વાઈરસ તો ગરમી વધે એમ ગાયબ થઇ જાય છે દર વર્ષે.

કોરોનાનું એવું થવું જોઈએ પણ થશે કે કેમ એ બાબતે એકમતી નથી. કારણ કે નવો છે. એટલે વેઇટ એન્ડ વોચની પેનિક સિચ્યુએશન છે. વાસ્તવમાં એ સમજવું જોઈએ કે જેના પર કોઈ એન્ટીબાયોટિક દવાઓ લાગુ જ નથી પડતી એવાઈરસ છે કઈ બલા ?

લેટિન ભાષામાં વાઈરસ એટલે પોઈઝન. ઝેર. વાઈરસ પૃથ્વીની સજીવસૃષ્ટિનો બહુ જૂનો જોગી છે. આ માઈક્રોબ-વિષાણુ-વિશે પારાવાર પરીક્ષણો થાય છે, પણ આજે ય માનવજાતીનું જ્ઞાાન તેવા વિશે ભાંખોડિયા ભરે છે. વાઈરસ આમ તો ઝેરી સ્વભાવના દગાખોર માણસ જેવો જ છે. પોતે જ્યાં રહે, જ્યાંથી શક્તિ મેળવે એ હોસ્ટ (યજમાન)ને જ ખતમ કરવાની તાકાત અને તાસીર એ ધરાવે છે !

વાઈરસ અત્રતત્રસર્વત્ર (કેટલાંક જાણકારોના અનુમાન મુજબ તો અખિલ બ્રહ્માંડમાં) સર્વવ્યાપી છે. પરમ ચૈતન્યની માફક અદ્રશ્ય અને સર્વશક્તિમાન છે. દરિયાના પાણીનાં એક ટીપાંમાં એક અબજ (જી હા, અબજ !) વાઈરસ હોઈ શકે છે. એમાં ય વળી અપરંપાર વૈવિધ્ય છે. ૧૦૦ લીટર પાણીમાં પ્રકારની દ્રષ્ટિએ એક લાખથી વધુજાતના વાઈરસો હોઈ શકે ! બધા જ માણસને કનડતા નથી. પણ એકચ્યુઅલી જીવતા બોમ્બ છે, ગમે ત્યારે કુદરત એના એક ઈશારે તેને સંહાર માટે ‘એક્ટિવેટ’ કરી શકે છે !

વાઈરસને રોગચાળાના ત્રાસવાદીમાં ફેરવવાનો કુદરતી ટ્રેનિંગ કેમ્પ આપણે જેમની ધરતી-આકાશ છીનવી લેવામાં લગીરે કસર નથી રાખી એવા પશુ-પંખીઓમાં ચાલે છે ! જગતમાં હાહાકાર મચાવી દેતા મસમોટા ઘાતક રોગોનું પાર્સલ કુદરતે માણસના સરનામે જંગલી પ્રાણીઓની કુરિઅર સવસ દ્વારા રવાના કર્યું છે ! સ્ટેનફોર્ડ જેવી યુનિવસટીઓમાંથી બાયોલોજીના વિજ્ઞાાનીઓ ૧૦૦ સંશોધકોની ટીમ બનાવી છેલ્લા વીસ વર્ષથી જગતભરના ‘સંવેદનશીલ ક્ષેત્રો’ ગણાતા જંગલો ખૂંદી બેઠા છે. ‘ગ્લોબલ વાયરલ ફોરકાસ્ટિંગ ઈનિશ્યેટિવ’ (જીવીએફઆઈ) જેવી એમની સંસ્થા જાણે કુદરતના રહસ્યમય સેબોટેજ પ્લાન પર ગોઠવેલા ‘સર્વેલન્સ કેમેરા’નો પાઠ ભજવે છે. કોંગો, લાઓસ, માડાગાસ્કર, મલેશિયા, ચીન, કેમેરૂન, બ્રાઝિલ, કેન્યા…કોને ખબર પૃથ્વીના કયા ખૂણે નવો વાઈરલ બોમ્બ ચૂંપચાપ એસેમ્બલ થઈ રહ્યો હોય !

બેઝિકલી, જગતને સર્વનાશના ભુજપાશમાં લઈ લેનારા અનેક જીવલેણ રોગો આવ્યા છે. પશુઓમાંથી ! એઈડ્સ વાંદરાઓની ભેંટ છે, તો હિપેટાઈટિસ બી ગોરિલ્લાઓની ! પ્લેગ ઉંદરોએ આપ્યો છે, તો મલેરિયા મકાકે ! ડેન્ગ્યુ, ઈબોલા, યેલો ફીવર બધાના વાઈરસ ‘પ્રાઈમેટ્સ’ ગણાતા પ્રાણીઓમાં શસ્ત્ર?સજ્જ થયાં છે. પાડોશી બાંગ્લાદેશમાં ચામાચીડિયાથી જ ફેલાયેલા નિપાહ વાઈરસમાં ૩૫ મૃત્યુ થયા હતા ! પણ હજુ કોરોના કયા પશુમાંથી વુહાન પ્રાંતની એનિમલ માર્કેટમાંથી આવ્યો, એ જાણી શકાયું નથી. કદાચ ક્યારેય જાણી નહિ શકાય, કારણ કે ચીનમાં એ માર્કેટ તો ધોવાઈને સાફ થઇ ગઈ. ફોરેન્સિક પુરાવાઓ ય જતાં રહ્યા. 

ઘણા રોગનો ભોગ તો અંદરો-અંદર પશુ-પંખીઓ જ બને છે. ટાઈપ એ ઇન્ફલુએન્ઝાના વાઈરસ જેવા કેટલાક વાઈરસ એના મૂળ કરિઅર ગણાતા પંખીડાઓ માટે ભયજનક નથી, પણ ત્યાંથી માણસ સુધી પહોંચે તો ડેન્જરસ છે. હડકવા જેવા રોગો જે તે રોગિષ્ટ પશુના સંપર્કમાં આવેલા માણસ પૂરતા જ સીમિત રહે છે. એચઆઈવી જેવા તો માણસમાં પ્રવેશ્યા પછી પશુસૃષ્ટિને બદલે મનુષ્યમાં જ ‘અઠે દ્વારકા’ કરીને બિરાજી જાય છે !

આ ‘આત્મઘાતી દસ્તો’ માણસમાં પહોંચે છે કેવી રીતે ? એક તો જંગલી શિકારીઓ દ્વારા, જે આ પશુ-પંખીનો શિકાર કરતા એમના આંતરિક અંગોના સંસર્ગમાં આવે છે કે પોતાના શરીર પરના જખમમાંના લોહી સાથે શિકારનું લોહી-સાહજીકતાથી ભળવા દે છે. બીજા પેટ (પાલતુ) એનિમલ્સ કે ફાર્મ (ગાય, ડુક્કર, મરઘી) એનિમલ્સ મારફતે અને ત્રીજા માંસાહારમાં બેફામ બનેલા માનવીઓ દ્વારા ! જેમકે, લેટેસ્ટ પેશકશ એવો કોરોનાવાઈરસ !

‘સ્પેનિશ ફલુ’ના નામે ઓળખાતા ઈન્ફલુએન્ઝાનો આતંક પહેલી વખત પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધના અંતકાળે યુરોપ-અમેરિકામાં ત્રાટક્યો હતો અને બે થી અઢી કરોડ માનવોનો અધધધ મૃત્યુઆંક ‘સ્કોર’ કરીને રીતસર દુનિયાની છાતીનાં પાટિયાં બેસાડી દેતો ખૌફ પેદા કરી ગયો હતો. એ વખતની વસ્તીનો એક ટકો સાફ થઇ ગયેલો એમાં. આ ‘મહામારી’નો મુખ્ય શત્રુ ઓર્થોમિકઝોવાઈરસ છેક ૧૯૩૩માં ઓળખાયો હતો. પછી તેની સામે એન્ટીબોડીઝ પ્રોગ્રામ કરતી રસી વિકસાવાઈ ! કોઈ પણ એન્ટીવાઈરલ રસી હકીકતે એ વાઈરસથી જ બને.

કોઈ પણ ફ્લુના વાઈરસની સપાટી પર બે પ્રકારના પ્રોટીન હોય. એક ઉપસેલા દાંતા જેવું હિમોગ્લુટાનીન, જે એને અન્ય શરીરના કોષમાં ગાબડું પાડી દાખલ થવામાં મદદ કરે. વળી, એ કોષમાં દાખલ થયા બાદ તેના જ માલમસાલાના ઉપયોગથી વાઈરસ પોતાની નવી આવૃત્તિનો ગુણાકાર (જેતે યજમાન રોગીના ભોગે) કરે અને એ નવા વાઈરસને કોષ તોડી બહાર નીકળી ફેલાવા માટે ભીંગડા જેવું બીજું પ્રોટિન જોઈએ,જેને કહેવાય ન્યુરામિનિડેઝ.આ ન્યુરામિનિડેઝ ૯ પ્રકારના હોય અને હિમોગ્લુટાનીન ૧૬ પ્રકારના ! માટે બંનેની સીરીઝ બને. સ્વાઇન ફ્લુનો વાઈરસ એટલે એચવનએનવન નામે ઓળખાયેલો. આ હોરર ફિલ્મોમાં વળગી જતા ભૂતની જેમ કોઈના શરીરમાં પ્રવેશીને પછી પોતાની કોપી કરવા માટે એ યજમાનના રસોડે ધાડ પાડતો હોવાથી કોઈ પણ વાઈરલ ઇન્ફેકશન વધે ત્યારે નબળાઈ વધે છે. શક્તિ વાઈરસ પણ ચૂસે ને લડવા માટે રોગપ્રતિકારક દ્રવ્યો બનાવવા શરીર પણ વાપરે. એટલે જ એનો મોટો ઉકેલ છે : રેસ્ટ. આરામ. 

વાઈરસ માત્ર હોસ્ટમાં ‘ઘોસ્ટ’ વેડાં કરીને શાંત પડતો નથી, એને ધર્મગુરુઓ કે નેતાઅભિનેતાઓની જેમ પ્રચારપ્રસારનું ભારે ઘેલું હોય છે. કુદરતનો મૂળ ધર્મ જ રિ-પ્રોડકશન છે. એટલે ફૂલોમાં રંગસુગંધ છે, માણસમાં જાતીય આકર્ષણ છે. ફ્લુ એવરેજ એક માણસને ચેપ લગાડે તો કોરોના ચારને એવો અંદાજ છે.છીંક, ઉધરસ જેવા ફલુના લક્ષણો ખરેખર તો વાઈરસને નવા નિશાન પર ‘થ્રો’ કરવા માટેની પ્રોગ્રામ્ડ તરકીબો છે. તાવ હકીકતમાં તેની સામે લડતી શરીરની આંતરિક લડાઈને કારણે આવતો તપારો છે. આપણા શરીરે ઉત્ક્રાંતિ અને વિજ્ઞાાનની રસીની સહાયથી ઈન્ફલુએન્ઝાના જુના વાઈરસને ઓળખી એને મારી હટાવવાની લશ્કરી તાકાત કેળવી લીધી છે. 

પણ આ નવો ૨૦૧૯ના અંતમાં ત્રાટકેલો ‘સાર્સ-સીઓવી૨’ કોરોનાવાઈરસ વાઈરસ ‘છૂપો રૂસ્તમ’ બની કારગિલમાં ભરવાડોના વેશમાં નાકાબંધી તોડી પાકિસ્તાની સૈનિકો ભરાયેલા, એમ શરીરના કોષોમાં પેસે છે. પછી પોતાની નકલો તૈયાર કરવા શરીરની શક્તિની ચોરી કરે છે. (માટે થાકની ફરિયાદ થાય છે) શેતાન વાઈરસો ઘણી વખત પોતાના શિકારને એટલે જલદી સ્વધામ પહોંચાડતા નથી કે એની મારફતે (એને જીવિત રાખી) વઘુમાં વઘુ શિકાર સુધી ફેલાઈ શકે (જેમકે, પ્રમાણમાં લાંબુ જીવતા એઇડ્સના દર્દી !). માટે એનો સપાટો તરત સપાટી પર દેખાતો નથી અને ઘણી વખત ખબર પડે ત્યાં સુધીમાં એની બોડી સીસ્ટમને ભરખી જવામાં વાઈરસ સફળ થઈ જતાં દર્દી મૃત્યુ પામે છે. પ્રારંભિક તબક્કે થોડી દવાઓની સહાયથી શરીરને લડાઈમાં ટેકો આપી શકાય. શરીરની ઈમ્યુનિટી સીસ્ટમ સારી હોય, ડાયાબિટીસ કે હાઈપરટેન્શન જેવા બીજા રોગ ન હોય તો તેને હંફાવી શકાય છે.

***

કોરોના દાયકાઓ પહેલા ઓળખાયેલા ઘરાનાનું નામ છે. કુલ સાત પ્રકારના કોરોના ઓળખાયા છે. ઓસી૪૩, ૨૨૯ઈ, એચકેયુ૧, એનએલ૬૩ તો કમ સે કમ એક સદી કરતા વધુ સમયથી પરેશાન કરે છે. એલર્જી અને ઋતુઓ સિવાય પછી ત્રીજા ભાગની શરદી માટે કારણભૂત છે. બીજા બે ‘મર્સ’ અને ‘સાર્સ’ છે, જે રોગો જન્માવે છે. અને આ લેટેસ્ટ આવ્યો એ સાર્સસીઓવીટુ યાને નોવેલ ( નવો ) કોરોના વાઈરસ. એટલે અમુક દવાઓ કે પુસ્તકોમાં કોરોના લખ્યું હોય એ જૂના વર્ઝન. આ અપગ્રેડેડ. ઠંડી હવા સૂકી હોય,ત્યારે ફેફ્સાંની ફરતેનું રક્ષણાત્મક પ્રવાહી થોડું પાતળું થાય એટલે શરદી ઝટ થાય. પણ આ નોખો છે. એટલે એની શરૂઆત થઇ ત્યારે ઓસ્ટ્રેલિયામાં ઉનાળો હોવા છતાં ડોકાયો હતો. આપણે ત્યાં ઘરગથ્થુ અનુમાનો છતાં પણ આ ગરમીમાં તો કેસ વધી જ ગયા !

અમુક જગ્યાએ રિકવર થયેલાને ઉથલો આવ્યાના સમાચાર છે. હજુ એમાં ટેસ્ટ રિપોર્ટની ખામી હતી કે ઈમ્યુનિટી કાચી પડી એ સ્પષ્ટ નથી. કોરોનામાં જૂના મિગ પ્લેન કરતા આધુનિક રફાયલ પ્લેન વધુ મારકશક્તિ ધરાવે એવું થયું છે. આ જ કટારમાં અગાઉ વિગતે સમજાવેલું એમ વાઈરસ માનવશરીરમાં દાખલ થાય પછી એની સપાટી પર રહેલા સ્પાઈકસ ઉર્ફે ‘દાંતા’ વડે જગ્યા આપણા કોષના ડીએનએમાં પ્રવેશે છે, જેથી એની માલસામગ્રી અને ફેક્ટરીનો ઉપયોગ કરી પોતાની કોપી બનાવે. એ.સી.ઈ.ટુ નામના આપણા કોષના પ્રોટીનને એ દાંતા જાણે શિકારી કૂતરાની જેમ સૂંઘી લે છે અને વળગી જાય છે. એ ઘટના એટલે વાઈરલ ઇન્ફેકશન.

અગાઉના સાર્સ કરતા અત્યારના કોરોનામાં દાંતા વધુ તેજ ધાર છે. વળી ટોચ પર બે ભાગમાં વહેંચાયેલા છે, જે માત્ર કવર છે. એની ચોળીની શિંગની જેમ બે ફાડ થાય ત્યારે જોડાણ થાય. એ ક્રિયા કોરોનામાં અગાઉ કરતા ઝડપી છે, અને એમાં સહાયકારક એન્ઝાઈમ ( ઉત્સેચક ) છે ફ્યુરીન, જે વળી માનવશરીરમાં મોટા ભાગના કોષોમાં મળી આવે છે ! કહો કે કોરોના તાળું તોડવા વધુ મજબૂત ‘ગણેશિયો’ લઇ ફરતો ધાડપાડુ છે. સામાન્ય ચેપમાં આપણી રેસ્પિરેટરી સીસ્ટમ યાને શ્વસનતંત્રમાં ઉપલો ભાગ ઝપટે ચડે. ગળું, નાક વગેરે, નીચે ફેફસાં સુધી સીધો ચેપ ન જાય. પણ કોરોના બેઉ ભાગમાં સરખો હુમલો કરી શકે છે. એટલે એના ચિહ્નો દેખાય ત્યાં સુધીમાં શ્વાસની પરેશાની અસાધારણ વધી શકે.

મૂળ આપણા ફેફસાંમાં બે પ્રકારના સેલ્સ હોય .એક મ્યુક્સ. ચીકણો કફ બહાર આવે તો ગમે નહિ, પણ એનોય રોલ હોય છે, બાહરી બેક્ટેરિયા વાઈરસ વગેરેથી મૂળ અંગને સુરક્ષિત રાખવાનો અને લ્યુબ્રિકેશનની જેમ એ સાવ સૂકાઈ ન જય એ કાળજી રાખવાનો. અને બીજા સિલીયા, જે આવા બાહ્ય સૂક્ષ્મ કચરાની સફાઈ કરતા હોય. કોરોના એ સફાઈ કામદાર સિલીયાની જ પહેલા સફાઈ કરે છે. એટલે ફેફ્સાંમાં ભંગાર જમા થતો જાય. એ ‘ભંગાર’માં એસીઈટુ ને લીધે કોરોનાને દરવાજો દેખાડનાર આપણા શરીરના કોષો ય હોય જેણે અંદર જઈને કોરોના એનો રસકસ ચૂસીને ખતમ કરી નાખે. એને લીધે ફેફસાંનું કાર્ય અવરોધાય, એ વધારાના તત્વો બહાર ન ફેંકી શકે અને કફ-શ્વાસની તકલીફ થાય.

આવા હુમલા થાય ત્યારે શરીરની સિક્યોરિટી જેવી ઈમ્યુનિટી સીસ્ટમ સામાન્ય રીતે ઇન્ફેકશનના ચોવીસ કલાકમાં એલર્ટ થઇ વળતો પ્રતિકાર કરે જ. એટલે તો બધા પોઝિટીવ રિપોર્ટવાળા દર્દીઓની સીધી સ્વર્ગલોકની ટિકિટ ફાટી નથી જતી. પણ જો એની તાકાત વધતી ઉંમર, કુદરતી જીનેટિક ખામી કે અન્ય રોગો ઓલરેડી હોય એની સામે મોરચાબંધી કરવામાં વપરાઈ ગઈ હોઈને નબળી પડી હોય તો કોરોના વધુ ઝડપી આગેકૂચ કરે. કોઈ પણ ભોગે શહીદ થઈને ય છેલ્લા શ્વાસ સુધી લડવાની તાલીમને લીધે ઈમ્યુનિટીના સૈનિકો વળતો જવાબ તો આપે જ. એટલે અંદર સોજો ને બહાર એ લડાઈનો સંકેત આપતો તાવ આવે.

વાઈરસ અપગ્રેડ થાય પણ અમુક વડીલોના મગજ અપગ્રેડ ન થાય એટલે કહ્યા કરે કે તાવ આવવા દેવો જોઈએ ને ગરમીમાં વાઈરસ એની મેળે ખતમ થાય. પણ એ ઇન્ફેકશન પર આધાર રાખે. એમ જ તાવ આવવા દો તો ક્યારેક ડેન્ગી જેવા તાવમાં દર્દી દિવસોમાં યશ ચોપરાની જેમ સ્વધામ પહોંચી જાય ! એન્ટીબાયોટિક બેકટેરિયલ ઇન્ફેકશન સામે સહાય કરે. એન્ટીવાયરલ વાઈરસ સામે પણ ચેપ ઓળખવો પડે. ને વાઈરસમાં મોટે ભાગે સારવાર સીમ્પટોમેટિક હોય. ઉધરસ હોય તો એની રાહત, શ્વાસ ચડે તો એની, કળતર કે નબળાઈ થાય તો એની. એટલે જ હાઈડ્રોક્સિક્લોરોક્વીન જેવી અમુક દવાઓ બહુ અસરકારક છે એવું કેટલાક માને છે, એ ય નિષ્ણાત ડોક્ટરની સલાહ કે દેખરેખ હેઠળ લેવાવી જોઈએ. કારણ કે દીવો વધુ પ્રકાશમાન તો મેશનો જથ્થો ય વધુ. સાઈડ ઈફેક્ટમાં લીવર, કિડની, જાતીય ક્ષમતા ય પ્રભાવિત થઇ જાય !

તો જયારે કોરોના જેવા નવા તોફાની સામે ઈમ્યુનિટી લડવા નીકળે ને ખુવાર થાય ત્યારે એના નેચરલ રિસ્પોન્સ મુજબ ઈમ્યુનિટી આપણા શરીરને બચાવવા વધુ જોરદાર ને ઝડપી હુમલો કરે. એ માટે વધુ ‘સૈનિકો’ મોકલવા પડે. એમની ઝડપી હેરફેર માટે લોહીનું પરિભ્રમણ કરી કોશિકા/નળીઓ/વેસલ્સ પોતાની આડશ હટાવે ને ખુલે. જેણે લીધે પ્રાણવાયુ ઓક્સિજનની કેપેસિટી ઘટે, એ લોહી મારફતે વાઈરસ બીજા અંગો લીવર, આંતરડા, હૃદય  કે કિડની સુધી પહોંચવા લાગેને એ ફેફેસાંના કાર્યમાં અવરોધ કરે. પછી ‘ધૂંધવાયેલી’ ઈમ્યુનિટી તળપદીમાં કહીએ તો ‘ઘાંઘી’ બની જાય. ને આક્રોશમાં આવી વ્યૂહરચના ફગાવી કેસરિયા કરીને મનફાવે તેમ લડવા લાગે.

એ વખતે જે ઘટના બને, એને સાયટોકાઈન સ્ટોર્મ કહેવાય. સાયટોકાઈન ઈમ્યુન સીસ્ટમના એલાર્મ પ્રોટીન્સ છે. એ વાઈરસ જેવા શત્રુઓનું લોકેશન નક્કી કરીને ટાર્ગેટ આપે. પણ અફરાતફરી વધી જાય ત્યાં એ બઘવાઈ જાય ને પછી લોચા પડી જાય એના સિગ્નલમાં. એટલે મરણિયા મૂડમાં આવેલ ઈમ્યુનિટી જ્યાં ગોળી મારવાની હોય ત્યાં મિસાઈલ લોન્ચર ફટકારે. મતલબ, ચેપગ્રસ્ત કોષની સાથે સાજા કોષનો ય ઉલાળિયો કરી નાખે. સિક્યોરિટી જ બંગલામાં તોડફોડ કરે ત્યારે શરીર લાચાર થઇ જાય ને પોતાના અંગોની કામગીરી ગુમાવતું જાય. ઘટના લંબાય તો ઓર્ગન ફેઇલ્યોર સુધી પહોંચી જાય ! અથવા ક્યારેક કોરોનામાંથી સાજા દર્દી મોટી ઉંમરના હોય તો લંગ્સને કદાચ થોડું કાયમી નુકસાન થયું હોય.

પણ આવું ન થાય તો તંદુરસ્ત દેહની મજબૂત ઈમ્યુનિટી વેશપલટો કરીને ઘુસેલા વાઇરસને ઓળખીને મારી હટાવે. અને એ વાઈરસની ‘ફિંગરપ્રિન્ટ’ જેવી ઓળખાણ ‘સ્ટોર’ કરી લે, જેથી બીજી વાર દરવાજે જ સીસીટીવીમાં ફોટા મુજબ ગુનેગાર ઓળખાય એમ એ ઝડપાઈ જાય. બસ, અહીંથી શરુ થાય ઉકેલની સફર !

***

વાઈરસ સામે રસી ( વેક્સીન ) વર્ષોથી રામબાણ ઈલાજ બની છે. શીતળા હોય કે પોલિયો, રોગને ઉગતો જ ડામવો. અંદર ફેલાય પછી ઘરમાં નુકસાન થાય એમ લડવું એ કરતા દરવાજેથી જ મારી હટાવવો. પણ એ માટે જોઈએ એન્ટીજન. એન્ટીજન જે તે વાઈરસ માટે ફ્લેગનું કામ કરે ઈમ્યુનિટીને એક્ટીવ કરવા. વાઈરસ જ્યારે સાજા કોષના પ્રોટીનને પહેલા ‘પટાવી’ ને પછી ‘પતાવી’ને ઘુસણખોરી કરે એ તબક્કામાં એન્ટ્રી લેવલ પર એન્ટીજન દ્રવ્યો એ જગ્યાને ‘માર્ક’ કરી દે. જેથી ઈમ્યુનિટી ત્યાં સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક કરી દે. એ માટે જાસૂસી એન્ટીજન જે -તે વાઈરલ પ્રોટીનને ઓળખતા હોય એ જરૂરી છે. એ ‘એન્ટી’ ની ઉલટી ‘પ્રો’ટીન ડિઝાઈન શરીર બનવે એટલે ઇન્ફેકશનનો ખેલ ખતમ ! માટે વેક્સીન તો જ બને જો વાઈરસની બ્લુપ્રિન્ટ જાણીતી થાય.

નવો કોરોના એ રીતે પૂરો ઝડપાઈ ગયો છે લેબોરેટરીમાં. પણ વેક્સીન માટે ઇબોલા પછી હવે એથી ઘણા વધુ જીવલેણ નીવડેલા કોરોનામાં હ્યુમન ટ્રાયલ, યાને અલગ અલગ પ્રકૃતિ-બેકગ્રાઉન્ડ-ઉંમર વગેરેના દર્દીઓ પર એની ચકાસણી ફરજીયાત છે. પહેલાની જેમ ઉંદરો પર પ્રયોગ પૂરતા નથી. નહિ તો એક જગ્યાએ કારગર રસી બીજે સૂરસુરિયું નીવડે.

ટ્રેડીશનલ એપ્રોચ તો ‘લાઈવ એમ્યુનેટેડ’ રસીનો છે. વાઈરસમાંથી વેક્સીન બનાવવાના નામે વાઇરસને જ શરીરમાં નિયંત્રિત દાખલ કરીને શરીરને એ માટે ફોજ શસ્ત્રસજ્જ કરવાની આગોતરી તાલીમનો છે. પણ અમુક કેસમાં એટલે વેક્સીનના ય એ ખુદ વાઈરસ કરિઅર હોય રિએક્શન આવે. જે વળી કાબૂમાં આવે એવા જ રહે એનું ય પહેલેથી ધ્યાન રાખવું પડે. મોટા ભાગની રસી આ રીતે બને છે, જેમાં લશ્કર જે તે વાઇરસની બ્લુપ્રિન્ટ ઓળખી એને આગમન સાથે મારી હટાવવા સાબદું હોય. પણ એચઆઈવી જેવો વાઈરસ શરીરમાં પ્રવેશી પોતાને અંદર જ અપગ્રેડ કરતો જાય ત્યારે આટલા વર્ષે ય એની રસી એટલે શોધી શકાઈ નથી.કારણ કે, અહીં વાઈરસ પોતાની આંગળાની છાપ બદલવા જેટલો ચાલાક નીવડ્યો છે.

અત્યારે કોરોનાનો ડેટા મેળવાઈ રહ્યો છે. ત્યારે અમેરિકાની ‘મોડેર્ના’ જેવી કંપની હજુ સુધી માણસમાં કદી નથી કકામમાં લેવાઈ એ ‘આરએનએ’ બેઝ્ડ રસીની ખોજમાં છે. આરએનએ કોષની ઉત્પાદક ફેક્ટરી છે.  ચેતવણી માટે બહારથી રસીના રૂપે વાઈરસ આખો દાખલ કરિ શરીર એન્ટીબોડીઝ બનાવે એની રાહ જોવાને બદલે બદલે માત્ર એની બ્લ્યુપ્રિન્ટ દાખલ કરી કોષને જ કેમ એની સામે લડવા તૈયાર ન કરાય ? સમજવા ખાતર કહો કે લોક ડાઉન થયેલા કારખાનામાં પ્લાન ફેંકવામાં આવે છે. એવી આશાએ કે કોઈ જાણકાર કારીગરના હાથમાં આવશે ને એ મુજબ એ નવું મિસાઈલ બનાવી રેડી રાખશે ડોર ઓપન થાય ત્યારે કાઉન્ટરએટેક માટે !

આઈડિયા સરસ છે,ઝડપી પણ છે બીજા વિકલ્પો કરતા પણ કામિયાબી માટે કોઈ પાછલો રેકોર્ડ નથી એટલે અખતરો જ છે. ન્યુકિલઇક એસિડ બેઝ્ડ વેક્સીનનો આવો બીજો રસ્તો ડીએનએ બેઝ્ડ છે. કહો કે, સીધા કારખાનામાં પ્લાન ફેંકવાને બદલે, કલેકટર ઓફિસમાં ફેંકવામાં આવે છે કે કોઈ અધિકારી એ મેળવે ને કારખાનામાં ફેકટરીમાં પહોંચાડી દે ! એક સ્ટેપ વધુ, પણ આશા વધુ યોગ્ય હાથમાં એ આવવાની ! એક રસ્તો ‘રિકોમ્બિનન્ટ વેક્ટર’ કે ‘સબયુનિટ’ બેઝ્ડ એપ્રોચનો છે. અનેક રસ્તા છે. વાઈરસને બદલે લેબમાં એકઝેટ એને ઓળખી બનાવાયેલા ફક્ત કૃત્રિમ એન્ટીજન આપણામાં દાખલ કરવામાં આવે કે પછી એવા એન્ટીજન પેદા કરતું જીન ( જનીન) જ દાખલ કરવામાં આવે.

એ માટે ય તડામાર કામ ચાલુ છે. ભારત કે ચીનમાં પ્રોડક્શન માટે પાર્ટનર રાખી રિસર્ચ મોટે ભાગે અમેરિકા, ફ્રાન્સ, જર્મની, બ્રિટન પશ્ચિમની અલાયદી બાયોટેક કંપનીઓ કરે. ફાર્મા કંપનીઓમાં તો રસી બનાવવા માટે અત્યારે ચાર જ કંપની પાસે અનુભવ છે. જીએસકે, જોન્સન એન્ડ જોન્સન,ફાઈઝર અને સનોફી. એક તો આ કામ ખર્ચાળ છે, બિલ ગેટ્સ જેવા અબજોનું દાન એ માટે આપી ચૂક્યા છે.ને વળી એકદમ અણીશુદ્ધ ચોકસાઈ માંગી લેતું છે. જરાક ગરબડ થયા તો રસીના બદલે એમાં વાઇરસની જ પ્રિન્ટ હોઈને રોગ પ્રવેશી જાય ને સાજાને બદલે માંદા થવાના ચાન્સ રસી દરવાજા ઉઘાડા કરી નાખે તો વધી જાય !

કોઈ પણ નવો વાઈરસ દાખલ થાય ત્યારે જવાબ આપવા શરીર જે સેના તૈયાર કરે એમાં પહેલા ફ્રન્ટલાઈન સોલ્જર્સ હોય એ ‘આઈજીએમ’હોય. ઈમ્યુનોગ્લોબિન એમ મોલેક્યુલ્સ. એ ટેમ્પરરી હોય. એકાદ મહીના સુધી એક્ટીવ રહે, વાઇરસના પ્રોટીનનો મુકાબલો કરી એને નિષ્ક્રિય કરે ને પછી ગાયબ થઇ જાય. પછી એન્ટ્રી થાય સેકન્ડ ઇન કમાન્ડ એવા ‘આઈજીબી’ની. ઈમ્યુનોગ્લોબિન જી. આઈજીએમના સાત-દસ સિવસ પછી એ આવે. પેલા એસઆરપી હોય તો આ બ્લેક કેટ કમાન્ડોઝ. જે વર્ષો સુધી, ક્યારેક આજીવન રહે. જે એન્ટીબોડીઝ ટેસ્ટ ફટાફટ લેવાય એમાં લોહીમાં આઈજીએમ મળે, તો તાજું ઇન્ફેકશન. એની જોડે આઈજીબી પણ મળે તો એકાદ મહીના જૂનો ચેપ. ને માત્ર આઈજીબી મળે તો પૂર્ણ સાજો દર્દી. અલબત, આ સેન્સિટીવિટી ટેસ્ટમાં સ્પેસિફિક કોરોના સામેનું આઈજીબી છે કે નહિ એ જાણવું થોડું કઠિન પડે ને એમાં વાર લાગે.

આવા સાજા દર્દીઓ બ્લડ બેગ બની શકે, રસી ન શોધાય ત્યાં સુધી. એમનું લોહી લેવાય ને પ્લાઝમાની જેમ કોરોના સામે એમના શરીરે સફળતાપૂર્વક જે એન્ટીબોડી ( હાઈપરઈમ્યુન ગોબ્યુલીન ) કુદરતી પેદા કર્યું હોય, એને અબરખ જેવા ચળકતા પીળા રંગના દ્રાવણ તરીકે છુટું પાડી બીમાર શરીરમાં દાખલ કરવામાં આવે. જેથી એ લોહીમાં ભળીને દર્દીને ફાઈટ આપવા કુમક વધારી સાજો કરી દે. પણ આમાં એ યોગ્ય સમયે લેવાઈ જવું જોઈએ. કાયમ માટે એ અસરકારકતા ન રહે. ને એક સાજી વ્યક્તિ બીજા બે થી દસ સુધીનાને એ આપી શકે. તો કોને આપવું એ દાતા નક્કી કરે કે મારા મિત્રો ને સગાઓને જ આપો ? કે સરકાર ? એમાં લાઈનમાં લાગવગ ચાલે તો ? પાછલે બારણે એવા લોહીના કાળા બજાર થાય તો ? પછી કિડની જેવું થયા કે નિયંત્રણ એટલા મુકવા પડે કે કિડની સ્વસ્થ ઘણી હોય, પણ દર્દી મેળવી ન શકે ને મૃત્યુ પામે !

કોરોના બાબતે આફૂડી ‘હર્ડ ઈમ્યુનિટી’ બનશે – એટલે ચેપ ન લાગ્યો હોય એ લઘુમતીમાં હોય ને ચેપનો સામનો કરેલા બહુમતીમાં હોય એવી ઘટના – એ અભિગમ પણ કાગળ પર જ સારો લાગે. મોતની સંભાવના હોઈ એવું જોખમ કોઈ લે નહિ. માટે એકાદ વરસ સુધી એની દવા કે વેક્સીન રાતોરાત હાથમાં આવે તોય બધે જ પહોંચે એની શક્યતા ઓછી છે. ત્યાં સુધી લોકડાઉન હટે તો ય સોશ્યલ ડિસ્ટન્સ ને હાઈજીનની ટેવ પડવી એ જ સલામત માર્ગ છે. દર્દીઓ વધે તો ભારતમાં દર હજારે હોસ્પિટલ બેડ માત્ર ૦.૭ જ છે. અમેરિકા કે ઇટાલી કરતાં ક્યાંય ઓછા !

પણ સાવધ રહેવાનું છે. ફાટી પાડવા જેવું નથી.અત્યાર સુધી જગતે લાખો દર્દી જોયા, એમાંથી દસ ટકાથી ય ઓછા મૃત્યુ થયા છે. વસતિ જોતાં કોરોના કોઈ પ્રલય નથી. એક પણ માઈક્રોબની માએ હજુ એવી સવા શેર સૂંઠ નથી ખાધી કે માણસને પૃથ્વી પર હંફાવી દે. કોરોનો હજુ બચ્ચું છે. આપણે એના વડવાઓને પચાવીને લાખો વર્ષ પ્રગતિ કરી ચૂક્યા છીએ !

ફાસ્ટ ફોરવર્ડ

ડાયનોસોરક્રેઝી અમેરિકામાં મશહૂર ફની મિમ : જ્યુરાસિક પાર્ક ફિલ્મોથી ફેમસ પેલા વિકરાળ જડબાં ફાડતા ટી રેક્સનો અંત કેવી રીતે આવ્યો ? કારણ કે, એનું મોઢું બંધ જ નહોતું રહેતું ને માસ્ક હતા નહિ !

જય વસાવડાનું ગુજરાત સમાચાર તા. ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૦માં છપાયેલું સ્પેક્ટ્રોમીટર તા. ૧૫ માર્ચ ૨૦૨૦ના લેખમાંથી પૂરક હિસ્સા સાથે.

 
1 ટીકા

Posted by on જૂન 1, 2020 in Uncategorized

 

એકાદ નહિ આ ભારતમાં ઇન્સાન કરોડો એવા છે… ના સીમ મહીં કો ખેતર છે, ના ગામ મહીં ઘર રહેવા છે!

ind 7

तुम्हारे कटोरे सोने के हों

और तुम उनमें जवाहरातों की सौगात बटोरो

फिर भी तुम्हारा साथ निभाता हूँ।

क्यूंकि मैं – अपने काठी कटोरे में रोटी

और अपने बटोरे में चाँद चाहता हूँ।

दुनिया और रोटी दोनों एक जैसी हैं

पढ़े लिखे कहते हैं दोनों गोल हैं

फर्क इतना है  कि रोटी थोड़ी छोटी है.

मेरी निगाह में एक फर्क और है

रोटी मेरी दुनिया है और

दुनिया तुम्हारी रोटी है.

रोटियों की दरख़्त होती

तो उसकी भी लकड़ी काट

तुम अपने घर के दरवाजे बनाते.

और हम बेच के तुम्हें अपना दरख़्त

उसी दरवाजे को पोंछ पोंछ

अपनी रोटी कमाते खाते.

मेरे ही खेत का गेहूँ

तुम्हारे घर में जाता है

और उसी गेहूँ की रोटी

मेरा बच्चा खाता है.

फिर तुम्हारे घर में

ऐसा क्या मिलाया जाता है?

कि तुम्हारा बच्चा ‘सर’

और मेरा ‘छोटू’ कहलाता है?

मैं गिरा हुआ हूँ

रोटी सी छोटी चीज के लिए चिल्लाता हूँ

मेरी बुद्धि, रोटी का छोटापन नहीं समझ पाती है

तुम उठे हुए हो – आसमान से देखते हो;

और दूर से हर चीज छोटी नजर आती है.

रोटी रोटी करते करते

एक दिन मैं भी रोटी हो जाऊँगा

फिर तुम मुझे खा लेना

फिर मैं नहीं चिल्लाऊंगा।

હિન્દી કવિતાઓમાં જેવો દર્દ અને વિદ્રોહનો ગરીબીમાં મૌન ઘૂંટાયેલી ચીસોનો પડઘો જોવા મળે , એવો કદાચ બીજી ભાષામાં નહિ હોય. સાહિર, કૈફીથી વાયા પાશ, દુષ્યંતકુમાર આ નવી પેઢીના કવિ વિકાસકુમારની કવિતા છે. રોટી એ તો ભૂખની કવિતા છે. નાનો માણસ કહેવાય છે, એવા શ્રમજીવીની, મજૂરની, ગરીબની કવિતા છે.

ઓલમોસ્ટ દોઢસો વરસ પહેલા વર્લ્ડ ક્લાસિક એવી “દુ:ખિયારા (લા મિઝરેબલ) ” નવલકથામાં વિક્ટર હ્યુગોએ માત્ર ઝૂંપડે ભૂખ્યા ભાઈ-બહેન માટે રોટી ચોરવા માટે મુજરિમ બનીને વર્ષો સુધી કેદખાનામાં સબડતા અને ભીષણ ગુનેગાર બની ગયેલા જ્યાં-વાલ્જ્યાંની કરમકહાણી લખી હતી. આપણને એમ થયા કે એ તો દૂર દેશનો ભૂતકાળ. માત્ર વાર્તા.

પણ આ ચૈત્રી નવરાત્રિમાં ગત આસો નવરાત્રિના એક કાળજું રોવડાવતાં સમાચાર યાદ કરો. મધ્યપ્રદેશમાં સાગર જીલ્લામાં રહેલી તાલુકામાં આવ્યું હતું ટીકાટોરિયા નામના સ્થળે દુર્ગા મંદિર. એક સવારે એની દાનપેટીમાંથી અઢીસો રૂપિયા જેવી ‘માતબર’ રકમ ચોરાઈ ગઈ ! એટલે મંદિરસંચાલકોએ પોલીસ ફરિયાદ કરી, અને સીસીટીવી ફૂટેજના આધારે પોલીસે તાબડતોબ ચોર પકડીને અદાલતના હવાલે કર્યો. મુદ્દામાલના પુરાવા સહીત ચોરીની કબૂલાત કરવામાં આવી એટલે ચોરને સજા પણ થઇ ગઈ.

વાહ ઝડપી ન્યાય થયો પવિત્ર જગ્યાએ ચોરી કરનાર દુષ્ટ પાપી ચોરનો ! – એવું માની તાળીઓ પાડશો તો એ તાબોટા જેવી લાગશે. ચોર બાર વરસની એક નાની ગરીબ દીકરી હતી ! એની પાસે પગમાં પહેરવા ચંપલ નહોતા. અઢીસોમાંથી રોકડા સિત્તેરનો મુદ્દામાલ એના ફાટેલા દફતરમાં મળી આવ્યો હતો. સાતમાં ધોરણમાં ભણતી એ દીકરી માત્ર દીકરી નથી. નમાયા આઠ અને છ વર્ષના બહેન અને ભાઈની મા ય છે. એ ય અન્નપૂર્ણા માતા ! કારણ કે એની મા મરી ગઈ, ત્રણ વર્ષ પહેલા. ઘરે બીજું કોઈ ખવડાવે એવું છે નહિ. બાપ મજૂરી કરે. એ શાક વઘારે ને આ છોકરી રોજ આવડે એવી રોટલી બનાવે. ત્યારે ચાર જણ ખાય. એમાં કોઈ વેકેશન નહિ. તહેવાર નહિ. નવ વર્ષની રમકડે રમવાની ઉંમરે એની માથે ભણતા ભણતા બધાનું પેટ ભરવા રસોઈ કરતા શીખવી પડી. તો ય ચોરી નહોતી કરી, ભીખ નહોતી માંગી.

પણ એક દિવસ બાપ રાશન લઇ આવ્યો મહિનાનું. ઘઉં દળવા માટે એ છોકરીને આપ્યા. લોટ દળવાની ઘંટીએ એના ઘઉં ખોવાઈ ગયા. એની ફરિયાદ પર કોઈએ ધ્યાન ન આપ્યું. મૂંઝાઈને હીબકાં ભરતા પાછી ફરી ત્યારે એને બાપના મારની બીક લાગી. ફફડીને એ ખોટું બોલી કે ધઉં ઘંટીએ રાખ્યા છે. રહેવા માટે એની પાસે મકાન નથી. દસ બાય દસનું એક ઢોર પણ ન રહે એવું, તૂટેલી દીવાલે ઘાસનું ઝુંપડું છે, જેમાં ચાર જણ રહે.

સવારમાં સ્કૂલ જવાના નામે ઉઠીને ભાંડરડાની ભૂખથી ગભરાતી છોકરી મંદિરે ગઈ. ને દાનપેટીમાંથી એણે અઢીસો રૂપિયા ચોર્યા ! બોલો કોઈ ખાઈબદેલો ખુંટીયો હોત તો આખી સડક ચોરી લેત, સેટિંગના કોન્ટ્રાકટ કરીને. કરોડો ચોરીને લંડન જતો રહેત લહેરથી. આ નાદાન જ કહેવાય ને કે મૂરખે ચોરી ચોરીને એક મલ્ટીપ્લેક્સમાં નાચોઝ પણ ના આવે એટલા અઢીસો રૂપિયા ચોર્યા. કોને ખબર, ભગવાને રૂબરૂ આવીને એને કાનમાં કહ્યું હશે કે “ બેટા, મારે જરૂર નથી. તું લઇ જા લહેરથી આ મારા નામે ઉઘરાવાયેલું દાન. એ તારા માટે જ છે !” કિડ્સ આર ગોડ, યુ નો.

ખેર, પોલીસતપાસમાં ખુલ્યું કે એમાંથી એકસો એંશી રૂપિયાનો એણે લોટ લીધો. કેમેરામાં જ ઝીલાઈ ગઈ હતી. આ થોડો કોઈ ધોળા કપડાંવાળો ચોર હતો કે ધરપકડ તરત ન થાય ? એટલે ચોરી સબબ એની ફટાફટ અટકાયત થઇ. એની પાસે સેલિબ્રિટી વકીલો હોય નહીં, માટે કોર્ટે એને જુવેનાઈલ જેલ ગણાતા બાળસુધાર ગૃહમાં મોકલી દીધી. દેવડીએ દંડ પામે ચોર મુઠ્ઠી જારના… કવિતા હકીકત બની ગઈ !

કદાચ માતાજીની આંખમાં જ આ વ્યથાના વીતક ને પેટ ખાતરના પાપ જોઇને પૂર વિના લાગણીના પાણી ઉભરાયા હશે કે, થાણાના એક ઇન્સ્પેકટર યાદવને જ પેલા દુ:ખિયારાના ઇન્સ્પેકટર જેવર્ટની જેમ દ્વિધા થઇ ને એમણે એક સ્થાનિક વકીલને કહ્યું, એ વકીલ ફી વગર કેસ લડવા તૈયાર થયા ને મામલો સ્થાનિક વિપક્ષી નેતાઓ પાસે ગયો અને હૈયે રામ વસતા તત્કાલીન મધ્યપ્રદેશ સરકારે ( આપણે ત્યાં તો વગર ચૂંટણીએ સરકારો બદલાઈ જાય છે ને. પાછા ‘અણમોલ’ એવા ધારાસભ્યોના ભાવ ઉંચકાય ત્યારે ય શાકભાજીની લારીવાળાના ભાવ ગગડી જાય !) તાત્કાલિક છોકરીને છોડી મુકવા ઉપરથી હુકમ કર્યા અને સહાય આપી.

ટ્રેજેડીની ધારે ઉભેલી સત્યકથાનો આમ અચાનક કોઈ દૈવી ચમત્કારની જેમ હેપી એન્ડ આવ્યો. નહિ તો હાન્સ એન્ડરસનની લિટલ મેચ ગર્લની કહાની માફક ઠંડીમાં કોઈએ માચીસ ન ખરીદતા, ભૂખ્યા પેટે ઠૂઠવાઈને રાતના સડક પર મૃત્યુ પામેલી અનાથ બાળકી જેવો આવ્યો હોત ! અને છોકરી જેલમાંથી કયા રસ્તે ધકેલાઈ ગઈ હોત આ કુમળી ઢીંગલીઓને ય વાસનાથી પીંખી નાખતા શેતાની સમાજમાં તો ?

અઢીસો રૂપિયા ! એવડી મોટી રકમ ઘણા માટે નહિ હોય, પણ એમાંથી આપણા દેશમાં કેટલાય પરિવારોના પેટ ભરાય છે. ભૂખ માટે, જીવ પર આવીને કરેલી ચોરીને પાપ કહેવું કે નહિ – એ મોરલ ડાયલેમા આ આંખમાં ઝળઝળિયાં આવી જાય એવા દારુણ સત્યમાં છે. ગરીબી, ભૂખ અને મજબૂરીમાં સ્ત્રી દેહ વેંચે કે બાળક અભણબીમાર રહી જાય તો સ્વસ્થ સમાજ બને નહિ ને ગુનાખોરીની અરાજકતા જ વ્યાપે એ જ સૂર તો ‘દુઃખિયારાં’નો હતો.

માણવા જ જોઈએ જલસા દિલ નીચોવીને. પણ સાથે આવા આપણા બાળકોને સ્વમાનભેર જીવવા-ભણવા ને પેટની આગ ઠારવામાં મદદ કરવી એ ય શક્તિપૂજા જ છે. માનવતાની સેવામાં હરિનો હાથ ને માનો નાદ છે. એ યાદ રહે તો ય ઘણું છે. આપણા ધર્મસ્થાનકોની પેટીઓ કે તિજોરીઓ કટોકટી વિના પણ કાયમ માટે આવા સાચા જરૂરિયાતમંદ પેટ અને દિમાગના ભૂખ્યા બાળકોના અન્ન, આરોગ્ય ને અભ્યાસ માટે ન ખુલે તો પોતાના પ્યારા પુષ્પોની આવી મુરઝાયેલી ચીમળાયેલી કરમાયેલી હાલત જોઇને સોનાના શિખરો કે દરવાજામાં પ્રભુને ગુંગળામણ નહી થતી હોય ?

***

લોકડાઉન તો કોરોનાના કોપને ખાળવા અતિશય અનિવાર્ય છે. અને મહાસત્તાઓ મૂંઝવણમાં છે, ત્યારે તત્કાળ એનો નિર્ણય લઇ કડક અમલ માટે ભારત સરકાર શાબાશીની સંપૂર્ણ હકદાર છે જ. આપણો હિસાબ ત્યારે નરેન્દ્રભાઈથી વિજયભાઈ સુધીના બધાના સહિયારા પ્રયાસોને લીધે જગતભરમાં કોરોના મામલે હજુ સુધી ઉજળો છે. પણ પછી જે ટોળાઓ મજૂરોના ઉમટ્યા એ દ્રશ્યો જોઈ ઘેર બેઠાં ઘણા સુખી લોકોએ બળાપા કાઢ્યા જાણે એ ગરીબો જ વાઈરસ હોય એમ કે, આ નાલાયકોને કશી પડી જ નથી એને લીધે બીજાઓ બરબાદ થઇ જશે બ્લા બ્લા.

પણ એ ટોળા જે બહાર ઉમટે છે ,એ બધા કોઈ શહેરી વિસ્તારમાં સરકારી સૂચનાને સિરિયસલી ન લઇ પોલીસ ભાઠા ન મરે ત્યાં સુધી ભમરડાની જેમ ભમતા યુવાઓના નથી. એ કોઈ બીડી-ગુટકા માટે તડપતા બંધાણીઓના નથી. એ કોઈ ખાડિયામાં થયું એમ થાળી પીટવા કે ઘંટડી વગાડવા કે સામૂહિક મંત્રજાપથી વાઈરસ નાબૂદ થઇ જશે એવું માની સડક પર સરઘસ કાઢતા મંદબુધ્ધિઓના નથી કે નિઝામુદ્દીનમાં બંદગી માટે ધક્કામુક્કી કરતા મૂર્ખ મઝહબી ઘેટાંબકરાઓના નથી. એ એવા લોકોના છે જેમને આપણે ઇન્ફેકશનથી બચવા હાથ ધોવાનું કહીએ તો ખબર પડે કે એ છોકરાં ય દિવસો સુધી નવડાવી શકતા નથી તો હાથ શું ધુએ ?

ભારત વિશાળ અને વૈવિધ્યપૂર્ણ દેશ છે. પરદેશમાં ફસાયેલા લોકો માટે આપણે વિમાન ઉડાડી એમને લઇ આવ્યા ને ઘણા કિસ્સાઓમાં તો અમેરિકાની જેમ બિલ પણ ન માંગ્યું. એ બધા સ્ટુડન્ટ કે ટુરિસ્ટ ત્યાં પણ સલામત હતા. વધુ હાઈજેનિક જગ્યાઓએ હતા, તો ય એમને ગંદાગોબરા ગણાતા વતન કેમ ઉડીને આવવું હતું ? કરણ કે મરણ હોય કે દિવસો-મહિનાઓ સુધીનો એકાંતવાસ કે તહેવારની રજા – માણસમાત્રને પહેલા ઘર સાંભરે. ફાઈવ સ્ટાર હોસ્પિટલ કરતા ઘરની ફાટેલી ગોદડી પર સૂવાનું મન હોય. કોરોના તો માત્ર મીડિયા માર્કેટિંગ છે એવું છાપરે ચડીને પોકારનારાઓ ય હવે આ મામલે વડાપ્રધાનની ગંભીરતા જોતા યુ ટર્ન મારી સ્ટે હોમનો નિત્યપાઠ કરતા થઇ ગયા છે. ત્યારે પેલા ગરીબમજદૂરકિસાનને વાઈરસની પૂરી ખબર ન હોય , પણ એમની ઈચ્છા કોઈ પણ કટોકટીમાં ઝટ ઘરભેગા થવાની હોય.

હવે તમે કહો કે મૂરખાઓ મરી જશે, પણ એ રોજ થોડું થોડું મરે જ છે. એમને બીજી કશી ઝાઝી ગતાગમ અસ્તિત્વ ટકાવવાના સંઘર્ષ સિવાય છે જ નહીં. જે પરિવાર પાળવા માટે કાળી મજૂરી કરે છે, એની સાથે કટોકટીમાં જવાની ઈચ્છા તો એમને ય થાય જ ને. આ તો ચૂપચાપ મજૂરી કરે છે, ને રોજી લઇ ચાલતા થાય છે. પણ લૂંટફાટે આ ટોળા ચડે તો એને ફિલસૂફીઓ સંભળાવી શું રોકી શકો ? એટલી પોલીસ ફોર્સ પણ ન હોય. એમને માટે વ્યવસ્થા કરવી પડે, જે ઘણી જગ્યાએ થઇ રહી છે. એમાં લોકડાઉનનો હેતુ માર્યો જાય છે એ ખરું. પણ રાતના આઠ વાગે જાહેરાત થાય અને બાર વાગે અમલ થાય એમ ચાર કલાકમાં ભલભલા અમીરો પાસે ય ત્રણ અઠવાડિયાના લોકડાઉનનું કોઈ આયોજન વિચારવાની જગ્યા ન રહે.

કમ સે કમ ચોવીસ કલાકનો સમય જેમ જનતા કર્ફ્યું માટે આગોતરો ત્રણેક દિવસનો મળેલો એમ મળવો જોઈતો હતો. ખેર, જે થયું તે. સરકારની બેશક મજબૂરી હશે જ કે અળખામણા થઈને ય નિર્ણય લીધો. પણ સામે માંડ થાળે પડે એવા વ્યવસ્થાના પ્રશ્નો ભારતમાં સર્જાય. કારણ કે ભારત એ નથી જે સેલિબ્રિટીઝને ફોલો કરતા મિડલ ક્લાસના લોકોથી ફેસબુક, ટવીટર, ટિકટોક, ઇન્સ્ટાગ્રામ પર દેખાય છે. એક ભારત આ ય છે, જેમને એ ઝગમગ દુનિયાની ખબર જ નથી. પેટ માટે રળવા વેઠ કરવી એ જ એની નીયતિ છે. અને એ નાનુંસુનું નથી. એટલે જ મનરેગા, જનધન, આયુષમાન ભારતની યોજનાઓ ય એને પહોંચી ન શકે એવી કરોડોની સંખ્યામાં છે. એ બહુ નડતુંકનડતું નથી, એનો જશ આપણા જીન્સમાં વણાઈ ગયેલી શ્રદ્ધાને છે. જેથી ધરમના ટેકેટેકે ‘હશે આ ભવમાં આપણા કરમ’ એમ આ ચાલી જાય છે.

આમ પણ આપણે ત્યાં ભણેલા ય સ્વયંશિસ્ત કે મેનર્સની બાબતમાં અભણ હોય છે, ત્યાં અભણ જ હોય એની પાસે શું અપેક્ષા રાખવી? અને જનતાનો વસતિવધારો તો આપણે ત્યાં વાઈરસથી વધુ જોખમી ને કાયમી છે. એ રોકવા માટે લોકડાઉન જેવા જ ક્વિક એક્શન પ્લાનની જરૂર છે. આ તો સારું છે, કોઈ આફત આવે ત્યારે ઋષિઓએ સીંચેલું માનવતાનું ડીએનએ ઉદ્યોગપતિઓ,કલાકારો, ધર્મસંસ્થાઓ બધામાં હજુ એક્ટીવેટ રહે છે, એટલે પશ્ચિમની જેમ સાવ બધા સીસ્ટમ ડિપેન્ડન્ટ હોઈને ઘાંઘા કે આફ્રિકાની જેમ રક્તપાતમાં તરબોળ પરોપજીવી નથી થતા. જાતે એકબીજાને ટેકે ‘એડજસ્ટ’ કરી લે છે , સર્વાઇવલ માટે. જુઓ ને, બસ નહોતી, તો કેટલાય દેહાતી દિહાડી કામગારોએ ઘેર જવા પગપાળા ચાલવાનું શરુ કર્યું ! એક બિચારો જુવાન તો કોરોનાને બદલે એમાં મર્યો ! અને હજુ કોને ખબર વાઈરસ પહેલા કોઈ લાઠીગોળી કે ભૂખથી કે ધક્કામુક્કીમાં ય મરે.

એવું જોઈ બેશક ઘણાએ ઘેર બેઠાં એસી ચાલુ કરી ટીવીમાં જોઇને સ્માર્ટફોન મચડતા છીંકોટા નાખ્યા કે આ પોતે ય મારશે ને આપણને ય મારશે. બસ, આપણને મારશે એ વાંધો. બાકી ભલે મરી જાય તો ઓછા એવો ભેદનો ભાવ પણ અમુકમાં ખરો ! યુવાઉત્સાહીઓને જેમ ‘રબ્બીશ’ બસ્તી ને ઝૂંપડપટ્ટી ખૂંચે એમ જ. બિલકુલ, એ ગેરકાનૂની છે. હેલ્થ હેઝાર્ડ જ છે. પણ એમને માટેની જમીનો, પરદેશપ્રવાસો, સંતાનો માટે બેસ્ટ એજ્યુકેશન ને પૈસા પોલિટીકલ, રિલીજીયસ ને કોર્પોરેટ વર્લ્ડ ખાઈ ગયું એટલે બાકીના રેઢીયાળ બની રસ્તે રઝળતી વાર્તાઓ થઇ ગયા એ દેખાય છે ?

આ જ તો સીન હતો ‘સ્વદેશ’ ફિલ્મનો. ભાડું વસૂલ કરવા ગયેલ એનઆરઆઈને સમજાય છે કે માણસ પોતાની ચામડી ય ખાય એમ નથી, એ ય ચોંટી ગઈ છે. ત્યાં કરજ શું ચૂકવે ? અને પછી એને રેલ્વે સ્ટેશને પાણી વેંચતા છોકરાને બાળમજૂરી પર ભાષણ આપવાને બદલે એનું પવાલું પાણી પીને એને પૈસા આપવાનું મન થાય છે ! આ જ તો સીન હતો ‘દીવાર’માં કે રોટી ચોરતો છોકરો પોલીસના હાથે મરે ને દાણચોર તાગડધિન્ના કરે. આ જ વાત હતી ‘ભૂતનાથ રિટર્ન્સ’માં, જેમાં મકાન ખાલી કરાવી બિલ્ડર પાસેથી પૈસા લેતા ભૂતને એ ઉંચી ઇમારતો નીચે કચડાઈ ગયેલ શ્રમિક વર્ગની વેદનાનો અહેસાસ થતા એ ઈલેકશન લડવા જાય છે. મુનશી પ્રેમચંદ જેવાઓનું સાહિત્ય હોય કે શ્યામ બેનેગલ જેવાઓનું સિનેમા. અર્થાત, સમાયંતરે આવા રિમાઇન્ડર કળાજગત આપે , પણ પછી ઉપર ચડીને બંગલા બન્યા બાદ એ ય ધીરે ધીરે એ અહેસાસ ભૂલવા લાગે.

ઓલો ખોટા ખૂટલો માટે ખપી ગયેલો આજની દુનિયા માટે ગમારગાંડોવેદિયોવેવલો એવો ગાંધીડોસો આની ચિંતામાં જ પોતડી પહેરી, સ્વરાજના જાપ કરતો ફરતો હતો ! ભારતમાં એમની ઓળખ બની એ બિહારના ચંપારણમાં પહેલા જ સત્યાગ્રહમાં એમણે ચંપલ વિનાના ખેડૂતો જોઈ લંડન ભણ્યા ત્યારે પાલિશ કરેલા જૂતાં કાઢી નાખ્યા હતા. અને ફાટેલી મેલી સાડી બીજી બદલવાની છે નહિ એટલે સ્ત્રીઓ વારાફરતી આવે એવું કસ્તૂરબાએ કહ્યું એ પછી કપડાને બદલે આજીવન પોતડી પહેરી.  એનું સરસ પોએટિક રૂપાંતર ગાંધી ફિલ્મમાં બ્રિટીશ એટનબરોએ ઝીલ્યું છે.

એને લાગ્યું કે રાજાઓ, નવાબો, શ્રીમંતો, ગોરા લાટસાહેબો જે દુનિયામાં જીવે છે , એમાં આ કન્સર્ન કનેક્શન કટ છે ને ભૂખ્યા જનોનો જઠરાગ્નિ જાગે ને બધું નક્સલવાદ જેવી ડાબેરી હોળીમાં ભસ્મીભૂત થાય એ પહેલા આપણે એમની પાસે જવાની ઇન્ટેગ્રિટી રાખવી પડે. એ માટે ભલે અંગત જલસા છોડવા પડે. ને એટલે એની ભેગા જવામાં મહેલ ને બદલે જેલ, ને ઉજાણી ને બદલે ઉપવાસ હોવા છતાં જગતના શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિમાનો, આલીશાન અમીરો, કમાલ કલાકારો, ધુરંધર રાજનેતાઓ  ને દરિદ્ર કંગાળો એનાથી એકસરખા આકર્ષાયેલા. એટલીસ્ટ, એનો અવાજ ગુલામ રહેલા લોકોમાં ય સંભળાતો કારણ કે એ પીડા ન હરી શકે તો ય એ માટે લાગણી અને નિષ્ઠા પ્રગટ કરીને ભાગીદાર બનતો. દોઢસો વરસનો ડોસો ઘણી બાબતમાં ન ગમે તો ય ,એણે આ નાડ પારખેલી કે ભારતના આ સેલિબ્રિટીઝથી દૂરની તળેટીએ  નહી પહોંચો, ત્યાં સુધી શિખર મજબૂતાઈથી સલામત રહેવાના નથી !

આ ય એક આસપાસનું જગત છે. આ ય કાયમ લલાટે લખાયેલું દરદ છે આપણું. આપણી સગવડોની પાર સતત અગવડમાં જીવનારાનું. આપણા દેશમાં ત્રીસેક ટકા વસતિ છે જેણે સ્કૂલ તો ઠીક, બે ટંક ભોજન રોજ મળે તો મોટી વાત છે ! જે મહેનત કરે છે, ચોરી નથી કરતા એવા કંગાલોનું. એમને વેદનામાં મદદ ન કરી શકીએ તો કંઈ નહિ,પણ એમની સ્થિતિ સમજી ઠોંસા ન મારીએ કે  ઠેકડી ન ઉડાડીએ એટલી સંવેદના રાખીએ તો ય ઘણું. જે કવિતા શીર્ષકમાં છે એના કવિ સ્મૃતિમાં નથી પણ આગળની વકતૃત્વ સ્પર્ધામાં સાંભળેલી પંક્તિઓ છે :

આ રગતપીતિયા, ધાનમૂઆ

ભૂખે મરતા મડદાંઓ

મરવું છે પણ મરતા નથી
આ જીવનભૂખ્યાં કેવા છે!

sureal 2

 

ઝિંગ થિંગ

 જો દૂર પેલી વસ્તીમાં ભૂખ્યા છે ભૂલકાં,

લાગે છે તને દૂરનાં ચશ્માં ય છે ઈશ્વર.
( સૌમ્ય જોશી )

*ગુજરાત સમાચાર ૧ એપ્રિલ, 2020 શતદલ પૂર્તિમાં છપાયેલો જય વસાવડાની કોલમ ‘અનાવૃત’નો લેખ*

( લેખના શીર્ષક અને છેડે મુકેલી ગુજરાતી કવિતા જેમની પાસે વર્ષો પહેલા સાંભળેલી એ પ્રાધ્યાપક સંજય કામદારે તરત જ ચીવટથી લખી મોકલી એ માટે એમનો આભાર. કવિનું નામ એમને પણ ભૂલાયું છે. કોઈને ખ્યાલ હોય તો કહેજો. )

 

 
Leave a comment

Posted by on મે 4, 2020 in Uncategorized

 

લોકડાઉનમાં બત્રીસ ફિલ્મોના પકવાન !

spec movie photo 2020
ગુજરાતમાં જ નહિ, ભારતભરમાં અણધાર્યું પણ બેહદ અનિવાર્ય એવું ફેમિલી વેકેશન શરૂ થઈ ચૂક્યું છે. પણ આ વેકેશન ફરવા તો શું બહાર જવાનું પણ નથી એ બધા જાણે છે. આ વાઇરસ સામે જંગની ટોળાબંધી- તાળાબંધી છે જેનાં ઘર-આંગણાની બહાર પગ મૂકવાનો નથી. બહારના કોઈ પણથી સુરક્ષિત છ ફીટનું અંતર જાળવવાનું છે.

નેચરલી, આમાં હર કોઈની ડિમાન્ડ હોય મસ્ત મજાની ફિલ્મોની. વાંચવાનો શોખ હોય તો ય એ બૂક તાબડતોબ ઓર્ડર ન થઈ શકે તેવી સ્થિતિ છે. બધાં જાણે જ છે. માટે આપણે દુનિયાભરમાં છેલ્લા વીસ વર્ષથી જે અનોખો ટ્રેન્ડ સેટ કર્યો છે, એ વાર્ષિક ચેકલિસ્ટ શરૂ કરી દઈએ. વેબ પ્લેટફોર્મની બધાને ખબર છે જ. એમેઝોન, નેટફ્લિક્સ, હોસ્ટાર પર મોટા ભાગની મળી જાય. બાકી ગૂગલ પે/ યુ ટયુબ મૂવીઝ પર હોમ વ્યૂઇંગના પૈસા ભરી દઈને. (મફત તો વેબ પ્લેટફોર્મ પર પણ નથી.) ને વર્સ્ટ કમ વર્સ્ટ ડાઉનલૉડ કરી શકાય.

બુકના તો પાર્સલ પણ બંધ છે અત્યારે કોઈને વાંચવી હોય તો ! ભારતમાં સૌથી વધુ ટીવી ને વેબ સ્ટ્રીમિંગને અત્યારે વ્યુઅર્સ મળે છે, એવા રિપોર્ટ્સ છે. જગતભરમાં આવું જ છે. ઇન્ટરનેશનલી એ માટે ખાસ કેટલાક મૂવીઝ કે પ્રોગ્રામ્સ મુકવામાં પણ આવ્યા છે. એક ધંધો બંધ થયો છે થિયેટરોનો, ત્યારે બીજો વધી ગયો છે. હોમ વ્યુઈંગનો. વેબ પ્લેટફોર્મ પર ઉપલબ્ધ હોય, એવી ફિલ્મો પર જ ફોકસ કરવું પડે. અત્યારે હજુ મોજ માણવાનો, નવું જાણવાનો ટાઈમ જ ટાઈમ છે. તો ચાલો ક્વિકલી આંગળી ચીંધ્યાનું પુણ્ય મેળવી લઈએ, અગાઉ જેની ભલામણ ન કરી હોય એવી અવનવી ફિલ્મોના ખજાના તરફ.

આપદધર્મ જોતાં. જેના પર લેખ લખાઈ ગયા છે એવી ‘ધ સર્ચિંગ’ કે ‘ધ રૂમ’, ‘હર’, ‘આઇ એમ લીજેન્ડ’, ‘ઇન્સ્ટીન્કટ’, ‘ગેટ આઉટ’, ‘રેડ આય’ ફિલ્મો જોવાનો આ આદર્શ સમય છે. જેનો અગાઉના લેખોમાં ઉલ્લેખ થઈ ગયો છે, એવી ’10, ક્લોવરફિલ્ડ લેન’ કે ‘ધ ઇન્ટ્રુડર્સ’ કે ‘પરફેક્ટ સ્ટ્રેન્જર્સ’, ‘ગોડ્સ ઑફ ઇજીપ્ત’ કે ‘ડિર્સ્ટબીયા’, ‘સ્ટાર ડસ્ટ’ જોવાનો પણ. કારણ કે, એમાં કોઈમાં ક્વૉરન્ટાઇનની વાત છે, તો કોઈમાં વાઇરસની. કોઈમાં નેચર સાથેની છેડછાડની વાત છે તો કોઈમાં એકલા ઘરમાં પુરાઈ રહેવાની એટલું જ જરૂરી છે હિન્દીમાં રહસ્ય, શાદી મેં જરૂર આના, કરીબ કરીબ સિંગલ, બરેલી કી બરફી, દે દે પ્યારદે, ચિલ્લર પાર્ટીનું રિવિઝન કરવાનું.

એવી જ રીતે હોટસ્ટારને ડિઝની પ્લસે ખરીદી લીધું પછી આખી એનિમેશન ફિલ્મોની સીરિઝ હિન્દીમાં મૂકી છે જેમ કે, ટોય સ્ટોરી એવી જ જોવા જેવી સીરિઝ આખી ‘આઇસ એજ’, ‘ઇન્ડિયાના જોન્સ’ અને ‘નેશનલ ટ્રેઝર’ છે. પ્યોર એડવેન્ચર ફન જર્ની: 1-2, અને ‘સેન્ટર ટુ અર્થ’ અને ‘મિસ્ટીરિયસ આઇલેન્ડ’ સાથે ‘માડાગાસ્કર’ 1-2-3 અને હિન્દી થઈને એમેઝોન પર આવેલી ઓસ્કારવિનર પેરસાઇટ કે હોટસ્ટારપરની ‘અપ’ અને ‘વોલ ઇ’ પણ ખરી જ. આ બધા વિષે અગાઉ વાત થઈ હોવા છતાં રિમાઇન્ડર જરૂરી છે. એક- એક નામ સર્ચ કરીને તૂટી જ પડો. બધું સપરિવાર જોઈ શકાય એવું ફેમિલી એન્ટરટેઇનમેન્ટ છે. ગાય રિચીના બેઉ ‘શેરલોક હોમ્સ’ ચૂકાઈ ગયા હોય તો જોઈ જ કાઢજો, દિમાગની ધાર નીકળશે નેટફ્લિક્સ પર ! ગુજરાતી ફિલ્મો ‘રતનપુર’, ‘ચલ મન જીતવા જઈએ’ અને ગુજરાતી ‘બેક બેન્ચર’ પણ રિપિટ કોર્સમાં લેવા જેવી ખરી.

ચાલો, આ ક્વિક રિકેપ સાથે હવે શરૂ કરીએ જેવી સ્પેશ્યલ ચેકલિસ્ટ :  આટલું જોતા થાવ, બીજો પછી આપીશું હજું ઘરમાં જ જડબેસલાક રહેવાનું છે, એ ભૂલતા નહિ યારો.

(1) ક્યોર ફોર વેલનેસ : ઓરિજીનલ ‘પાઇરેટ્સ ઓફ કેરેબિયન’ સીરિઝના સર્જકના સર્જક ગોર વર્બોન્કીની આ લાજવાબફિલ્મ નેટફ્લિક્સ ઇન્ડિયાએ હિન્દીમાં ડબના ઓપ્શન સાથે મૂકી છે. રહસ્યના તાણાવાણા અને સ્વીત્ઝર્લેન્ડ- જર્મનીના એક્ઝોટિક લોકેશન. એમાં ય કોઈ પણ બીમારીને નાથી, હંફાવી સદાકાળ માટે યુવા રહીને જીવવાના અમરત્વના સપનાની થીમ અત્યારે તો જોવી ગમે જ.

પણ ઘૂંટી, ઘૂંટીને સમજવા જેવો તો એ ફિલ્મનો ઓપનિંગ ડાયલોગ છે. સારાંશ વાંચો ”આપણા બધાની અંદર એક બીમારી છે. જીંદગીનો સ્વાદ કડવો બનાવે એવી. પણ આપણું શરીર બળવો કરે અને મન ચીસો ન પાડે ત્યાં સુધી આપણે એની ઉપેક્ષા કરીએ છીએ. મનુષ્ય એક જ એવી પ્રજાતિ છે, જેના જીનેટિક કોડમાં શંકા (ડાઉટ)ની ગિફ્ટ મળેલી છે. આપણે બનાવીએ, ખરીદીએ, વાપરીએ એ મટીરીયલ એક્સેસના ભ્રમમાં જીવીએ છીએ. એ માટે આપણે બીજાને અને ખુદને છેતરીએ છીએ. બીજાને પછાડી ટોચ પર પહોંચવાની રમતને આપણે નામ આપ્યું છે : એચિવમેન્ટ”

આવું લખીને એ પ્રતિષ્ઠિત કંપનીનો ડાયરેક્ટર એક યુરોપિયન રિસોર્ટમાં સ્વાસ્થ્યની તલાશમાં સંપત્તિ છોડીને જાય છે, જેની સહી કરાવવા કંપની એક જુવાનને મોકલે છે. પણ ઉપરઉપરથી ઠીકઠાક દેખાતા રિસોર્ટમાં ઘણું ય ગરબડવાળું છે. ભેદભરમથી ભરપૂર !

(2) અનનોન : ઘુરંઘર ફિલ્મમેકર રોમન પોલાન્સ્કીની હેરિસન ફોર્ડ અભિનીત કલ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ હતી ‘ફ્રેન્ટિક’ જેમાં હિચકોકીયન સસ્પેન્સ સ્ટાઇલમાં એક ડોક્ટરની પત્ની ગુમ થઈ જાય છે. (નબળી હિન્દી નકલ મહેશ ભટ્ટની ‘ક્રીમીનલ’ અને સુનીલ શિલ્પા શેટ્ટીવાળી ‘પૃથ્વી’) એ પ્લોટ પછી જગત આખામાં રિટોલ્ડ થતો રહે છે. સ્પેનિશ ડાયરેક્ટર જ્યોમે કોલેટ સેરાની ‘અનનોન’ એ જ લાઇન પર બનેલી ટકાટક સસ્પેન્સ થ્રીલર છે. એક સ્કોલર સાયન્ટીસ્ટ પ્રેમાળ પત્ની સાથે કોન્ફરન્સમાં ભાગ લેવા બર્લિન ઉતરે છે પણ એની બેગ ટેક્સીમાં ભૂલાઈ જતાં હોટલેથી એરપોર્ટ પાછો જાય છે જેમાં એને એક્સિડન્ટ નડે છે. બેહોશીમાંથી ભાનમાં આવે ત્યારે અડધી યાદદાશ્ત જતી રહી છે. પણ નામ, કામ, કોન્ફરન્સ બધું યાદ છે. પણ હોટલે ફરી પહોંચે છે. તો એની જગ્યાએ એના નામથી એની પત્ની સાથે જ કોઈ અજાણ્યો માણસ ગોઠવાઈ ગયો છે.

જે સાવ અલગ હોવા છતાં એને પ્રાઈવેટ ટોક કે ઈમેઈલની પણ ખબર છે ! અને શરૂ થાય છે દિલધડક એન્ડ !
લીયામ નીસન અભિનીત આ થ્રીલરથી ડાયરેક્ટર એક્ટરની જોડી એવી જામી કે એક એકથી ચડિયાતી ફેમિલી સસ્પેન્સ થ્રીલર્સ એમણે આપી છે એ જ ટીમ ને નખની સાથે આંગળીને ટેરવા ચાવી જાવ એવા સસ્પેન્સફુલ પ્લોટ. જેની અગાઉ ભલામણ થઈ ચૂકી છે એ ‘નોનસ્ટોપ’ અને ‘કોમ્યુટર’ પણ આ જોડીની જ ફિલ્મો. બધી જ નેટફ્લિક્સ પર. ત્રણેય જોઈ લો. અચૂક.
(3) ક્રોલ : જ્યોને કોલેટ એરા જેવા જ એક આલાતરીન સ્પેનિશ ડાયરેક્ટર છે : એલેહાન્દ્રેે આવી. એ ય ફિલ્મો અંગ્રેજીમાં બનાવે છે. વરાયટી બનાવે પણ થ્રીલર પર જબરી પક્કડ. અગાઉ ભલામણ થયેલી ‘હોર્મ્સ’ જેવી બેનમૂન ક્રિએટીવ રોમેન્ટિક સસ્પેન્સ ફિલ્મ પણ એમની બનાવેલી. એડલ્ટ ફન જેવી 2010ની ‘પિરાન્હાડી’ પણ એમની ‘ગોર’ કહેવાય એવી લાશો ને ન્યુડ બીચ પાર્ટીઝ્ડ બતાવતી પ્યોર એન્ટરટેઈનર ફિલ્મ પણ આ ક્રોલ (પેટ ઘસડાઈને ચાલવું) એમની ફેમિલી ફિલ્મ છે. અમેરિકામાં જોરદાર હરિકેન આવ્યો છે. તોફાનમાં રોડ બ્લોક છે. પાણી ભરાતા જાય છે પૂરના. એમાં એક જુવાન દીકરી એના ઘરડા બાપને શોધવા એના ઘેર જાય છે. ઘાયલ પિતા તો મળે છે, પણ ઘરના બેન્ડમેન્ટમાં ભરાયેલા પાણીમાં ખૂંખાર મગરો ચડી આવ્યા છે. વોટ નેકસ્ટ ? એ યુવતીનો જુઝારુ જંગ મગરો અને તોફાન સામે. માંજરી આંખો ધરાવતી કાયા (એ કુટડી હીરોઈનનું નામ છે. મેઝ રનર ફિલ્મ સીરિઝમાં ટેરીઝા બનેલી)ની અદાકારી પણ તૂફાની છે. ગૂગલ મૂવીઝ પર છે.

(4) ધ ઈમ્પોસિબલ : કોરોના આવ્યું એના અગાઉ આવેલી સુનામીની આફત ભૂલાઈ ગઈ. આપત્તિ તો દરેક કાળઝાળ હોય જ છે. જીંદગીના નકશા ફેરવી નાખનારી. એમાં ય આ નામ જેવા જ ગુણ ધરાવતી માની ન શકાય છતાં ફિલ્મી પડદે નહિ, પણ સાચે જ બનેલી ઘટનાઓની ચેઈન ધરાવતી ફિલ્મ તો અત્યારે અચૂક નેટફિલક્સ પર જોવા જેવી છે. આઈલેન્ડના દરિયાકાંઠે વેકેશન ગાળવા એક પરિવાર આવ્યો છે. મમ્મી-પપ્પા ને ત્રણ દીકરા જેમાં બે તો સાવ નાનકડાં છે. અને અચાનક સુનામીનું મોજું આવે છે. પાંચે ય જણ એકબીજાથી દૂર વેરવિખેર ફંગોળાઈ જાય છે. બધું તહસનહસ. ભાષા ન સમજાય એવો અજાણ્યો દેશ. મા તો બચે છે, ને મોટો દીકરો ય એને મળે છે. પણ બાકીના ? જીવે છે ? જીવતા હોય તો મળે કેવી રીતે ? ફોન પણ નથી. સામાન નથી. અને પાણી જ પાણી.

શું થાય છે, એ જોવાનું શરૂ કરશો પછી બંધ નહિ કરી શકો. એમાં આફતમાં એકબીજાને ટેકો કરવા ઉભી રહેતી માનવતાની ય વાત છે. સરહદો કૂદાવીને હમ સબ એક હૈ અને જાપાનીઝ ફેમિલી બ્રિટીશ થઈ ગયું છે અહીં. પણ સાચી બનેલી ઘટના કંટાળો ન આવે એવી ખૂબીથી મૂકાઈ છે. (કાશ, આપણા ભૂકંપ માટે ય આવા સ્ટોરીટેલર્સ મળે !) બોટમલાઇન : રામ રાખે, એને કોણ ચાખે ?
(5) એસ્કેપ રૂમ : એમેઝોન પરની આ નવી નક્કોર થ્રીલરમાં બધું જ છે. સો જેવી ગેઈમ્સ છે, પણ લોહીના ફુવારાવાળી કાપાકાપી નથી. ‘ધ ક્યુબ’ જેવો સસ્પેન્સ છે, પણ બોરિંગ નથી. છ અજાણ્યા જણને એક ભેદી આમંત્રણ મળે છે. ઈનામ માટે એક ગેઈમ રમવાનું. જેમાં અલગ-અલગ ઓરડાઓમાંથી રસ્તો શોધી આગળ વધવાનું છે. નિર્દોષ લાગતી ગેઈમ જોતજોતામાં ભયાનક ડેથ ટ્રેપ બની જાય છે ! છ વ્યક્તિમાંથી કોણ બચે છે ? કેવી રીતે શોધે છે આફતમાંથી રસ્તો ? દરેક રૂમમાં કેવી કેવી રીતે નવા નવા છટકાં ગોઠવાયેલા છે ? મજેદાર થ્રીલર.
(6) ગેઈમ નાઈટ : ઘરમાં બેઠાં બેઠાં કરવું શું ? રમતો રમવાની ગેઈમ્સ. એકબીજાને બહુ પ્રેમ કરતું ક્યુટ કપલ છે. મેક્સ અને એની. જેને બાળક નથી થતું. પતિને એના પૈસાદાર ભાઈ બૂ્રકસની સફળતાનો છૂપો કોમ્પલેક્સ પણ છે. એ યુગલ બીજા એક મિત્રને એક કપલને બોલાવી વીકએન્ડમાં ગેઈમ્સ રમે છે. ત્યારે સીન-સપાટા સાથે પેલા બૂ્રકસભાઈ એન્ટ્રી કરીને કહે છે, કે આ શું રમો છો. આવો મારી ઘેર ગેઈમ રમવાનો શોખ હોય તો. ને બૂ્રક્સ બધાને ઈમ્પ્રેસ કરવા વળી એક એજન્સી ગેઈમ રમાડવા માટે નાટક કરતા કલાકારોની ભાડે રાખે છે, ને પછી…
પછી તો ધમાચકડી ! ઈસ રાત કી સુબહ નહીં વાળી અફરાતફરી ! એક બાજુ દિલચસ્પ રહસ્યને બીજી બાજું ફેફસાફાડ કોમેડીને વચ્ચે ચાલતો હસબન્ડ-વાઈફનો રોમેન્ટિક ટ્રેક જલસો પડી જશે નેટફિલક્સ પર આ ઘેરબેઠાં જોવાનો !
(7) બ્યુટીફૂલ ક્રીચર્સ : હેરી પોટર મીટ્સ ટ્વાઈલાઇટ જેવી ફિલ્મ હોય તો કેવા આનંદના ઘોડાપૂર આવે ? આ ફેન્ટેસી રોમેન્ટિક ફિલ્મ મલ્ટીસ્ટારર ને બ્યુટીફૂલી શોટ તો છે જ. પણ હૃદયસ્પર્શી ય છે. મૂળ તો આખી કેમી ગાર્સિયા અને માર્ગારેટ સ્ટ્રોલની નોવેલ સીરિઝ પરથી જ છે. પણ એટલા સરસ ડાયલોગ્સ છે કે જાણે પ્યોર પોએટ્રી ! એક દૂરસુદૂરનું અમેરિકન ગામ છે. જ્યાં કશું ખાસ થતું નથી એટલે એક મા વિનાનો ટીનેજર યુવાન બોર થાય છે. એની હાઈસ્કૂલમાં એક છોકરી આવે છે, જે વિશાળ જુનવાણી હવેલીમાં કાકા સાથે રહે છે અને જાદુગરણી હોવાની અફવા છે. પછી ચોરી ચોરી ચૂપકે ચૂપકે પ્રેમમાં પડે છે. બાદમાં ખબર પડે છે કે એ છોકરી તો રોલિંગની દુનિયાના ‘વિઝાર્ડસ’ જેવા ભૂતિયા જાદુગર કાસ્ટર ફેમિલીની છે. ને શરૂ થાય છે બ્રાઇટ સાઇડ અને ડાર્ક સાઇડ વચ્ચેના તોફાન. જેમાં અર્થ જડે છે, પ્રેનો, ત્યાગનો, શ્રદ્ધાનો, ઇશ્વરનો, માનવતાનો ! કાવ્યમય સંવાદો, જાદૂઈ એકશન અને વાસંતી બગીચા જેવો રોમાન્સ. માહોલ આસપાસ બનાવી દેતી ફિલ્મ છે. મસ્ટ સી.
(8) ડમ્બો : ભલે ટીમ બર્ટનની હોવા છતાં નબળી એકટિંગને લીધે ફ્લોપ ગઈ હોય, પણ આ ડિઝનીની એક ક્યૂટ ક્યુટ મદનિયાંની વાર્તા માંડતી ફિલ્મ બચ્ચાંઓને ખોળામાં બેસાડીને અત્યારે જોવાનું ભૂલવા જેવું નથી. હોટસ્ટાર પર છે. વિશાળે જગવિસ્તારે નથી એક જ માનવી, ની જે ફીલિંગ કુદરતે આપણી આસપાસ રાખી છે ને, એનો પ્રકૃતિએ વાઇરસથી આપેલો રિમાઇન્ડર પાકો કરાવે એની ફિલ્મ છે ઉડતા હાથીની. એન્જોય.
(9) પતિ, પત્ની ઔર વોહ : સંજીવકુમારવાળી બી.આર.ચોપરાની ઓરિજીનલ તો ચકાચક હતી જ. પણ કાર્તિક આયર્ન અને ભૂમિ પેડનેકરવાળી ફિલ્મ એમેઝોન પર અત્યારે હળવાફૂલ કરી દેશે, એની ગેરેન્ટી. શરૂઆત જરાક ધીમી લાગશે, પણ પછી તો જૂના હંગામા-હેરાફેરીવાળા પ્રિયદર્શનનો યુગ તાજો કરાવી દે એવા ધાણીફૂટ રમૂજી સંવાદોની સમઝટમાં જ પૈસા વસૂલ છે. ધ્યાન ન આપો તો અમુક મસ્ત રમૂજો ચૂકાઈ જાય એવું બને. અને રિમેક પણ સાવ જુદી જ રીતે બનાવી છે. નાના-નાના પાત્રો અને કેમિયો રોલ (સની સિંહ ને સ્ટુડન્ટ રાકેશ બનતો અભિનેતા) ય ઉપસી આવે ! જોઈ હોય તો ય ઘેર બધા સાથે ફરીવાર જોવા જેવી. આટલી સારી કોમેડી તો હમણા આયુષ્યમાનની આવેલી ‘ડ્રીમગર્લ’ નહોતી જ.
(10) સ્કાય ઇઝ પિંક : વિચિત્ર લાગતા ટાઇટલને લીધે અને કોઈ હેવી આર્ટી ફિલ્મ હશે એવા તદ્દન ખોટા પ્રમોશનને લીધે ફરહાન-પ્રિયંકા અભિનિત આ હિન્દી ફિલ્મ ભાગ્યે જ કોઈએ જોઈ. સીધી નેટફ્લિક્સ પર આવી ગઇ. પણ જુઓ તો ખબર પડે કે આંસુ આંખમાં આવે એવી વાત કેવી હસતા હસાવતા કહેવાઈ છે ! ઇટ્સ લોકડાઉન સ્પેશ્યલ ફિલ્મ. રમૂજથી રજુ થયેલી એકદમ સંવેદનશીલ કુટુંબકથા. આકાશ બધાનું વાદળી જ હોય એવું જરૂરી નથી. કોઇનું ગુલાબી પણ હોય. એકબીજાના ટેકે ઉભેલા બાળકો ને પેરન્ટસ જ સાચી ‘લાઇફ’ છે. બાકી બધું તો ‘વર્લ્ડ’ છે, એ સમજાવતી સુંદર ફિલ્મ !
(11) ઓક્સિજન : એમેઝોન પરની આ ગુજરાતી ફિલ્મ ચૂકવા જેવી નથી. એટલા માટે કે રિલીઝ વખતે થિયબેટરમાં ભલે અન્ડરરેટેડ રહી, પણ ગોવિંદાને લઇને રાજકુમાર હિરાણીએ કે અમિતાભને લઇને ઋષિકેશ મુખર્જીએ બનાવી હોત એવી એની વાર્તા છે. (સારી વાર્તાની તલાશમાં અત્યારે લોકડાઉન થઇ એની રિટાયર થયેલા શાહરૂખે આ રિમેકથી હિન્દીમાં કમબેક કરવા જેવો છે !) ગુજરાતી ફિલ્મની આવી મસ્ત ઓરીજીનલ પ્લોટની સ્ટોરી હોય જેનારાઇટ્સ બીજી ભાષામાં વેંચી શકાય એ તો કમાલ કહેવાય. જુઓ, વિથ ફેમિલી એક છત નીચે ખાસ !
(12) વન્ડર પાર્ક : ઘેર બેઠાં એમ્યુઝમેન્ટ પાર્કની રાઇડ કરાવતી એમેઝોન પરની હિન્દીમાં ય ઉપલબ્ધ એવી ચિલ્ડ્રન એનિમેશન ફુલ ઓફ જોય એન્ડ કલર્સ. અને એક ઉપયોગી મેસેજ. ઇમેજીનેશન કરતા રહો તો નવા નેશન પણ બનાવી શકશો  !
(13) ઇન્ફ્રેડિબલ્સ ટુ : હોસ્ટાર પર હિન્દીમાં ય ઉપલબ્ધ કુલ ઓન ફેમિલી જલસો ! આ ય એક પરિવારની જ સ્ટોરી છે. હિટ ફિલ્મ છે. પણ લોકડાઉનમાં તો ખાસ જેવી ગમે એવી છે, કારણ કે એમાંય ઘરમાં રહીને એકબીજાના ‘સુપરહીરો’ બનતા ફેમિલી મેમ્બર્સ છે !

(14) છપાક : હવે આમાં વધુ લખવાની જરૂર ખરી. થિયેટરમાં ભલે ન ગયા હો, હોસ્ટાર પર ચૂકતા નહિ !

(15) લેટર્સ ટુ જુલિયેટ : ઈટાલીને ઝટ કોરોના વળગ્યો જ એટલે કે ત્યાં પ્રવાસીઓ બહુ આવતા હોય, ચીનમાંથી પણ. એમાં ધરતી પર સ્વર્ગ જેવો પ્રદેશ હોય તો એ આપણા સેલિબ્રિટીઝ જ્યાં લગ્ન કરવા દોડે છે, એ ટસ્કાની. રળિયામણો ને રોમેન્ટિક. ત્યાં આકાર લે છે આ ડાયરેક્ટર ગેરી વિનિકની અકાળ અવસાન પહેલાની જીવનની છેલ્લી ફિલ્મ. એમાં ય સોહામણી અમન્ડા સીફ્રેન્ડ હીરોઈન એટલે બેનમૂન સૌંદર્ય બમણું થઇ જાય.મૂળ તો રોમિયો એન્ડ જુલિયેટ વાળી જુલિયેટનું વતન ગણાતું વેરોના ગામ ત્યાં આવેલું છે. જ્યાં ઘણા લોકોપોતાના પ્રેમપત્રો આજે ય મુકી જાય છે. એ હકીકત પર પાયો છે, આ ફિલ્મની કહાનીનો,જેમાં મંગેતર સાથે ત્યાં ફરવા ગયેલી નાયિકા એક ૫૦ વર્ષ જૂના પત્રનો જવાબ મસ્તીમાં લખે છે. એમાંથી શરુ થાય છે, એક યાદગાર તલાશ પચાસ વર્ષ પહેલા વિખૂટા પડેલા પ્રેમીની. હૃદયસ્પર્શી ક્ષણોનો આખો ગુલદસ્તો છે, આ પ્રેમતરબોળ ફિલ્મમાં નેટફ્લિકસ પર જોઈ લો. પછી નિરાંતે વાત.

(16) ધ એક્સ્ટ્રા ઓર્ડિનરી એડવેન્ચર્સ ઓફ એડેલ બ્લાં સેક : ફ્રાન્સમાં ક્યારેક ઇંગ્લિશ ફિલ્મો ય બનાવી નાખનારા અને સાયન્સ ફિક્શનથી થ્રિલર સુધીની રેંજ ધરાવતા લુક બેઝોંએ ૨૦૧૧માં બનાવેલી ત્યાની ફેમસ કોમિક બૂક કેરેકટર પરની મોજેદરિયા જેવી ફિલ્મ ઇંગ્લિશ ડબીંગ સાથે એમેઝોન પર છે ! લારા ક્રોફટ મીટ્સ ઇન્ડિયાના જોન્સ જેવી મજેદાર ફેન્ટેસી રાઈડ. પેરિસની એક ફૂટડી યુવતી, જે સાહસિક એકસપ્લોરર છે. અને ઈજીપ્તમાં પોતાની બીમાર બહેનના ઈલાજ માટે એક પ્રાચીન વૈદનું મમી લેવા પહોંચી જાય છે, એની બહેનના ઈલાજ માટે. અને એ સમયે પેરિસમાં એક જાદૂઈ જીવવિજ્ઞાની મ્યુઝિયમમાં પડેલા એક ડાયનોસોરને જીવંત કરવાની કોશિષ કરે છે.અને વચ્ચે છે એક ખાઉધરો અને બોઘો ઇન્સ્પેકટર. પછી શરુ થાય છે મસ્ત મનોરંજક સફર. જેમાં નાઈટ ઇન મ્યુઝિયમ પાર્ટ ૧ અને ૨ ની પણ ઝલક છે.

vf 1

(17) હિસ્ટ્રી ઓફ વાયોલન્સ : ‘હમ’ ( વાસ્તવમાં લા મિઝરેબલ ) ટાઈપનો પ્લોટ આમ તો જૂનો ને જાણીતો કહેવાય. જેમાં કોઈ ક્રિમિનલ પોતાનો ભૂતકાળ દાટીને જીવતો હોય ફેમિલી લાઈફ. પણ ગ્રીન બૂકવાળા વિગો મોર્ટેન્સનને હીરો તરીકે ચમકાવતી આ ફિલ્મ એના સોલિડ એક્શન ઉપરાંત ઉત્તમ ટ્રીટમેન્ટ ખાતર જોવા જેવી છે,કેવી રીતે ટિપિકલ પ્લોટને ઈન્ટરેસ્ટિંગ સ્ટોરીટેલિંગથી જમાવી શકાય એ. ધીમે ધીમે જામતી જાય શરૂઆતમાં સાવ સિમ્પલ લાગતી આ એક્શન રિવેન્જ ડ્રામા ફિલ્મ. શાહરૂખખાને કમબેક માટે આવી કોઈ રિમેક સિલેક્ટ કરવી જોઇએ ! એમાં ય રેસ્ટોરાંનો ફાઈટ સીન તો રિવાઈન્ડ કરીને જોવાનું મન થાય એવો. પંદર વર્ષ જૂની હોવા છતાં ય તાજી.

(18) વેનિટી ફેર : ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના ઓફિસરના સંતાન તરીકે ભારતમાં જન્મેલા વિલિયમ મેક્પીસ થેકરેની આ ક્લાસિક નોવેલ ૧૮૪૮માં આવી પછી અનેક વર્ઝન્સ એના આવતા રહ્યા છે. પણ નેટફ્લિકસ પર રહેલી મીરાં નાયરની ફિલ્મ તો હિન્દી ડબીંગમાં અવેલેબલ છે. કલરફૂલ વિઝ્યુઅલ્સ ઉપરાંત એની મજા એ છે કે એમાં ભરપૂર ઇન્ડિયન ટચ અપાયો છે. મૂળતો પેજથ્રી ફિલ્મની જેમ એ સમયની બ્રિટીશ હાઈસોસાયટીનો કટાક્ષમય એક્સ રે લેતી આ ગાથા છે. વળી એક ગરીબ પણ હોશિયાર અને મહત્વાકાંક્ષી નારીની ગાથા છે આ.બહાર પડી ત્યારે કેપ્શન હતું કે નોવેલ વિધાઉટ એ હીરો. રીઝ વિધરસ્પૂન બેકીનું પાત્ર જીવી ગઈ છે.અઢી કલાકમાં એકતા કપૂરની આખી એક સિરીયલ કુટુંબકથાની જોઈ હોય એવું લાગશે.

(19) એલોંગ વિથ ધ ગોડસ ભાગ ૧-૨ : એક પરગજુ ભલો બંબાવાળો. આગ લાગે ત્યાં ઝટ દોડી બધાના જીવ બચાવે. એની માં અને ભાઈને સાચવે. જુવાનજોધ ઉંમરે હજુ લગ્ન પણ નહોતા થયા અને એક આગ લાગેલી એમાં બીજાના જીવ બચાવતા એ અકાળે ગુજરી ગયો ! અને પછી શરુ થઇ એના આત્માની સફર ! એને સતત કચવાટ થયો કે મેં બધાનું ભલું કર્યું તોય મને આમ મારવાનું કેમ થયું. અને સ્વર્ગને બદલે શરુ થાઈ એની દેવાતાઈ લાગતા વિવિધ ‘લોક’ની સફર. જેમાં એને દેવદૂતો મળ્યા. અને કોઈ ગેઈમ જેવા ટાસ્ક મળ્યા, જેમાં એના કર્મો થકી એણે એ ચેલેન્જ પાર કરવાની હોય ને પછી…. મૂળ દક્ષિણ કોરિયાની ફિલ્મો છે.બહુ સરસ ડાયલોગ. નેટફ્લિકસ પર ઇંગ્લિશ સબટાઈટલ સાથે વાંચી શકશો. પણ ફિલ્મ આનંદ કરાવતા કરાવતા અદ્ભુત તત્વદર્શનના પાઠ ભણાવી દેશે. ભારતીય વેદાંત દર્શન સાથે ખૂબ નજીકનું તાદાત્મ્ય ધરાવતી કથા છે, પણ ઉપદેશ નથી. રસિક વાર્તા ને પાત્રો છે. બીજો ભાગ ’૪૯ ડેઝ’ તો આપણે બધા અદ્રશ્ય ઋણાનુબંધે કેવા બંધાયેલા છીએ એની રસગાથા છે !

(20) ફાઈવ ફીટ એપાર્ટ : અત્યારના કોરોનાકાળમાં તો યાદ રાખીને જોવા જેવી આ ફિલ્મની શરૂઆત જ હોસ્પિટલમાં થાય છે. એ ય એક તાજી જવાન થયેલી રમતિયાળ છોકરી ફેફેસાંના રોગ સિસ્ટિક ફાઈબ્રોસિસથી પીડાય છે, જેમાં લંગ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ થાય તો જ થોડા વરસનું આયુષ્ય વધે. એ વિડીયોબ્લોગથી બધાના સંપર્કમાં છે. ત્યાં લંગ ઇન્ફેકશનવાળો જ એક બીજો છોકરો આવે છે વિલ, જેને નિયમ તોડવા બહુ ગમે છે. અને એમાં સૌથી મોટો નિયમ છે, હવે જાણીતો થયેલો સોશ્યલ ડિસ્ટન્સનો. એક બીજાથી છ ફીટ દૂર રહેવાનો. અને એ અંતર ઘટાડતી સંવેદનશીલ પ્રેમકથા એટલે ફાઈવ ફીટ એપાર્ટ. મસ્ટ સી. નેટફ્લિકસ પર !

(21) એન્ચાન્ટેડ : પરીકથાઓની પણ એક રેસિપી હોય. એક ભોળીરૂપાળી રાજકુમારી. એક સાવકી મા કે કાકી જેવી શેતાન ડાકણ. એક ફૂટડો વીર રાજકુમાર. અને થોડા ચમત્કારો ને જંગલના સાહસો. પણ ડિઝનીની આ ૨૦૦૭ની ફિલ્મ એમાં અફલાતૂન મોડર્ન ટવીસ્ટ લઇ આવે છે. જેમાં પરીલોકમાંથી એક શ્રાપિત પ્રિન્સેસ ધરતી પર ફૂટી નીકળે છે. ત્યાં મળે છે એક સરળ વકીલને. ખોવાઈ જાય છે ન્યુયોર્ક શહેરના જંગલમાં. અને પછી અવનવી ઘટનાઓની જોયરાઈડ શરુ થાય છે. ટિપીકલ પ્લોટને કેટલી સરસ નવી રીતે કહી શકાય એની રંગબેરંગી રજૂઆત. ડિઝની પ્લસ હોટસ્ટાર પર.

(22) લવિંગ વિન્સેન્ટ : એમેઝોન પ્રાઈમ પર ઓસ્કાર વિનર પેરેસાઈટ ( હિન્દી ડબીંગ સાથે ) ને ઈરાનીયન ‘સેપરેશન’ જેવી વર્લ્ડ સિનેમાની ફિલ્મો આવી છે. એમ આ પણ એની જોડે પ્રગટ થઇ છે. એક અદ્ભુત લહાવો છે આ. વિશ્વના ૧૨૫ ચિત્રકારોએ ૬૫,૦૦૦ ઓઈલ પેઇન્ટિંગ જગવિખ્યાત ડચ પેઈન્ટર વિન્સેન્ટ વાન ઘોઘની શૈલીમાં જ બનાવ્યા. વેદનાભરી નિષ્ફળ જીંદગીમાં અકાળ મૃત્યુ બાદ વિન્સેન્ટનો સિતારો એવો ચમક્યો કે આજે એના ચિત્રો કરોડોમાં વેંચાય છે. પણ આ એની સ્ટોરી બયાન કરતી ફિલ્મ એક માસ્ટરપીસ વિઝ્યુઅલ એક્સપિરિયન્સ છે. ગો ફોર ઈટ.

(23) ફ્રોડ સૈંયા : હા, ભદ્ર કહી શકાય એવી કોમેડી નથી. પ્રાઈમ પર જ અંગ્રેજીમાં રોન્ચી કહી શકાય એવી ફિલ્મ છે. કોઈકને ફૂહડ પણ લાગશે. પણ યુપીમાં બનેલી સત્યઘટના પરથી લગ્ને લગ્ને કુંવારા નટવરલાલ જેવા ઠગની વાર્તા તો આવી જ હોય ને. જેમાં એક ઉસ્તાદ પુરુષ પૈસા ખાતર બાર યુવતીઓને છેતરીને લગ્ન કરે એવી કહાની હોય. સ્વ. ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદીના અભિનયસમ્રાટ નાટક ( મૂળ મરાઠી : તો મી નવ્હેચ )ની યાદ અપાવતી. અરશદ વારસી અને સૌરભ શુક્લાનીજોડી હોય એટલે બીજું કશું કહેવાનું હોય નહીં કોમિક ટાઈમિંગ બાબતે. ટાઈમપાસ ફન.

(24) ઓનવર્ડ : ડિઝની પ્લસ હોટસ્ટાર થવાનો ફાયદો એ કે અગાઉ જેના પર લખ્યું છે એવી ડિઝનીની ઘણી ક્લાસિક ફિલ્મો ટેંગલ્ડ, અપ,વોલ ઈ, ફાઈન્ડિંગ નિમો વગેરે હિન્દી ડબીંગ સાથે આવી ગઈ નવી અલાદ્દીન અને લાયન કિંગ સહિત. હજુ લોકડાઉન આવ્યું એના બે વીક પહેલા જ આવેલી આ ડિઝની પિક્સારની લેટેસ્ટ ‘ઓનવર્ડ’ ઈમેજીનેશન થકી કેવી ઈન્ટરેસ્ટિંગ ફિલ્મ બનાવી શકાય એનો લાજવાબ સબૂત છે. શરૂઆતમાં જૂની ને જાણીતી વાત લાગે તો ય રસ પડે.કરણ કે આખી દુનિયા જ મેજિક વર્લ્ડની બતાવી છે, જેમાં ધીરે ધીરે માણસો વધુ પડતા બુદ્ધિશાળી થતા ગયા અને ભોળપણનું ચાઈલ્ડહૂડ વન્ડરનું જાદૂ ભૂલતા ગયા. એમાં જરાક તોફાની, બાધા જેવા પણ બહાદૂર એવા મોટા ભાઈ અને માતા સાથે રહી મૃત્યુ પામેલા પિતાની યાદમાં હિજરાતા કિશોરને નુસ્ખો મળે છે, જેનાથી મૃત સ્વજન એક દિવસ માટે સજીવન થાય ને સાથે રહેવા આવે. ( વોટ એ ચાર્મિંગ ફેન્ટેસી !) એમાં થોડી ગરબડ થાય છે અને પછી શરુ થાય છે એક અનોખી ક્વેસ્ટનું એડવેન્ચર જેમાં છેલ્લે એક હ્રદયસ્પર્શી સંદેશ પણ ગૂંથી લેવાયો છે !

(25) એરેમેન્ટરી : નેટફ્લિકસ પરની આ ફિલ્મનું સબટાઈટલ છે – ધ બ્લેકસ્મિથ એન્ડ ધ ડેવિલ. એટલે લુહાર અને શેતાન. દાદાદાદીની વાર્તાઓ જેવું લાગે છે ને ? એવી જ જ સ્પેનિશ યુરોપિયન પરીકથા છે આ. જેમાં એક અકડુ લાગતા અને એકલા રહેતા લુહારની કોઢમાં ( આવા શબ્દોના અર્થ સમજવાના ય ઓનલાઈન ક્લાસ રાખવા પડશે કાં હવે ? ) એક અનાથ છોકરો ઘુસી જાય છે.અંદર જાય ત્યારે ખબર પડે છે કે બૂઢા લુહારે તો જમદૂત જેવા એક શેતાનને ભારાડી બનીને પૂરી રાખ્યો છે ! થોડી રમુજી ટચવાળી આ ફિલ્મનો મેસેજ મસ્ત છે. મોતથી બીવાનું નહિ. એને ય જીગર રાખીને પડકારો કરવાનો સામો !

(26) હાઉસ ઓન એ હોન્ટેડ હિલ : હોરર ફિલ્મમાં સસ્પેન્સ પણ હોય એટલે ડબલ પ્લેઝર. એ જ આગાથા ક્રિસ્ટીબ્રાન્ડ પ્લોટ. એક થ્રિલ રાઈડ બનાવનાર અનુભવી ધનકુબેર અને એની કામણગારી પત્ની પાંચ મહેમાનોને મધરાતે જ્યાં અગાઉ ભેદી રીતે પાગલોના મૃત્યુ થયેલા એ ભૂતિયા મકાનમાં પાર્ટી માટે બોલાવે છે. પછી શરુ થાય છે એક ડેન્જરસ ગેઈમ. જેમાં હોય છે ભૂતાવળ અને લાશો. અને ઘૂંટાતું રક્તરંગી રહસ્ય નેટફ્લિકસ પર. જુઉનું છતાં સોનુ એવું મનોરંજન.

(27) અબ્રાહમ લિંકન -વેમ્પાયર હન્ટર : આવું જ હોરર કરતાં એક્શન એન્ટરટેઇનર વધુ એવું આ પિક્ચર ગૂગલ મૂવીઝ પર છે. પહેલા તો એ ક્રિએટીવ ફ્રીડમ સર્જકોને કેવી હોય એનો પુરાવો છે. અમેરિકામાં આજે ય આરાધ્યદેવ તરીકે સ્થાન ભોગવતા કાલોનીગુલામી નાબૂદ કરનાર પ્રેસિડેન્ટ અબ્રાહમ લિંકનની લાઈફ સાથે એક આખો ઓલ્ટરનેટિવ નેરેટીવ તૈયાર થયો છે. જેમાં યુવા લિંકન કેવી રીતે માના મોત પછી છુપી રીતે રહેતા લોહીતરસ્યા શેતાન વેમ્પાયર્સનો ખાત્મો કરવાનું મિશન હાથમાં લઈને નીકળે છે, એમાંથી પ્રમુખ થાય છે અને અને અંતે દિલધડક રીતે એ ગુલામીને અધિકાર માનતા ‘વેમ્પાયર’ સામે જીવસટોસટનો જંગ જીતે છે, એની જલસો કારવી દે એવી ફિલ્મ છે.

(28) બુલેટ વેનિશીઝ : ચાઈનીઝ સસ્પેન્સ ફિલ્મ. પણ એ ગ્રેડ ક્વોલિટી. હિન્દી રીમેકના રાઈટ્સ લેવા જોઈએ એવી. સબટાઈલ સંગાથે જોવા જેવી. એક નહિ પણ બે ખુરાંટ ડિટેકટીવ એકબીજાનું માથું ભાંગે એવા. અને એકપછી એક પડતી લાશો. જેમાં માણસ મરે પણ પણ ફોરેન્સિક તપાસમાં ગોળીનો ઘા હોવા છતાં ગોળી દેખાય જ નહિ ! એ સાથે ચીનમાં ફેક્ટરીના મજૂરોની બેહાલ જિંદગી અને ન્યાય બાબતે કેટલાક વિચારપ્રેરક સવાલો પણ ખરા. નેટફ્લિકસ પર.

(29) લો એબાઈડિંગ સિટીઝન : ટિપિકલ બોલીવૂડ મસાલા રિવેન્જ ડ્રામા વિથ એ સ્ટાઈલ. એમાં ય જેરાર્ડ બટલર હીરો. સાથે જેમી ફોકસ. એ જ કાઉન્ટ ઓફ મોન્ટેક્રિસ્ટોની વાત. એક સીધાસાદા માણસના પરિવારની કતલ થાય અને વગદાર કાતિલો સીસ્ટમ સાથે સેટિંગ કરી છૂટી જાય. ઉલટું નિર્દોષ ફરિયાદી જ જેલમાં જતો રહે. પણ પછી એ ત્રાટકે તૈયારી સાથે આક્રોશ ને એક્શનથી ભરપૂર ધનાધન ફિલ્મ એ ય હિન્દીમાં ડબ એમેઝોન પર.

(30) બાયપાસ રોડ : નીલ નીતિન મુકેશે લખેલી અને એના ભાઈ નમન નીતિન મુકેશે ડાયરેક્ટ કરેલી આ સસ્પેન્સ થ્રિલર હિન્દી ફિલ્મને કોઈએ ખાસ ભાવ ન આપ્યો. પણ ઘેર બેઠાં નેટફ્લિકસ પર જોવામાં જરાય ખોટી નહિ. શરૂઆતમાં પડતી લાશ. રહસ્યમય પાત્રો, અને ધીમે ધીમે આવતા વળાંકો. અને એવા વળાંકો ધરાવતી ગ્લેમરસ હિરોઈનો પણ ખરી ! કોરિયન ફિલ્મ ‘ધ બોડી’ની ઇમરાન હાશમીવાળી હિન્દી રિમેક અને ઝી ફાઈવ પર વિક્રમ ભટ્ટની હીના ખાનવાળી ‘હેકડ’ જેમાં ડિજીટલ ફૂટપ્રિન્ટ્સવાળા ઓબ્સેસીવ કિલરની વાત છે – એ ય જોડાજોડ જોઈ નાખવી.બધી એક જ કૂળની છે. પણ ઘરે બેઠાં મજા આવે.

(31) સર્ચ પાર્ટી : નેટફ્લિકસ પર આવી ટનાટન સેન્સરમુક્ત રોન્ચી કોમેડી ફિલ્મોનો ભંડાર છે. આ હેંગઓવર મીટ્સ રોડ ટ્રીપ જેવી કોમેડી ફિલ્મ ટેન્શન ને મગજ બેઉ ભૂલાવી દે એવી છે. ત્રણ મિત્રો. એક એમાં શરારતી પણ દિલનો સાફ. તૂટતા લગ્ન. અપહરણ. કિડની ચોરવાનું રેકેટ, મેક્સિકન ડ્રગ માફિયા, કોર્પોરેટ પ્રેશર, લવલપાટા બધું જ ધૂમધડાકા સાથે કરાવતી ને માત્ર હસાવતી ટોટલ ધમાલ ફિલ્મ આવેલી એ જ ગોત્રની ફિલ્મ.

(32) થ્રૂબ્રેડસ : ડાર્ક ફિલ્મ. આજની સેલ્ફીઘેલી સેલ્ફિશ જનરેશનની રિયાલિટી. બે માલદાર અને દેખાવડી ટીનએજર બહેનપણીઓ અને એમના મનના ભેદી વમળો. એક જે કશું ફીલ નથી કરતી અને બીજી જે બધું ફીલ કર્યા કરે છે. એમાંથી ઉઠતાં સવાલ. રંગ બદલતા ચરિત્રો. આધુનિક નાટક લાગે. ધીમી, બધાને ન ફાવે. પણ એના લેયર્સ અને આર્ટીસ્ટિક પ્રેઝન્ટેશન માટે ય બેનમૂન.પુરી થયા પછી વિચારતા કરી મુકે ને કોઈ આખો લેખ લખવા પ્રેરે એવી ફિલ્મ ! નેટફ્લિકસ પર. હિન્દી ડબીંગ સાથે.

lj 9

*ઝિંગ થિંગ*

“ કોઈ સત્ય ભૂલતું નથી.પણ સમય જતાં બેહતર જૂઠ બોલતા શીખી જવાય છે.” ( હિન્દી ડબીંગ સાથે નેટફ્લિકસ પર ઉપલબ્ધ ટાઈટેનિક કપલ લિયો-કેટની મેરેજ પછી લવનું બાષ્પીભવન કેવું થાય છે, એ બયાન કરતી સ્લો ટોકેટીવ પણ હાર્ડ હિટીંગ હેવી ફિલ્મ ‘રિવોલ્યુશનરી રોડ’નો સંવાદ )

 

*ફાસ્ટ ફોરવર્ડ*
‘કેટલાય લોકો આખી જીંદગી બધું બદલાવે એવી એ ક્ષણના ઇન્તેઝારમાં વેડફે છે જે કદી આવતી નથી’
(‘બ્યુટીફૂલ ક્રીચર્સ’નો સંવાદ)
~જય વસાવડા
૨૯ માર્ચ રવિવારનું ‘સ્પેક્ટ્રોમીટર’ અને ૨૨ એપ્રિલ બુધવાર ‘અનાવૃત’ના લેખો એકસાથે.
 
1 ટીકા

Posted by on એપ્રિલ 25, 2020 in Uncategorized

 

સજીવસૃષ્ટિમાં “સોશ્યલ ડિસ્ટન્સિંગ”નું પ્રકૃતિવિજ્ઞાન અને હેન્ડશેક વિના માણસે શોધેલા અભિવાદન !


ani

 

સોશ્યલ ડિસ્ટન્સ શબ્દ આજકાલ પોપ્યુલર થઇ ગયો છે. લોકો ‘તન દૂરી’ અને ‘આઘો મર’ જેવા અનુવાદો એના રમૂજમાં કરી રહ્યા છે. હિન્દી ફિલ્મોના સિડકશન સોંગ્સમાં આમંત્રણ માટે વપરાતો શબ્દ ‘ છૂઓ ના’ હવે સાંભળો તો માદકતાને બદલે મનાઈ જ સંભળાય ! આનો સાદો અને માન્ય ગુજરાતી અનુવાદ આભડછેટ થઇ શકે : છેટા રહો નહિ તો વાઈરસ આભડી જશે. પણ એ શબ્દ માન્ય હોવા છતાં ઊંચનીચની આપણે રોગની જેમ કેળવેલી અસ્પૃશ્યતાના વરવા ઈતિહાસને લીધે બધાને ઉપયોગમાં લેવો ગમે નહિ. કોઈને જન્મજાત કે જ્ઞાતિગત જ નીચા કે અછૂત માનવા એ તો કોરોનાથી અનેકગણો ખતરનાક માન-સિક વાઈરસ છે.

એક જમાનામાં રક્તપિત્તના દર્દીઓને ગામ બહાર જગત આખામાં ચેપ ન ફેલાય માટે બધી લાગણી ભૂલીને ક્રૂરતાથી મોકલી દેવામાં આવતા. એમાંથી તો આપણને અનેક સંવેદનકથાઓ અને સંત દેવીદાસ જેવા સેવાપુરુષ મળ્યા. ઘણા લોકો સૂતકને એની સાથે સરખાવે છે. એમાં હાઈજીનનું પાલન હતું. પણ ત્યારે માઈક્રોબ્ઝ યાને વાઈરસ બેક્ટેરિયા જેવા સૂક્ષ્મ જીવાણું કે સાબુની શોધ નહોતી. માટે માત્ર હાથમોં ધોવાથી કે માથાબોળ સ્નાન કરવાથી ધૂળ જાય, ચેપ નહી. માસિક ધર્મની સાહજિક પ્રાકૃતિક પ્રક્રિયાને અટકાવ માણી ઘણા રજસ્વલા સ્ત્રીઓને ખૂણે બેસાડી બધું અડવાથી અટકાવતા. કોઈ ચેપી રોગ ન હોવા છતાં માત્ર ભયને લીધે. આવા જડસુઓ પાછા આવા અમાનવીય અન્યાયને ‘સોશ્યલ ડિસ્ટન્સ’નું સાયન્સ સમજી જસ્ટીફાય કરવા જાય તો વાસ્તવમાં એવી માનસિકતાથી જ અંતર કેળવી લેવું. એક ચોક્કસ જમાતના લોકોની આવી જ જુનવાણી જડતાને લીધે ભારતમાં કોવિડ૧૯ના કેસ ઉલટા વધી ગયા.

એની વે, જેમ લોકડાઉન આગળ વધે છે એમ અમુક લોકો થાકે ને કંટાળે છે. પણ ખરેખર તો આપણો અંતરિયાળ વિસ્તારમાં ટેસ્ટિંગનો ઓછો દર જોતાં હજુ વધુ ટેસ્ટની જરૂર છે, એમ વધુ સમય માટે લોકડાઉન પણ જરૂર પડે અચાનક એની જાહેરાતને લીધે ઘરથી દૂર ફસાઈ ગયેલા લોકોના સેફ પેસેજની વ્યવસ્થા કરીને લંબાવવાની જરૂર તો ખરી. આમ પણ પ્રદૂષણમુક્તિ માટે એના ફાયદા પર્યાવરણને થયા છે, ભલે અર્થકારણને ન થયા હોય. જલંધરમાં ૨૧૩ કિમી દૂરના હિમશિખરો દેખાયા હવા ચોખ્ખી થતાં અને શ્યામ યમુના નદી માણસ ને ઉદ્યોગનો કચરો ઓછો થતાં નીતરીને ‘રાધા કયું ગોરી’ જેવી સ્વચ્છસોહામણી થઇ ગઈ ! ઘણા લોકોને તો કદી સ્વેચ્છાએ ન જ મળત એવો જાત ને ઘરપરિવાર માટેનો સમય મળ્યો છે.

animiપણ રોગચાળો નહિ તો ય કોઈ ઇન્ફેકશન જેવું ચેપી દરદ હોય ત્યારે અળગા રહેવાનો મેસેજ માત્ર સરકાર કે કાયદાનો નથી. પ્રકૃતિનો ય છે. કુદરતનું મુખ્ય કાર્ય સતત ઉત્ક્રાંતિનું છે. એટલે નબળા જીન્સ ફોરવર્ડ ન થાય એ જોયા કરે. પણ સાથસાથ બુદ્ધિશાળી માણસ કરતા વધુ નેચરલ પ્રોગ્રામથી કુદરત સાથે વધુ કનેકટેડ એવા પ્રાણીઓ પણ સેલ્ફ કવોરન્ટાઈન ને સોશ્યલ ડિસ્ટન્સનું કેવું પાલન કરે છે ખબર પડે.

૧૯૭૧માં એક પુસ્તક લખાયું હતું ‘ ઇન ધ શેડો ઓફ મેન’. જેના લેખિકા જેન ગુડાલે ટાન્ઝાનિયાના નેશનલ પાર્કમાં વાઈરસગ્રસ્ત પોલીયોથી પીડાતા મેકગ્રેગર નામના ચિમ્પાન્ઝીને એના ઝુંડે કેવી રીતે ફંગોળીને એને ‘નાતબહાર’ રૂખસદ આપી એ દ્રશ્ય જોયું ! ઘટના ૧૯૬૬ની હતી પણ પુસ્તક પછી ચર્ચાઈ ચડતા વધુ અભુસો થયા કે એપ યાને વાનરોમાં આવા દર્દીઓ હાથ લંબાવે કે ચીસો પડે તો ય ઘણી વાર બેદખલ કરીને એકલા પાડી દેવામાં આવે છે !

ચિમ્પાન્ઝીમાં આ વિઝ્યુઅલી દેખાતી ખોડખાંપણ માટે હશે એવું ધારવામાં આવ્યું શરૂઆતમાં. પણ મધમાખી અને અમેરિકન બુલફ્રોગ જેવા દેડકાઓના અભ્યાસે તો જુદું તારણ આપ્યું. મધમાખીમાં બેક્ટેરિયા અને બુલફ્રોગમાં યીસ્ટનું ઇન્ફેકશન લાગે એની ખબર બીજા નોર્મલ સાથીઓને એના શરીરમાંથી છુટ્ટા કેમીકલની ગંધ બદલાતા ( વધુ ગંદી થતા ) પડે છે, અને એ લોકો એને હડસેલીને દૂર કરી દે છે, એ ચેપ ફેલાય નહિ બીજામાં એટલે ! ઘણા માન્સાહારીઓની જે પ્રિય વાનગી છે એવા લોબસ્ટરમાં ય વાઈરલ ઇન્ફેકશન લાગે એટલે કોઈ ટેસ્ટિંગ કીટ વિના જ બીજાઓ જાણી જાય છે. બહારથી હેલ્ધી દેખાતા પણ અંદરથી ચેપગ્રસ્ત હોય એવા મેમ્બરને એ પણ આઈસોલેટ કરી દે છે કેમિકલ ગંધ બદલાતા !

animi 3પૃથ્વી પર જ નહિ દરિયામાં ય આવું જ છે. અમુક પ્રકારની વહેલ પણ આમ જ કરે છે. અમુક સજીવો તો વળી પ્રકૃતિએ જ એકલસૂડા હોઈ કાયમ હોમ લોકડાઉનમાં હોય એમ જ જીવે છે. ઓશન સનફિશ માત્ર પોતાના પર કોઈ જીવાત હોય એ દૂર કરવા પુરતી પોતાની જાતિની બીજી માછલી સાથે ભલે. બાકી એકલી જ રહે. બ્લ્યુ વ્હેલ ૧૦૦ ફીટ અને ૨૦૦ ટન ની વિરાટ પણ સફર એક્લી કરે છતાં સોનાર સીસ્ટમ જેવા કોમ્યુનિકેશનથી બીજોસાથે સંપર્કમાં રહે. ગ્રીન ટર્ટલ નામના  કાચબા ય આમ સોલિટરી જીવ. એકાંતપ્રિય એટલે લાંબુ જીવે ને પુથ્વીના ચૂંબકીય ક્ષેત્રના આધારે પ્રવાસો કરે. રોકફિશ તો આજીવન પોતાનો ખડક ને એની આસપાસનું ઘર છોડે જ નહી. ઓક્ટોપસ તો સંગ બદલાવીને ધ્યાનસ્થ હોય એમ એક જગ્યાએ એકલા પડ્યા જ રહે ! પોલાર બીઅર લાગે તોતિંગ પણ મોટા ભાગે એકલા સૂતા જ રહે મસ્તીમાં રેસ્ટ ઈઝ બેસ્ટ !

animi 6હા, પણ કીડી માણસ જેવું સામાજિક પ્રાણી છે. એમાં ય ચેપ લાગ્યો હોય એ બિમારને દૂર તો કરે પણ એને સાવ તરછોડે નહિ. એની જુદી વ્યવસ્થા હોય એ જગ્યાએ એને નિવાસ કરવાનો. પણ જે ક્વીન યાને રાણી હોય એને એનાથી દૂર રાખવાની એટલે સુરક્ષિત રહે. કોરોના માટે જે બદનામ થયા એ બેટ્સ યાને ચામાચીડિયાઓ આવા બિમારને ફળના ટુકડા જેવો ખોરાક ફેંકીને આપે, પણ એની સાથે સંપર્ક તોડી નાખે ! હા, મેન્ડ્રિલ કહેવાતા વાનરોમાં થોડી ઉત્ક્રાંતિ થઇ હશે એટલે એ પોતાના બીમાર સાથીની ચાકરી કરે. પોતાનો સગો કે જૂથનો ન હોય તોય સાચવે. એને કંપની આપે એવું જરૂર નેશનલ જ્યોગ્રાફિકના સંશોધકોને જોવા મળ્યું !

ગપ્પી નામની ફિશ તો અન્ય ઘણા સજીવોની જેમ પાર્ટનર તરીકે હેલ્ધી ન હોય એવા કોઈ ઇન્ફેકટેડની ‘પ્રપોઝલ’ રિજેક્ટ કરે છે. માણસ તો હજુ પ્રેમમાં કે સંબંધમાં આવું નથી જોતો,પણ પર્કૃતીએ સૌન્દ્રનું આકર્ષણ મુક્યું છે જ એટલે આટલું પ્રબળ કે માત્ર તંદુરસ્ત પાર્ટનર જ મેટિંગ કરીને વધુ તંદુરસ્ત જીન પેદા કરે !

ગ્રોથ શું છે ? માત્ર મોટા કારખાના ને વધુ ક્લબ ? લકઝરીયસ કાર ને વિશાળ રસ્તા ? ના. પ્રાણીઓ કેવળ સોશ્યલ ડિસ્ટન્સ કેળવી શક્યા ત્યારે આપણે આ કેર એન્ડ શેરની સીસ્ટમ વિકસાવી એ ! મનુષ્યનું મગજ બધા કરતા વધુ ગડીવાળું તો થયું. પણ એનું દિલ યાને સંવેદનાતંત્ર પણ મોટું થયું. એટલે અજાણ્યાઓ સારવાર માટે શહીદ થનાર ચિકિત્સકો ને નર્સિગ કેરની ગાથાઓ આપણે ત્યાં આવી. કરુણા જેવો શબ્દ અને ઓળખાણ ન હોય એને ય મદદરૂપ થવાની ભાવના આવી. એટલે આ ફૂડ પેકેટ્સ ને સહાયનો ધોધ હોય છે સરકારને ઉપરવટ પ્રજાનો. માણસ નાગરિકશાસ્ત્રમાં ભણવામાં આવતું એમ પ્રાણી છે. પણ સામાજિક પ્રાણી છે. એ હળીમળીને રહે છે. કોઈકના દુઃખે સુખી ને કોઈકના સુખે સુખી થાય છે. ( એનિમલથી ય ઉતરતા એ જે કોઈકના સુખે દુઃખી અને કોઈકના દેખે સુખી થાય ! શેતાનની ઓલાદો !)

એટલે માણસો વળી એકબીજાને મળવા માટે હેન્ડશેક ને હગ લઇ આવ્યા. ભેટવા કે હાથ મેળવવા ( સાચો આપણો શબ્દ હસ્તધૂનન યાને હાથ મિલાવીને જોરથી હલાવવા )ની આખી ક્રિયા જ દૂર રહેવાને બદલે એકબીજાની કરીબ આવીને હૂંફ આપવાની હતી. તમે એકલા નથી, અમે તમારી સાથે છીએ એ ઝાઝું કહ્યા વિના જતાવવાની હતી. ડોન્ટ વરી, એઇડ્સ જેવા વાઇરસના રોગની શરૂઆતની ફડક પછી જેમ સેક્સ નોર્મલ થઇ ગયો એમ થોડા સમય બાદ માણસને એના વગર ચાલવાનું નથી, એટલે એ ય નોર્મલ થઇ જ જશે. ઉદાસીભરે દિન કભી તો ઢલેંગે.

animi 4પણ અત્યારે આપણે રાજી થઈએ છીએ ને થવું ય જોઈએ કે આપણું નમસ્તે પોપ્યુલર થતું જાય છે. બે હાથ જોડીને આંખી ને સ્મિતથી આદર આપવાની એ પરંપરા પાછળનું કારણ સ્પર્શ ન કરવાના સ્નાકોચ્થી આગળ આધ્યાત્મિક એવું અપાય છે કે સતત બીજાઓને સ્પર્શથી તમારી ઊર્જા જતી રહે. માટે જરૂર વિના એ ટાળવાનો. એટલે તો એમાં હાથ છાતીસરસા રાખવાના જેથી કોઈ નકારાત્મકતા સામી વ્યક્તિની આપણે સ્વીકારતા નથી,માત્ર આપણી હકારાત્મકતાથી આદર આપીએ છીએ એવો પણ ભાવ રહે ! પાછુ એમ તો ચુંબન પણ ભારતે શોધ્યું ને કામસૂત્ર પણ ! એટલે સાવ નિષેધ એનો રોમાન્સમાં તો નથી જ નથી.

પણ ટચ વિના ગ્રીટ કરવાની અમુક પરંપરા બીજે પણ છે. એના વિષે જાણો છો ? હા, એમાં ભારતના બુદ્ધની અસર ખરી ક્યાંક. થાઈલેન્ડના રાજા ભલે જર્મનીના રિસોર્ટમાં વીસ સેવિકાઓ સાથે કવોરન્ટાઇન થઇ ગયા. પણ ત્યાં આપણા નમસ્તે જેવી વાઈ પરંપરા છે. બે હાથ એક્વીજામાં પરોવી મુઠી વાળી છાતીસરસા લઈને સ્મિત કરવું. ચીનના ય અમુક ભાગમાં એ છે. એ અભિવાદન જ નહિ, માફી માટે પણ વપરાય છે. સાથે બોલવાનું સ્વાતી કા… ( સ્વસ્તિ યાને આપણા સંસ્કૃતમાં કલ્યાણના આશીશ્માથી આવ્યું હશે ?)

men-bowing-in-japan-a49a96e99f0f4f64a524c7f449ca77ccએવી જ ચીનથી જાપાન પહોંચી એની ઓળખ બની ગયેલી પરંપરા માથું અને કમરેથી ધડ નમાવવાની છે. બો ડાઉન કહેવાય એ નમન. શરૂઆતમાં માત્ર શાહી ઉમરાવો અને સમુરાઈ યોધ્ધાઓ જ એ કરતા.પછી ફેલાતું ગયું. મૂળ હેતુ એ જ કે સામા માણસ તરફથી માથા પર તલવાર ચાલવાનો ભય નથી એ બતાવવું. એમાં ય પાછો ફરક હોય. માત્ર માથું જ ઝુકાવે એ રજવાડી માણસ.બહુ નમે નહિ. અભિવાદન માટે બે હાથ સીધમાં કમર પર રાખીને માઠા સાથે ગરદન નમાવવાની. વિશેષ આદર માટે વધુ નમવાનું ને ને શોક દેખાડવા ૪૫ ડિગ્રી નમી જવાનું !

પૂર્વમાં જ વિજાતીય વ્યક્તિના સપર્શ બાબતે સ્ત્રીઓને પરદામાં રાખનાર ઇસ્લામમાં સ્પર્શ તો અજાણ્યા સાથે તરત હોય જ નહિ. એટલે આદાબ અને સલામ આવ્યા. મૂળ અસ્સલામ આલેકુમ નો અર્થ છે તમને શાંતિ હો. પીસ બી અપોન યુ. સામે જવાબ પણ વાલેકુમ અસ્સલામથી એ જ દુઆ પછી આપી દેવાનો. સામી વ્યક્તિને ટચ નહિ. પણ હાથ એ સલામ માટે હદય પર રાખવાનો આદર જતાવવા ને સહેજ ઝૂકવાનું. આંખોસુધી હથેળી લઇ જઈને અમુક જગ્યાએ આદાબ થાય . મૂળ વાત એ કે ડાયરેક્ટ અજાણ્યા સાથે સ્પર્શનો વહેવાર નહિ. હા, એની સુખાકારીની દુઆ જરૂર કરવાની.

એમ તો હાથ હલાવી ને વેવ સાથે હાઈ કે હેલો કહેવાનું પશ્ચિમમાં ય છે જ. મન ફાવે એમ ગમે તેને વળગીને બચીઓ કરવાનું નથી જ ! પણ લાકોટા કલ્ચરમાં તો આંખ પણ મેળવ્યા વિના માત્ર સીધા ઉભા રહીને જ દૂરથી અભિવાદન કરવાનું. તો ઝામ્બિયામાં હાથના આંગળાઓ પરસ્પર અંકોડા એકબીજામાં ભેળવીને પરોવવાના એ નમસ્તે જેવું અભિવાદન. ને એ જ મુદ્રામાં તાળીઓ પાડો હથેળીથી એટલે નિકટના સગાઓ માટે ખાસ ગાઢ અભિવાદન ટાઈટ હગની જેમ !

પણ આપણાથી આટલું અંતર પણ એમ તો આજે સહન નથી થતું. આ બધા અભિવાદન એ યુગના છે જયારે પુરુષો મોભી હતા. વાઘની જેમ રહેતા. માત્ર મેટિંગ પૂરતા અને બાળકો ઉછેરવા પૂરતા વાઘ નજીક આવે. બાકી એકબીજાથી દૂર રહે એવું. વળી લડાઈઓ સતત થતી.અજાણ્યા પર ઝટ ગળે મળવાના ભરોસામાં મોતનો ડર રહેતો. સ્પર્શમાં ઝેરની બીક રહેતી. અત્યરે આ લોકડાઉનનું ઘેર રહેવું ખૂંચતું નથી. કારણ કે ઇન્ટરનેટ છે, મોબાઈલ ને ટીવી છે. લાઈટ છે. વાતો કરનારા ને વિડીયો જોનારા ય છે.  બાકી સાચેસાચ એકાકીપણાનું સોશ્યલ ડિસ્ટન્સ આવે તો ઘણા પાગલ જેવા થઇ જાય ને ઘરમાં કરડવા દોડે !

people-silhouttes-party-background_1048-904આપણે કેવળ સોશ્યલ નથી. અલ્ટ્રાસોશ્યલ છીએ. આપણે જે પ્રગતિ કરી એ ગ્રુપ બનાવીને. જે કળાઓ રચી એ સાથે મળીને. કોઈ સર્જક તો કોઈ ચાહક. રોમાન્સને રંગો ય શબ્દો ને ચિત્રોના આપણે આપ્યા. નગરરચનામાં કબીલાથી આગળનું સ્ટેજ છે. જ્યાં પાડોશમાં કે સફરમાં કોઈ અજાણ્યા મળે. સ્કૂલ કે બૂક કે સિનેમા – બધામાં કોઈં અન્ય જોડેના કનેક્શનની વાત છે. કચ્છનો ભૂકંપ હોય કે મચ્છુના પૂર એકબીજાના ટેકેટેકે જ આપણે બચ્યા છીએ. લોન્લીનેસ એ આપણા માટે હેપિનેસનો ઓપોઝિટ છે. બહુ લોકો ગમે નહિ ને હસીને બીજા સાથે હળવાભળવાની ચીડ ચડે એવા ધૂનીઓ માનસિક રીતે બીમાર જ હોય છે. બેશક, થોડા સમયે ફ્રેશ થવા જાત સાથેના સંવાદનું એકાંત જોઈએ. પણ સાવ એકલું કાયમ જ જીવવાથી ય ઘણી બીમારીઓ થાય, એ તો મેડિકલ ફેક્ટ છે. હળવા થવા માટે વાત ઠાલવવા માટે કોઈ સ્વજન જોઈ ફ્રેન્ડ જોઈએ. ઈમોશનલ પ્લેઝર માટે ટચ, હગ, કિસ જોઈએ. એ પણ એક સંવાદ જ છે ભાષા વગરનો !

પણ અત્યારે તો એટલું જ સમજવાનું કે આપણે સાવ જંગલી નથી કે ક્રૂર થઈને બીજાઓને એકલા પાડી દઈએ. બીમાર દાદ્રીને તો અસ્પૃશ્ય નથી સમજવાનો કે એનો તિરસ્કાર કરીને ભડકીએ. પણ એની સારવાર કરનાર કેરગિવર્સ, ડોકટર્સ કે નર્સ જેવા મેડીકલ પેરા મેડિક્લ સ્ટાફ, સતત આકરી ફરજ બજાવતા પોલીસ કે નર્સ સાથે સારો વ્યવહાર ને ઘંટડી એક વાર વગાડ્યા વિના સતત એમની સાચી કદર – પછી બેંકવાળા હોય કે શાકવાળા, પંપવાળા હોય કે વીજવાળા – એ ય આપણી કૃતજ્ઞતા અને અનુકંપા છે. જેણે લીધે આપણે આ જગત પર છવાઈ ગયા એ ફક્ત તાકાત નથી. એ તો હાથી પાસે ય હતી ને સિંહ પાસે ય. એ છે બુદ્ધિ અને લાગણીનું સંતુલન.

યાદ રાખો, આ ટોર્ચર લાગે તો ય ટેમ્પરરી છે. આપણે એકલા નથી પડવાનું. પણ લોકડાઉન અને સોશ્યલ ડિસ્ટન્સના ચુસ્ત અમલથી કાળમુખા વાઈરસને એકલો પાડી દેવાનો છે !

ઝિંગ થિંગ

Albert Einstein With Displaced Children From Concentration Camps 1949
“ દરેક માણસ પૃથ્વી પર નાનકડો ફેરો કરવા આવે છે. પણ શું કામ આવે છે એ બાબતે બેખબર રહે છે. કદાચ આપણે બીજાઓ માટે આવીએ છીએ
,જેમ કોઈ આપણા માટે આવે છે. આપણું સ્મિત અને સુખ બીજાઓ સાથે જોડાયેલું છે. આપણું નસીબ બીજાના નસીબ સાથે જોડાયેલું છે. આ વીજળી કે પાણી કે સ=રસ્તા માટે લાખો લોકોએ મહેનત કરી છે. કેટલાકે તો જીવ આપ્યા છે. કોઈક મરી મહેનત પર જીવતા હશે ને હું કોઈકની મહેનત પર મોજ કરું છું. કોઈક દુઃખી કરે છે, તો કોઈક સુખી. આપણા થકી ય બીજાઓને એવા અલગ અનુભવો હશે. આપણે બધા કર્મથી એકબીજા સાથે જોડાયેલા છીએ, એ સમજવા ધરતી પર આવતા રહીએ છીએ !” ( આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન )

જય વસાવડા “અનાવૃત”, ગુજરાત સમાચાર તા. ૮ એપ્રિલ ૨૦૨૦ બુધવાર.

 

 

 

 
1 ટીકા

Posted by on એપ્રિલ 10, 2020 in Uncategorized

 

તો ઘરે બેઠાં હવે કરવું શું ?

corona 11

jayvaz@gmail.com 

Jay Vasavada article

જનતા કર્ફ્યું શબ્દ જ જ્યાં ઘણાને નવો ભાસે છે, ત્યાં વળી હોમ કવોરન્ટાઇન તો આપણે ત્યાં તદ્દન જુદા ભવની વાત લાગે એમ છે. જાતભાતના વાઈરલ મેસેજીઝનો રાફડો ફાટી નીકળ્યો છે. ઘેર બેસીને કરવું શું ? કેટલાક લોકોએ તો બીજાઓ માટે આખું ટાઈમ ટેબલ બનાવીને સવારના ધ્યાનપૂજાથી રાતના ટીવીદર્શનનું. કોઈકે વિડીયો બનાવ્યો. કોઈને અચાનક યાદ આવ્યું કે રવિવારનું નામ પરિવાર છે. છેલ્લા ૨૦ વર્ષથી વેકેશનમાં શું વાંચવું અને શું જોવું વગેરેની અવનવી યાદીના લેખો એકલપંડે જગત આખામાં ટ્રેન્ડ સેટ કરીને લખ્યા બાદ હવે અચાનક બધાને રસ પાડવા લાગ્યો છે શું જોવું ને શું વાંચવું ઘેર બેઠાં એનો !

પણ ભેજું ઘેર બેસીને વાંચતાવિચારતા કસ્યું હોય તો આઈડિયાની ખેતી ગૂગલજ્ઞાન વિના પણ થતી જ રહે. કોરોનાને કારણે જે ફરજીયાત હોમ આઈસોલેશન મળ્યું છે, એમાં શું કરવું ? કારણ કે, એકાદ દિવસના જનતા કર્ફ્યુથી રાતોરાત ટળે એવું આ યુદ્ધ નથી. આમાં તો જરૂર પડે ફરજીયાત મિલીટરી કર્ફ્યુની પણ પરદેશની જેમ જરૂર પડે. બોરડમ તો આધુનિક મનુષ્યનો સ્થાયીભાવ છે. કંટાળો તો ડાયાબિટીસને હંફાવી આજનો રાજરોગ ગણાવો જોઈએ. માણસ મનોરંજનથી પણ ઝટ કંટાળી જાય છે.

વળી, પ્રકૃતિગત રીતે આપણે કાયદાપાલક પ્રજા છીએ જ નહિ. ફટાકડા નહીં ફોડવાના કે ગુટકા નહિ ખાવાના કે સીટબેલ્ટ હેલ્મેટ પહેરવાના કે કેમિકલ કલર/ચાઈનીઝ દોરી નહીં વાપરવાના કે ઘોંઘાટ નહીં કરવાના વગરે ટ્રાફિકથી ફેસ્ટીવલ સુધી બેઝિક કહેવાય એવા કોઈ પણ કાનૂનનું સજા સિવાય સામેથી પાલન કરવાની આપણી આદત જ નથી. સરકાર લોકશાહીમાં પક્ષની નહિ, કાયદાઓની હોય છે. આપણે ધાર્મિક આસ્થાઓના એટલા ગુલામ છીએ કે આધુનિક વૈજ્ઞાનિક કાનૂનનું રાજ સ્વીકારી શકતા નથી. કોઈને એની તદ્દન ખોટી માહિતી બદલ ટોકો તો ય એ ટણીમાં આવીને સામા ટોણા મારવા લાગે છે. જેમ કે, કોરોના વાઈરસ માત્ર ૧૨ કલાક જ બહાર જીવે છે, એ તદ્દન હમ્બગ વાત છે. એ માટે પ્રોપર સાયન્સ રીડિંગ જોઈએ. માત્ર ડિગ્રી નહિ. ગળામાં ચાર દિવસ વાઈરસ આરામ કરીને પછી ફેફસામાં ફરવા જાય જેવી વાતો ય તદ્દન અદ્ધરતાલ છે.  પોતાની માન્યતાઓનું ધરાર બીજા પર અતિક્રમણ ઉર્ફે એન્ક્રોચમેન્ટ કરવું હોય, ત્યાં શાંતિથી ઘેર બેસવાનું ક્યાંથી ગમે ?

આપણે ઘેર બેસવાની વાતને પણ અનલિમિટેડ ટીવી-મોબાઈલ વાપરવાનો ચાન્સ માની લીધો છે. બેશક, એ ડિજીટલ ડિવાઈસને કારણે નજરકેદ જેવી સજા ફીલ ન થાય. કાશ્મીર જેવા જગતમાં અમુક સ્થાનો છે, જ્યાં મહિનાઓ સુધી પબ્લિક અનિવાર્ય જરૂર સિવાય મોબાઈલ કે ટીવી વેબ સ્ટ્રીમિંગ વિના ઘરમાં બેસવાથી ટેવાઈ ગઈ હોય. પણ ગુજરાત જેવા વિસ્તારોને આની વાર્તાઓ કરવા સિવાય અનુભવસિદ્ધ આદત નથી. મોબાઈલ કે ટીવી પણ એડિકશન બની જાય જો સતત એમાં ચેટ કરવાનું, એ ઘડી ઘડી જોયા કરવાનું, એમાં આંખો થાકે તો ય લાઈટ ફેંકતા વિડિયોઝ કે કાનમાં ઈયરપ્લગ ભરાવીને મ્યુઝિક સતત સાંભળતા રહેવાથી તો કોરોનાથી ડેન્જરસ માનસિક રોગ વધી જાય.

આ લોકડાઉનનું એક્શન ખરેખર તો વારંવાર કોલમે ચડીને પોકાર્યા કર્યું છે, એ સ્લોડાઉનનો ગોલ્ડન ચાન્સ આપે છે ! રેસ્ટ, એન્જોય. ડુઈંગ નથિંગ ઈઝ ઓલ્સો એ ટાસ્ક. દરેક વખતે બધા ફોન લેવા જરૂરી નથી. બધી જ વેબ સિરીઝ જોઈ લેવી ફરજીયાત નથી. બધું મેળવી લેવાની કે મોટીવેટ થઈને સતત બીજાને હરાવી એનાથી આગળ નીકળી જવાના જંગ લડ્યા કરવાની પણ જરૂર નથી. મોજ પોતાની જાત સાથે સમય વીતાવવાની ય આવવી જોઈએ જ્યાં કાયમ કોઈ બીજાનું અવલંબન કે આધાર જરૂરી ના રહે. અમુક મેમરીઝ મનમાં ય વાગોળવાની હોય. ભગવદગીતાના છઠ્ઠા અધ્યાયના દસમાં શ્લોકમાં યુગો પહેલા કહેવાયું : યોગી આશા અને પરિગ્રહથી મુક્ત થઈને એકાંતમાં ચિત્ત સ્થિર કરે !

પરિગ્રહ તો સમજ્યા અત્યારે સરકાર પણ ખોટી સંઘરાખોરીની ના પડે પણ આશામુક્ત ? હા, કારણ કે હોપ માણસને દોડાવે. આટલો ઓવરટાઈમ કરી લઉં તો આટલો પગાર વધશે. આટલું વાંચી લઉં તો આટલા માર્ક્સ આવશે. એક સ્વાદિષ્ટ સપનું તૈયાર થાય. ક્યારેક આવતીકાલ માટે જ ભાગાભાગી કરતા મનને શાંતિથી બેસાડીને આજનો લ્હાવો ય લેવો જોઈએ. આમે ય બધા જ તમને ઓળખે એવી સેલિબ્રિટી માટે તો જિંદગી જેલ થઈ જતાં એમણે એમના મહેલમાં સામે ચાલીને કાયમ કેદ જ રહેવું પડે છે. અમિતાભ હોય કે આલિયા થોડા ગલીઓમાં ખરીદી કરવા નીકળે ? એમને તો અડધી જિંદગી જ સેલ્ફ કવોરન્ટાઇન.

તો ચાલો, હવે લોકડાઉન તો આમ પણ નિશ્ચિત હોઈને વધુ લાંબો સમય ઘેર રહેવાનું થાય ત્યારે આ તો ઓફિસે / સ્કૂલે પણ કશું કરતા નહોતા એવી પોલ ન ખુલી જાય અને ફેમિલીની એકધારાપણાને લીધે એલર્જી ન થાય એ માટેની કેટલીક ઇન્ટરેસ્ટિંગ ટિપ્સ.

corona 13

(૧) જૂની દેશી ‘હોમ ગેઈમ્સ’નો જીર્ણોદ્ધાર :

રમતો તો શેરીઓની ય સાવ ખોવાતી જાય છે પછી આંધળો પાટો હોય કે નારગોલ. પણ આ તો ઘરમાં રમાતી રમતોની વાત છે. કેટલા લોકો વિથ ફેમિલી બેસીને જોડે પેલી મજ્જાની લાઈફવાળું કેરમ રમેલા ? જુગાર સિવાય તાશના પત્તાની ઢગલાબાજી રમેલા ? ગેઈમ તો સ્ક્રીન પર જ હોય એવી વાત આપણી સ્કીનમાં ઉતરી ગઈ છે. પણ એક સમયે ઘરમાં ચેસબોર્ડ શોખીનો રાખતા. અને આપણી જાણીતી સોગઠાંબાજી તો સાવ જ ભૂલાઈ ગઈ.એના તો ટ્રેનિંગ વર્કશોપ ગોઠવવા પડે એવી હાલત છે. યસ, ચોપાટ. રાજારાણી કોડીઓ કે પાસા લઈને રમતા એ મહાભારતકાળની રમત. કપડાં પર એના ચોકઠાંવાળું વીંટલું ય કેટલા ઘરમાં હશે ? સતત ચર્ચાઓ કરવાને બદલે એકના ચહેરાઓ સાથે રહીને રિફ્રેશ થવાય એનો નુસખો આ રમતમાં છે. લર્ન ઈટ.ઇટ્સ ફન. પેલો ‘નવો વેપાર’ જૂનો થઇ ગયો એ ય દુકાનો ઠપ્પ હોય ત્યારે કરવા જેવો ખરો. સ્વદેશી બોર્ડ ગેઈમ્સમાં સરતાજ એવી સાપસીડી ય શું ખોટી ? અને માસ્ટરમાઈન્ડ લખોટીથી કદી ઘરમાં રમ્યા છો ? સો એઝ જીગસો પઝલ.

cg1ન્યુક્લીઅર ફેમિલી હોય ને શૂન-ચોકડી વાળી ઓએક્સ રમવાથી તો પરસ્પર પ્યારનો ય ગુણાકાર થાય. પણ માત્ર આવું રમ્યા કરવાનું એમ પણ નહિ. બધા ફેમિલી મેમ્બર ઘેર ભેગા જ થયા હોય તો તો રાતના લાઈટો તમામ બાળવાને બદલે પેલી આંગળીઓ હથેળીઓથી આકાર બનાવવાની જુગજૂની આદિમાનવોની રમત ન રમી શકાય ? દીવાલ પર પડછાયાથી બકરી પણ બને અને ઘોડો પણ ! એવી જ પેલી કાતર ને કાગળની ઓરિગામી યાદ છે ? છેલ્લે વિમાન કયારે બનાવેલું કાગળનું એ તો કહો કે ભૂલાઈ ગયું ? ભૂંગળીવાળી કાગળની ને એમાં કાતરના કાપા મુકીને ખેંચીને આખું ઝાડ બને એ ટીચરે સ્કૂલમાં બતાવ્યું કદી ? વાંધો નહિ, ચોવટ કરવાને બદલે યુટ્યુબ પર શીખી લો. પણ જોડે બેસી પોલિટિકસની ચર્ચાઓ કે ફેમિલીની કૂથલી કરવાને બદલે રમવાનું ય કરી શકાય.

(૨) કિચન ક્રિએટીવિટી :

ના, રસોડામાં નવી રેસિપી બનાવવી એવું નહિ. હમણાં સીતાને લક્ષ્મણરેખા સામે લલચાવતા હરણ સાથે આજે ઘર બહાર નીકળતી સ્ત્રીને લલચાવતા કોરોનાનું એક કાર્ટૂન વાઈરલ થયેલું. પણ આજે હવે ઘરમાં એકલી સ્ત્રી જ શા માટે ? આખું ફેમિલી બતાવી શકાય. હોમ બધાનું છે. કોરોના તો ખાનદાન મહેમાન છે. જ્યાં સુધી બહાર નીકળીને આમંત્રણ ન આપો ત્યાં સુધી આવતો નથી ઘરની અંદર . માટે સ્ટે એટ હોમ,સ્ટે સેફ. પણ એમાં કિચન સહિયારું રાખો. માત્ર ગૃહિણી પર જ એનો મોજ નાખવાને બદલે એમાં મોજની ખોજ કરો.

cg2ફરગેટ કોરોના. અત્યારે આખું એક સ્વીગીઝોમેટો કલ્ચર છે જેમાં એકલા રહેતા છોકરા કે છોકરી રસોઈ બનાવતા જ નથી ને જુવાન ઉંમરે બીજા વધુ ગંભીર રોગનો ભોગ બને છે. હોમ કૂકડ ફૂડ સપ્તાહના પાંચ દિવસ માટે કમસે કામ જરૂરી છે. એકાદ દિવસ બહાર જઈ શકો,ફોર એ ચેન્જ. ને સારી જગ્યા ન હોય ,હાઈજીન ન હોય કે ભીડ બહુ હોય ને ઉતાવળે બધું જેમતેમ બનતું હોય ત્યાંથી તો સદંતર દૂર જ રહેવાનું હોય. મોટાભાગના ખાણીપીણીના નાના જોઈન્ટસ પણ હવે પહેલાથી બનાવેલું ફૂડ વધુ વાપરે છે. જેમ કે, આલુમટર સેન્ડવીચ ગરમ હોય પણ એનું પૂરણ ફ્રોઝન હોય. અને મોટી બ્રાન્ડેડ ચેઈનમાં ઘણું કેમિકલયુક્ત હોય. વન્સ ઇન એ વ્હાઈલ વાંધો ન આવે, પણ રોજ એરેટેડ સોફ્ટ ડ્રિંકસની જેમ એ ય ખરાબ. એટલે તાજું ઘરનું લીલા શાકભાજી ને ફળો-કઠોળ સાથેનું ભોજન થતું રહેવું જોઈએ.

તો શીખવામાં સમય વિતાવી શકાય આપણી ભાવતી વાનગી ઘેર ! એની ય એક ‘યુરેકા’ જેવી મજા છે ! આવડી ગયુંનું સેલ્ફ બૂસ્ટિંગ ! છાલ ઉતારતા ને શાક સમારતા ય બાળકોને શીખવી શકાય. સાથે મળીને ઘરની રસોઈનો એક ઉપક્રમ રાખી શકાય જેમાં સહેજે ગમ્મત સાથે ત્રણેક કલાક નીકળી જાય. ડાયેટ ફૂડના હોમ એક્સપેરિમેન્ટસ શરીર પર થાય એની આ તક છે. એ ઉપરાંત કિચન ક્લીન કરી ગોઠવવામાં ય હેલ્પ કરી શકાય. ને બચ્ચાંપાર્ટી ઘેર હોય તો રસોડામાં એને ગણિતવિજ્ઞાન પણ ભણાવ્યા વિના શીખવાડી શકાય. અડધો કપ દૂધમાં આખો કપ દૂધ મેળવો તો કેટલા થાય એ પણ ગણિત છે. વટાણાના દાણાથી ય સરવાળા બાદબાકી શીખવાની હોમ સ્કૂલ શરુ થઇ શકે. એવું જ ઉત્કલનબિંદુ, ગલનબિંદુ, પૃષ્ઠતાણ વગેરેનું સાયન્સ પણ આપણા રસોડામાં કેળવી શકાય એમ છે !

(૩) સેલ્ફ એન્ડ હોમ ઓર્ગેનાઇઝિંગ :

દિવાળી જેવા તહેવારોમાં તો હવે આપણે બિઝી હોઈએ છીએ, એટલે ઘર રૂપાળું થાય છે. પણ વ્યવસ્થિત નથી થતું. પણ આ ઘરના એકાંતવાસમાં લોકોને ડિજીટલ વગર ચેન નથી પડતું.કોઈને વિડીયો બનાવવા છે,કોઈને એફ્બીઇન્સ્ટા લાઈવ કરવું છે. સત્ય ને આનંદના શેરિંગ માટે યુઝ કરો એ અલગ વાત થઇ. પણ આ ગ્લોબલ બ્રેક મળ્યો એ જીવતરમાં માંડ એક બે વાર આવે એવો ચાન્સ છે, જયારે અધિકૃત રીતે બધું જ બંધ હોય. શેરબજાર કે બિઝનેસમાં ય રસ લેવાનો ન હોય. સરકાર ખુદ ઈચ્છે કે ઘરની બહાર ન નીકળો. સ્કૂલકોલેજ એક્ઝામ બધું જ હોલ્ડ પર છે. આ પરફેક્ટ સિચ્યુએશન છે , પેલી બડે બચ્ચનસાહેબની જીવન કી આપાધાપીમેં કબ વક્ત મિલા વાળી. આ ટાઈમ સેલ્ફ ઓડિટ માટે, ખુદની હેલ્થને અપગ્રેડ કરવા માટે ને રોજીંદી જંજાળમાંથી રીતસર નિરાંત મેળવી મુક્ત રહેવા માટે છે. કહો કે હિમાલય જવાના ફાયદા ઘેરબેઠા મળવાના છે !

cg 3તો એમાં શાંતિથી નકામું ક્લસ્ટર દૂર કરો.પહેલા મોબાઈલ-લેપટોપ વગેરેમાંથી. આડેધડ પડેલા ફોટા ઓર્ગેનાઈઝ કરી ફોલ્ડર બનાવો. નકામો કચરો ડિલીટ કરી એની મેમરી પર લોડ ઘટાડી દો, પછી બેક અપ લઇ લો. એવું જ કબાટો સામે ઉભા રહી કરો.વધારાની ચીજો જરૂર હોય એમને આપવા જુદી કરી પરોપકારની પૂર્વતૈયારી કરો. જુના ફોટા કે અગત્યના ડોકયુમેન્ટસ મોબાઈલ સ્કેન કરીને ડિજીટલ કરી નાખો. બારીઓથી ટીવી સુધીનું સાફ કરો. પુસ્તકો વાંચવાનું તો બધા કહે જ.પણ મ્યુઝિક કે બુકના શોખીન હો તો તો એનું કલેક્શન પહેલા સરખું ડુપ્લીકેશન થાય એમ ગોઠવો. યુઝ ધ બ્રેક. ભણવા કે કામ કરવામાં શિફ્ટ હોય એમ ઘરમાં વળગી જઈએ આ એજેન્ડા સેટ કરીને. એવી જ રીતે રસ હોય તો ઘરમાં નાનો બગીચો ટેરેસ કે બાલ્કનીમાં ય બનાવો.

ને પછી એકાદ દિવસનો સાદો ઉપવાસ ખાવાનું નહિ કે માત્ર ગ્રીન સૂપ પીવાનો કે એવું. શરીરની આંતરિક શુદ્ધિ. થોડું પ્રાણાયામ. યોગાસન. સ્ટ્રેચિંગ વગેરે. ડાયરી નહિ તો મોબાઈલમાં કેટલીક સરસ લાઈફ મોમેન્ટસનું રેકોર્ડિંગ. જેમ કે ઘરના વડીલોનો ઇન્ટરવ્યુ નાના બાળકો પાસે સવાલો પૂછી કરાવો અને મોબાઈલમાં કે હેન્ડીકેમમાં રેકોર્ડ કરો. કપલ રોમાન્સની ય આવી ‘મોમેન્ટ મેમરી’ બનાવી શકાય. ટુ ડુ જેવું ફ્યુચર ચેક લિસ્ટ. કોરોનાને લીધે પડેલા આર્થિક ફટકામાંથી બહાર નીકળવા માટે કઈ દિશામાં મહેનત કરવી એનું ચિંતન. નવી હેરસ્ટાઈલ કે નેઈલપોલિશ. ચેન્જ ધ લૂક. ઘેર જ રહેવાનું છે તો ખાવાનો સ્વાદ નહિ, પણ પ્રમાણ ઘટાડી ધરમાં જ શ્રમ કરવાનો. પાચન મજબૂત કરવાનું. ને બેહદ જરૂરી વાઈરલ એટેક સામે. પુરતી ઊંઘ લેવાનો આ ગોલ્ડન ચાન્સ જરાય જતો ન કરવો !

(૪) યાદોના બજારમાં એક લટાર :

કેટલીક ફેમિલી એક્ટીવિટી બધા ઘરમાં હોય ત્યારે કરવા જેવી છે. આપણા વારસાની વાતો મેસેજીઝમાં બહુ બધા કરે છે પણ લાઈફમાં એ ડાઉનલોડ કરતા નથી. તો નવી ને જૂની પેઢી વચ્ચે એક સેતુ, એક બ્રિજ બનાવીએ. જૂની જે વાર્તાઓ, પરીકથાઓ, લોકકથાઓ વાંચીસાંભળીને મોટા થયા આપણે એ નાના બાળકોને કહેવાની. વાંચવા દેવાની નહિ પણ વાંચી સંભળાવવાની. એમને ય પરિચય થાય ભાતીગળ ભૂતકાળનો. કહેવતો ક્યાંથી આવી એની બોધકથાઓ. લપલપિયા કાચબા જેવી બાળવાર્તા કે વા વા વંટોળિયા જેવી બાળકવિતાઓ. આપણો સાહિત્યવારસો. થોડા મોટા હોય તો પોસ્ટ ઓફિસ કે લોહીની સગાઈ જેવી વાર્તાઓ. કોઈ મોટી ઉમાશંકર જોશી કે રમેશ પારેખ કે મરીઝ કે મેઘાણી કે કલાપી જેવા કવિની રચનાનો ધાર્મિક ભજનની જેમ સમૂહપાઠ.

cg4ટીનેજર્સ ઘરમાં હોય તો વેબ સિરીઝના બાપ જેવા વર્લ્ડ ક્લાસિક લિટરેચરનું થોડું પઠન ને બાકીનું વાચન. ચાર્લ્સ ડિકન્સથી લિયો તોલ્સતોય સુધી. વિક્ટર હ્યુગોથી જુલે વર્ન સુધી. ઓસ્કાર વાઈલ્ડથી ઓ હેન્રી સુધી. મેરી કોરોલીથી આગાથા ક્રિસ્ટી સુધી. અલગ અલગ મૂડની કથાઓ લેવાની. કથાઓ જ . ફિલસૂફી નહિ. ફિક્શન. એ સાથે જોડાયેલા કાળખંડની રસિક વાતો. શોધવાનું નેટ પર પણ મળી જશે રેફરન્સનું જ્ઞાન. સાવ એક જ પ્રકારનો હિસ્ટ્રી મૂડ ન બને એ માટે ટેડટોક જેવા વિડીયો ય જોઈએ શકાય સાથે બેસીને. પ્રકૃતિ ને વિજ્ઞાનને સમજવાનો રિમાઈન્ડર છે કોરોના. એવી ડોકયુમેન્ટરી જોવાની જોડે બેસીને. વાઈરસ અપગ્રેડ થાય પણ નોલેજ અપગ્રેડ ન થાય એ ચાલે ?

પછી એક નાનકડી ફનગેઈમ. અંગ્રેજીનો લગીરે વિરોધ કર્યા વિના આપણી ભાષાનું જ્ઞાન વધારવાની રમત. શબ્દો રેર અર્થાત દુર્લભ થતા જાય વપરાશમાં એવા શબ્દોનો અર્થ કહેવા ને સમજાવવાનો. એના મુળિયાની વાતો કરવાની. કોઈ ફારસી હશે તો કોઈ સંસ્કૃત. શબ્દકોશ પણ ઓનલાઈન છે મફતમાં આખો. તળપદા કોઈ શબ્દનો અર્થ જાણવાનો. જેમ ‘ટાયલા’ શબ્દ એટલે શું ?નવી પેઢીને કહેવાનું કે જાનૂ,ચીકૂ,મેલા બાબુ કરે એ ! ખીખીખી. આપણી પાસે આવું બહુ પડેલું છે. થોડીક વાચનરુચિ જોઈએ. ઉલેચો એ ‘લોકલ વર્ડ પાવર’નો ખજાનો ઘેર બેઠાં.

જૂના લોકો પાસેથી ફોન પર માહિતી મેળવો એમના જમાનાના શબ્દોની. અને એને મરતા અટકાવી નવજીવન આપો. આવું જ વતનની કોઈ જૂની વાતો વિષે, આપણા જ પરિવારના ભૂતકાળ વિષે શક્ય હોય તસવીરો સાથે બેસીને કરી શકાય. પહેલા આમ હતું, પછી આમ થયું એ બધું. સાથે રહેવામાત્રથી એટેચમેન્ટ નથી વધતું. રસ પડવો જોઈએ એકબીજામાં સરખો. એવી જ રીતે ફિલ્મો જોઇને થાકો ટીવીમાં નેટ કનેક્ટ કરી વધ સાથે બેસી જગતના મોટા કલાકારો આર્ટ કલેક્શન કે ફેમસ મ્યુઝિયમની વર્ચ્યુઅલ ટૂર લઇને વિશ્વવારસાનું જ્ઞાન મેળવો. આફ્ટરઓલ, કોરોનાને કોઈ સરહદ ક્યાં છે !

(૫) ખત મૈં ને તેરે નામ લિખા :

આમ તો ઘરમાં નવરા બેઠાં નેટના સહારે એકાદ મહિનામાં તો નવી આખી ભાષા શીખી શકાય કોઈ દેશની. પણ એ વધુ પડતું લાગે તો મોબાઈલ સાઈડમાં મુકીને લખો. ના, લાઈકને પોસ્ટ શેરિંગ માટે નહિ. વોર્ડરોબની જેમ આપણા થોટ્સ ને ઈમોશન્સ ઓર્ગેનાઈઝ કરવા. જેમને મોઢા પર કશું કહી ન શક્યા હોઈએ એમને એ કોમ્યુનિકેટ કરવા. એ દોસ્ત હોઈ શકે દુશ્મન પણ. એ કોઈ ફિકશનલ કેરેક્ટર હોઈ શકે કે પછી વિદાય લઇ ગયેલું સ્વજન. અરે, સાથે ઘરમાં રહેતા ફેમિલી મેમ્બર પણ હોય ને કોઈ અબોલ પશુપંખી પણ. ગમતા સ્ટાર કે પોલીટિશ્યન પણ. રાધાને પત્ર લખો કે શેરલોક હોમ્સને. સચીન તેન્ડુલકરને લખો કે ગુજરી ગયેલા બાને. સામે રમતી દીકરી ને લખો કે વિચ્છેદ કરી ગયેલા પ્રેમીને લખો. મનોમન ગમતા હોય એવા લેખક કે ગાયિકાને લખો. મોકલવા હોય તો જ મોકલો. પણ લખો ખુદની અંદર ભરાયેલા વિચારોને નિચોવીને ખાલી કરવા માટે. રમૂજ લખો, દર્દ લખો. આસપાસની ગપસાપ લખો ને હૈયાવરાળની મૂંઝવણ લખો. મનમાં જ ઢબૂરી દીધેલી કોઈ પ્રાઈવેટ ઇન્ટીમસીની ફેન્ટેસી લખો કે ગમતી કોઈ ફિલ્મ કે ગણગણેલા ગીતની વાત લખો. ટૂંકમાં આ રીતે બહાર નીકળો ભીતરના પિંજરમાંથી અને ઘરની એકધારી ચાર દીવાલોમાંથી.

cg6એકધારાં સાથે બધા અચાનક ફરજીયાત સાથે રહે એ શરૂઆતમાં ભલે રૂપાળું ને રોમાંચક લાગે પણ પછી એનો ય થાક લાગતો હોય છે. એવું થાય કે ઓફિસ કે સ્કૂલ હતી તો સારું હતું, વચ્ચે ગેપ આવતો હતો. ચિબાવલી ફિલસૂફીના મેસેજીઝ આવું નહીં કહે કશું. પણ થોડીક ‘મી એક્ટીવિટી’ હોવી જોઈએ ઘરમાં ય. આ બધું પર્સનલ પત્રોમાં લખવાનું. પણ પછી ટાઈમ વધે તો જરૂરી ફરિયાદોના પત્રો જે તે સરકારી કે ખાનગી વિભાગને લખવાના. લખ્યું વંચાય સરકારમાં ય. કોઈ હોસ્પિટલના કે મોલના મેનેજમેન્ટ બાબતે ફીડબેક લખવાનો. એટલો સમય મોબાઈલ આપોઆપ બંધ રહેશે. પછી લાખો કોઈએ સારું કર્યું હિય એ યાદ કરી આભારના. ગ્રેટીટ્યુડ. અને છેલ્લે આપણો આવકજાવકનો , એસેટ ને લાયાબિલીટીનો હિસાબ લખવાનો જેથી કોરોના પછી મોઢું ફાડીને ઉભેલી મંદીમાં કેમ સ્માર્ટ સેવિંગ ને ફાઈનાન્સીયલ પ્લાનિંગ કરવું એની ખબર પડે !

મોબાઈલ છૂટે નહિ, તો એમાં ગમતા ગીત સાથે  શોર્ટ હોમ ફિલ્મ બનાવતા શીખો. અને કશું જ ન કરવું ક્યારેક એ પણ પ્રવૃત્તિ છે. ડુઈંગ નથિંગ ઈઝ ફાઈન આર્ટ. બહાર બધું બંધ થાય ત્યારે અંદરના દ્વાર ઉઘડે છે. કશું જ ન કરવું એ ય એક આપોઆપ થતી સાધના છે !

ઝિંગ થિંગ

nehal“સોશ્યલ ડિસ્ટન્સ થકી જ કોરોના વાઇરસને હંફાવી શકાય છે, ગરમીમાં કે કપૂરમાં મરે એની રાહ ન જુઓ. અંતર વધારવું ને એકબીજા સાથે સંપર્ક ઘટાડવો એમ સરકારની સત્તાવાર તબીબી સુચના છે.”

“ સાવ સાચું,. અમુક તો આપણી આજુબાજુ એવા અપલખણા હોય છે કે એનાથી ૧૪ દિવસ શું, આખી જિંદગી આઘા જ રહેવું છે. એમનું મુદ્દલે મોઢું જ નથી જોવું. સારું જેટલા ઓછા મળે એટલી બલા ટળે. સરકારને કહીએ આવા નમૂના કાયમી સોશ્યલ ડિસ્ટન્સમાં જ રહે એવું કરી જ દેજો બાપલિયા. અમારી તબિયત સારી રહેશે. હીહીહી” (નેહલ ગઢવી)

 

~ *જય વસાવડા*

ગુજરાત સમાચાર “અનાવૃત” ( લખાયા તારીખ ૨૧ માર્ચ શનિવાર , છપાયા ૨૫ માર્ચ બુધવાર )

 
Leave a comment

Posted by on માર્ચ 25, 2020 in Uncategorized

 

નોર્થ પોલ : યુવાનીની કહાની, યુવાનની જબાની…

IMG-20170228-WA0020.jpgજિતેશ દોન્ગા.

જણ પહેલેથી જ તરવારિયો. રીડરબિરાદર તરીકે વર્ષોથી મારા સંપર્કમાં. હું દર વખતે જવાબ ન આપી શકું, તો ય માઠું ન લગાડે…મીઠું લગાડે. એન્જીનીયર થઈને ય અવનવા બિઝનેસ કે સાહિત્યના આઈડિયાઝ મોકલાવે. ફુરસદે વાત કરે. પૂજ્યભાવનો તો હું જ માણસ નથી, પણ એનો પ્રિયભાવ પૂરો મારા પર.

વાચન સારું હોય તો લેખનના ઉભરા આવવાના જ.જે અંદર જાય એ બહાર આવે. જિતેશ પોતાના વિશે તો ઘણું લખતો રહે, પણ પહેલી નવલકથા ‘વિશ્વમાનવ’ લખી, એના વિમોચનમાં હું GLF માં પહોંચું એવો એનો પ્રેમાગ્રહ. હું વાંચી તો ન શક્યો પણ પહોંચ્યો જરૂર યુવા ચેતનાને પોંખવા. એ ઇ બુક સ્વરૂપે સારી વંચાઇ. જિતેશનું વિઝન સંકુચિત નહિ પણ ગ્લોબલ એટલે તાવડો સારો તો ઘાણવો સારો ઉતરે.

પછી જાતભાતની સફરો એણે ફિઝિકલી એન્ડ મેન્ટલી ખેડી એવું ફેસબૂક જોઈને ને અમુક વાતચીત પરથી જાણી શક્યો. બેંગાલુરું  પ્રતિલિપિમાં ગયા પછી પણ એક કથા લખવાનું ચાલુ રાખ્યું. મોટિવેશનનો જમાનો છે, પણ તો ય એણે ફિક્શન પકડી રાખ્યું. હું અંગત રીતે વાર્તા ને નવલકથા કે કવિતા જેવા સ્વરૂપનો ચાહક. સાહિત્યની સર્જકતાનો પ્રદેશ આ જ છે.

‘નોર્થ પોલ’ એની બીજી નવલકથા છે. હમણા જ મને મોકલી. હું અત્યારે બેહદ વ્યસ્ત વ્યાખ્યાનો ને પ્રવાસોમાં. ફોન પર વાત પણ ના કરી શકું. ઓન એનો જીદ જેવો આગ્રહ કે હું વિમોચન કરુ !

આખી તો ઈચ્છા છતાં હું વાંચી નથી શક્યો ઓન જે નજર નાખી એના પરથી એટલી વાત પકડાઈ ગઈ કે યુવાહવાની, જવાનીની વાત છે. વળી, વાત વેવલી નથી પણ વાસ્તવિક છે. ફ્લેવર ચગે એમાં યૂથ ને યંગીસ્તાનની. બાકી તો કેવી છે એ વાચક નક્કી કરશે.

જિતેશની વિશ એવી કે આ કથા મફત જ ડાઉનલોડ માટે મુકવી.ને મને સર્જકતા આમ સસ્તી થાય એ ગુજરાતીપણાનું અપમાન લાગે.  સબ કુછ નહિ મિલતા રેડીમેઈડ એ મારું સ્પષ્ટ સૂત્ર. પ્રસિદ્ધ થવા કરતા સિદ્ધ થવાનો મોહ વિશેષ. મફત બાબતો પોતાનું મૂલ્ય તો ઘટાડે જ, પણ માર્કેટ પણ બગાડે. આપણા દેશની ક્રિએટીવીટી ફ્રીની ટેવ પડી એમાં ક્રિલેટિવ લોકો ફીના મોહમાં પરદેશી થઈ ગયા ! જિતેશે કહ્યું કે એની વાર્તામાં તાકાત છે. જો તમને લાગે કે આ નવલકથા વાંચીને તમારામાં કશો બદલાવ આવ્યો, જો તમને લાગે કે લેખકે મહેનત કરી છે, અને જો તમારો આત્મા કહે કે લેખકને કશુંક આપવું જોઈએ તો જીતેશને તમે પેમેન્ટ આપી શકો એની સાઈટ પર.

એની વે, પણ જિતેશ લાગણીથી છલોછલ છે, તો એના પ્રેમનો પ્રતિસાદ આપવામાં સિદ્ધાંતો મને નડે નહિ. વળી કામ તો યુવાનોનું જ છે..યુવાન લેખક, યુવાનીની વાત કરતું પુસ્તક, ટાર્ગેટ ઓડિયન્સ પણ યુવાનોનું. અને યુવાઓ માટે આપણે કંઇ પણ કરવા હરહમેંશ હાજર. કારણ કે, ગમે છે એ દુનિયામાં રહેવું. ક્વોલિટી યુથ વોઇસને પ્રમોટ કરવો એ મારી નૈતિક જવાબદારી બને. દબાવ્યા વિના નવી ટેલન્ટ્સને યોગ્યતા હોય તો દિલથી ચાહી છે. જિતેશની વાતો તો મારા વિચારોનું એક્સટેંશન ગણાય. એનામાં જે કશુંક કરી દેખાડવાનો સળવળિયો છે, એ મને ગમે છે. પાછું તપ પણ કરે ને તૈયારી ય. ખાલી તક ને તારીફની તમન્ના પર જીવતો નથી.

તો હવે નવલકથા જેવી લાંબી વાતને બદલે, સીધી નવલકથા જ હાજર છે. નવી તાજગી ને મને ગમતું કોલેજકાળનું રિફલેક્શન તો એમાં મહેસૂસ થયું છે. શૈલી પણ ફ્રેશ છે.  એની ઈચ્છા મુજબ જ મારા દ્વારા લોન્ચ કરી આપણી સામે મુકું છું. રસ પડે તો મારો ધુબાકા. કરો ફ્રી ડાઉનલોડ ને વાંચો. આ રહી લિંક. કરો ક્લિક.

ઓલ ધ બેસ્ટ જિતેશ. કરો ફત્તેહ. થેન્ક્સ મને ગમાડવા માટે ને શાબાશ ગુજરાતીમાં જવાનીની મશાલયાત્રા આગળ વધારવા માટે 🙂

યે હુઆ ડિજિટલ લોન્ચિંગ ! નીકળી પડે નોર્થ પોલની સફરે…

 

North Pole – http://jiteshdonga.com/

 
16 ટિપ્પણીઓ

Posted by on ફેબ્રુવારી 28, 2017 in Uncategorized

 

ચિહ્નો કોઈ વિરામના એમાં મળ્યાં નહિ, કોણે લખી આ જિંદગીને વ્યાકરણ વિના !

spkl1

આખું આયખું એવા કામમાં વીતાવવાનું  ?- જે કરવું ગમતું ન હોય, પણ જેની જરૃર ન હોય એવી ચીજો ખરીદવા કરવું પડતું હોય !

—————

કયામત સે કયામત તક.

યાદ છે, હિન્દી સિનેમાની ફોર્મ્યુલા મસાલા ઢિશૂમ ઢિશૂમ ફિલ્મોથી તાસીર બદલાવી દેનારી આ ફિલ્મ? બ્લોકબસ્ટર હતી – ‘પાપા કહેતે હૈ બડા નામ કરેગા’ થી ‘અકેલે હૈ તો ક્યા ગમ હૈ’ વાળા ગીતો ધરાવતી આ રોમિયો-જુલિયેટ બ્રાન્ડ લવસ્ટોરી.

એ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન કરેલું આમીરના કઝીન મન્સૂર ખાને. સગા કાકાનો યુવાન દીકરો. મન્સૂર ખાનના બાપ હિન્દી ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રી પર દાયકાઓ રાજ કરનારા દિગ્ગજોમાં એક નાસિર હુસેન. ‘તુમસા નહીં દેખા’થી ‘જબ પ્યાર કીસીસે હોતા હૈ’ બનાવનારા. ‘તીસરી મંઝિલ’ના પ્રોડયુસર. ‘યાદોં કી બારાત’ અને ‘હમ કિસીસે કમ નહીં’ના ડાયરેક્ટર. મન્સૂરને પૈસાની કમી હતી નહિ. અને અનલાઈક ફિલ્મી કિડ્સ, એ અમેરિકામાં કોર્નેલ યુનિ. અને પછી ટેકનોલોજીમાં અલ્ટીમેટ ગણાતી એમ.આઈ.ટી.માં સાયન્સ ભણેલો! દિગ્દર્શક તરીકે ભરજુવાનીમાં પહેલી જ ફિલ્મમાં કેટલાયની તકદીર બદલાવી નાખી : આમીર ખાન, જૂહી ચાવલા, આનંદ મિલિંદ, ઉદિત નારાયણ, અલકા યાજ્ઞિાક, સિનેમેટોગ્રાફર કિરણ દેવહંસ વગેરે વગેરે.

પછી પણ સેન્સિબલ ફિલ્મ્સ બનાવી  ‘જો જીતા વહી સિકંદર’, ‘અકેલે હમ અકેલે તુમ’, શાહરૃખ-ઐશ્વર્યાવાળી ‘જોશ’. ત્યારે ય સિક્કો ચલણી હતો. અને આજે તો હિન્દી ફિલ્મોમાં ટિકિટબારી પર સૌથી વધુ પૈસા ઉસેડી શકતો મેગાસ્ટાર કઝીન આમીર સાવ ઘરનો છે જ. અને પબ્લિક તો આજકાલ વોટ્સએપનું ગ્રુપ નથી છોડી શકતી!  માલમિલકત તો દૂરની વાત છે. ફિલ્મસ્ટારોની ઝલક મેળવવા ધાર્મિક દર્શન જેવી ધક્કામુક્કી કરે છે.

પણ વર્ષો પહેલા મન્સૂર ખાને ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રી જ નહિ, મુંબઈ શહેર પણ છોડી દીધું! આજે તો આમીરની જૂની ઓળખાણો વટાવવા લોકો કોમર્શિયલ ફાયદો જોઈને દોડી જાય, ત્યારે મન્સૂર વર્ષોથી તામિલનાડુના હિલ સ્ટેશન કૂનૂરમાં એના બેકગ્રાઉન્ડના પ્રમાણમાં નાનકડા રળિયામણા મકાનમાં પરિવાર સાથે રહે છે, અને ખેતી કરે છે!

spkl2પત્ની ટીના અને ટીનએજર સંતાનો પાબ્લો અને ઝયાન પણ જોડે છે. નીલગિરિની પર્વતમાળા પાસે ચીઝ બનાવે છે. થોડા વખત પહેલા પરિવાર સાથે બે વર્ષ માટે આખા ભારતની યાત્રા કરી હતી. એક આજે અપ્રાપ્ય એવું નાનકડું પુસ્તક ‘થર્ડ કર્વ’ બનાવીને વિદ્યાર્થીઓમાં વહેંચ્યું હતું. જેમાં ચમકદમક અને માત્ર આર્થિક વિકાસ પાછળની આંધળી દોટ સામે સાયન્ટિફીક સમીક્ષા સાથે લાલબત્તી હતી.

મન્સૂર કહે છે કે ”ફિલ્મોમાં ક્યાંક મને લાગ્યું હતું કે હું સેકન્ડહેન્ડ બની ગયો છું. કોઈના આઇડિયાથી ઈન્સ્પાયર થાઉં છું કે પછી અન્ય કોઈ (પ્રેક્ષકો-વિતરકો-સ્ટાર્સ)ને કેવું લાગશે એ વિચાર્યા કરું છું. પણ પ્રકૃતિ સાથે ખેતી કરવી એ ફર્સ્ટહેન્ડ એક્ટિવિટી છે. ઓરિજીનલ ક્રિએટીવિટી. બધો આનંદ મૂકીને ઉતરેલી કઢી જેવા મોં રાખી ફકીર બની જવું એમ નહિ. પણ સુખસગવડોથી જીવતાં જીવતાં એટલું ધ્યાન જાગૃત બનીને ગાંધીજીની જેમ રાખવું કે આપણી તૃષ્ણા બેહિસાબ, બેસુમાર છે. પણ આ ધરતી, પર્યાવરણ જે આપે છે એ મર્યાદિત છે!”

વાતો કરવી સહેલી છે ત્યાગની. અને ખિસ્સા ખાલી હોય ત્યારે તો બધા કરતાં જ હોય છે, પણ લક્ષ્મીથી લાઈમલાઈટ બધું જ હાથવગું હોય ત્યો એ છોડીને ફિલ્મી રોમેન્ટિક યંગથીંગ્સની જેમ દુનિયાથી દૂર શાંત સુંદર કુદરતના ખોળે એક કોટેજ બનાવી સ્વર્ગની સાધના કરવી એ અઘરું છે. ઈમ્તિયાઝ અલી શહેરમાં રહીને એ સૂફી જીંદગી વીતાવે ને પડદા પર દર્શાવે છે. મન્સૂર ખાને તો કોઈ હલ્લાગુલ્લા મીડિયા એટેન્શન વિના જ એનો અમલ વર્ષોથી કરે છે.

એકચ્યુઅલી મહાવીર સ્વામીએ આવી જ વાત કરેલી કંઈક.

***

બે ઘડી બહુ અટપટી ધાર્મિક ફિલસૂફીઓ અને હથોડાછાપ ઉપદેશના ભયભીત કરી દેતા વ્યાખ્યાનો ભૂલી જાવ. એક ડિફરન્ટ મોડર્ન પરસ્પેક્ટિવથી વિચારો. મહેલોમાં રહેતા કસાયેલા શરીરવાળા યોદ્ધા રાજપુત્ર મહાવીર ‘બી વન વિથ નેચર’ થવા માટે ચૂપચાપ બધું રજવાડું છોડી એક્ઝિટ લઈ ગયા. નેચરલ મીન્સ નેચરલ, એટલે વસ્ત્રો પણ નહિ, આભૂષણોનો ઠાઠઠઠારો નહિ. જીવદયા અને અહિંસા એટલે કે ઓછામાં ઓછું મેળવવાનું. કશુંક છીનવી લેવું કે – જરૃરથી વધુ ભોગવવું એ ય હિંસા છે.

કુદરતના કાનૂનમાં ક્યાંય પરિગ્રહ એટલે કબજો, સંગ્રહ, માલિકીભાવનું પઝેશન પ્લસ ગ્રીડ નથી. માટે અપરિગ્રહમાં રહેવાનું. કોઈ જીવજંતુને પણ નડવાનું નહિ. કોઈ યંત્રના ઉપયોગ વિના (જેમ કે પૈડાંવાળો રથ) કે પશુની એનર્જી (જેમ કે, ઘોડો-બળદ) ચૂસ્યા વિના માત્ર ચાલીને જ જેટલો થાય એટલો વિહાર કરવાનો. સૂર્યાસ્ત ઢળે ને પંખીઓ જેમ માળામાં આવીને સૂઈ જ જાય એમ અંધારું થાય એટલે ભોજન એ પહેલાં જ કરીને જંપી જવાનું. અજવાળાં સમયે ઉઠી જવા માટે! એન્વાયર્નમેન્ટ કન્સર્નની રીતે કહો તો મિનિમમ રિસોર્સીઝ એટલે મિનિમમ ફૂટપ્રિન્ટસ. સ્પિરિચ્યુઅલ એંગલથી કહો તો ઓછામાં ઓછું કર્મબંધન.

હિન્દુ ઋષિઓ આ લાઈફ સ્ટાઈલને બ્રહ્મચર્ય કહેતા. જી ના. આ શબ્દને કમરની નીચે આવેલા પ્રજનનઅંગની તાળાબંધી સાથે કોઈ સંબંધ નથી. મહાભારતમાં એકથી વધુ સ્ત્રીઓના પ્રિયતમ કૃષ્ણ પણ પોતાને બ્રહ્મચારી ગણાવે છે. ઉપનિષદ મુજબ બ્રહ્મચર્ય એટલે નેચરલ ઈકો ફ્રેન્ડલી લાઈફ સ્ટાઈલ. ખપ પૂરતું જ લેવાનું. સહજભાવે જીવવાનું. જે મનમાં હોય એ પારદર્શકતાથી પ્રગટ કરવાનું. વધુ પડતા પ્રતિકારનો સ્ટ્રેસ ભોગવ્યા વિના સમય-સંજોગો સાથે પાણીની જેમ રંગ-ગંધ-આકારહીન બનીને વહેતા જવાનું. ઉમળકો થાય અને પરસ્પરની સંમતિ હોય તો પ્રેમ-સમાગમ પણ બ્રહ્મચર્ય બ્રહ્મ (અદ્રશ્ય ચૈતન્ય / પ્રાકૃતિક પ્રાણઊર્જા)ના ઈશારે એને અનુકૂળ થઈ જીવવું તે! સહજ મૈથુનનો આનંદ પણ પ્રાકૃતિક અને ઈશ્વરીય છે. સૌંદર્યનું સુખ પણ. પણ બળજબરી કરવી કે છેતરપિંડી કરવી એ વિકૃતિ છે. પ્રકૃતિ નથી.

ભારતીય સાધુ જીવનમાં એટલે જ એક જગ્યાએ જ પડયા પાથર્યા રહેવાની ના હતી. સાધુ તો ચલતા ભલા. એને ભિક્ષા માંગવાનો અધિકાર હતો. કારણ કે, પેટની રોટી તો જીવન ટકાવવા જોઈએ. પણ એમાં વધુ પડતો રસ કે મનગમતી પસંદની ફરમાઈશ ભળવા લાગે તો એ ભોગવવા કોઈની ગુલામી કરવી પડે. અને એમાં આત્માની સ્વતંત્રતા રહે નહિ. ચમત્કારિક સાધનાસિદ્ધિ તો ઠીક છે છોકરાં રમાડવાના જાદૂઈ ખેલતમાશા છે. પણ જો સતત બીજા પર આધારિત જ રહેવાનું થાય, તો લાલસા વધતી જાય. એને સારું લગાડવા માટે આપણે ખોટું કરતાં શીખવું પડે. તો ચિત્ત નિર્ભયપણે મૌલિક વિચારો કરી ન શકે. તો અંદરની સંવેદનશીલતા ગૂંગળાઈ જાય. ફીલિંગ શુદ્ધ ન રહે. શિશુસુલભ યાને ચાઈલ્ડલાઈક વિસ્મય ખોવાઈ જાય.

અને તો નેચર સાથેની, પરમ સાથેની મૌન કનેક્ટિવિટીના સિગ્નલ ખોરવાઈ જાય. માટે અપેક્ષા વિના અજાણ્યા પાસેથી રેન્ડમ ભિક્ષા લેવાની. એમાં વાસી બાજરાનો રોટલો ય મળે અને તાજી મીઠાઈના ચોસલાં. જે મળે તે હરિ ઈચ્છા કરી જીવન કૃષ્ણાર્પણ કરતાં રહેવાનું. ભોગવવાનું ખરું, પણ માંગવાનું નહિ. ઈશ્વરના ઈશારે જીવન છોડી દેવાનું. એ આંગળી પકડીને ચલાવે કે વ્હાલથી તેડીને ખભે બેસાડે. જે ગમે જગદ્ગુરુદેવ જગદીશને…

ગાંધીયુગના રતન જેવા સ્વામી આનંદે એ જમાનાની બહુ દુર્ગમ ગણાતી ગંગોત્રી-કેદારનાથની યાત્રાના અનુભવો લખ્યા છે. એ વખતે બાબા કાલીકમલીવાલાનું સુખ્યાત સદાવ્રત. મોટાભાગના સંસારત્યાગી સાધુઓ પણ ત્યાંથી સીધુંસામાન ભરી લે. એક અજાણ્યો અલગારી સાધુ ત્યાં જાડા રોટલા એટલે ટીક્કડ ખાવા આવ્યો. લોટ સદાવ્રતમાંથી લઈ જાતે જ શેકીને ખાધા. ચાલતો થયો કે કોઈ પરગજુએ બૂમ પાડી. ‘બાબા, આગળ કશું મળશે નહિ. મોસમ ખરાબ છે. અહીંથી બે ટંકનો લોટ/રોટી લઈ જાવ.’

સાધુ થોભ્યો. પાછું વળીને કહે ”પ્યારે, સાધુ શામ કી ફિકર નહીં કરતા!”

આ થઈ સાધુતા. જેને ટીવી કેમેરાની મોહતાજી નથી. શિબિરો ભરીને સમાજમાં દેખાડો કરવો નથી. સંસાર છોડવાના બહાને નવો સંસાર વસાવવો નથી. પોતાની વિચારધારાના ચેલાચેલી શોધવા નથી. વૈભવી આશ્રમો માટે જમીનસંપાદન કરવું નથી. પોતાના કેલેન્ડર-ડાયરી છપાવી પ્રચાર કરવો નથી. લોકો આવે ને ફોટા છપાય તો સારું, ન થાય તો વધુ સારું એકાંતનો આરામ મળ્યો – એ પ્રકારની સંતુલિત સ્થિરતા સાહજિક છે. ને નવી નવી યાત્રાનો રસિક રોમાંચ છે. આવું નથી એટલે આપણે ત્યાં સંન્યાસીઓ બહુ છે, પણ સત્ય-સાત્વિકતા-સદાચાર નથી. મંદિરો વધે છે, પણ માણસાઈ વધતી નથી!

lotus_by_mattthesamuraiઆવતીકાલની ફિકર કરવાવાળો ભગવાન છે. નદીના જળમાં ડૂબકી મારીને ન્હાવ, બાલટી ભરીને ઘેર લઈ જાવ, ખોબો ભરીને પીવો – પણ આખી નદી ઘરની તિજોરીમાં સમાશે? બધું જ પાણી કોઈ રોકેટોક નહિ તો ય પી શકાશે? એમ આ અનંત વિરાટમાં જે મળ્યું એની મોજ માણતા માણતા બાકીની લીલા મુગ્ધભાવે નિહાળ્યા કરવાની. આ વૃત્તિ કેળવાય તો કપડાના રંગ બદલાવી દીક્ષા લેવાની જરૃર નથી. પોતાનું કર્મ હસતાં હસતાં કરતાં જવાનું. ફિકર કરશે નરસિંહનો શામળિયો, મોરારિબાપુનો રામ, કબીરનો માલિક, સેઈન્ટ વેલેન્ટાઈનનો જીસસ, જલાલુદ્દીન રૃમીનો અલ્લાહ, સમ્રાટ અશોકનો બુદ્ધ!

પ્રેક્ટિકલી, તદ્દન સૂફી-સાધુ ન થઈ શકાય એ ય સ્વાભાવિક છે. પણ થોડા હોશમાં તો જીવી શકાય ને. બહારના કોલાહલને મ્યૂટ કરીને નિરાંતની નવીનતા માણવાનો સમય તો કાઢી શકાય ને ? ભક્તિ- બંદગીના નામે વૈભવી ઉત્સવો કરવાને બદલે થોડુંક પ્રભુના પયગંબર બાળકોની નવી પેઢી માટે, આસપાસની સૃષ્ટિ માટે તો કરી શકાય ને !

પણ એ માટે ઘેટાંની જેમ જ્ઞાાતિ, ધર્મ, રાજકીય પક્ષો કે પૈસાપાત્ર કંપનીઓને ત્યાં ગીરવે મૂકેલું ચાપલૂસ મગજ છોડાવવું પડે. ડેવિડ ફિન્ચરની ‘ફાઇટ ક્લબ’ ફિલ્મમાં આ આંધળી બહેરી અને લાઉડ બોલકી એવી રેસમાં ઘૂટન અનુભવતા સેન્સિટીવ થિકિંગ સોલની કાળઝાળ વેદના હતી. પુનરપિ જન્મમ્, પુનરપિ મરણમ્ જેવો આ ચકરાવો ફર્યા જ કરે છે. આખી જિંદગી શું પેટ્રોલ પંપે ફ્યુઅલ પુરાવવામાં અને રેસ્ટોરાંના ટેબલ પર આપેલા ઓર્ડરની વેઇટ કરવામાં જ પૂરી કરવાની છે ? નવી કાર, નવો બંગલો, નવો મોબાઇલ, નવી પાર્ટી, નવો ડ્રેસ, નવા ઘરેણાં…. બસ, એના સપનાની પાછળ હાંફળી ખુલ્લી જીભમાંથી લાળ ટપકાવતા દોડયા કરવું એ જ લાઇફ છે ?

સ્ટોપ. એન્ડ થિંક. બધા વ્હાઇટ કોલર જોબ/ પ્રેસ્ટિજની કઠપૂતળીઓ થતા જાય છે. આપણે કોઈ મહાન લડાઈ નથી લડી. ધર્મ- જ્ઞાાતિ, સંસ્કૃતિને પરંપરાના છૂટકિયા અહંકાર માટે ટોળામાં ભેગા થઈ નારાબાજી કે ભાંગફોડ કરવી એને આપણે વીરતા માનીએ છીએ. આપણે કોઈ ભયાનક મંદી નથી જોઈ. આપણી લાઇફમાં ઢળતી સાંજની એકલતા જોડે રૃટિન બોરિંગનેસને લીધે આવતા ડિપ્રેશનનો કંટાળો આપણે મહારોગની કંગાળ પીડા માનીએ છીએ. બકૌલ ફાઇટ ક્લબ, વી આર મિડલ ચિલ્ડ્ર્ન ઓફ હિસ્ટ્રી. નો પર્પઝ ઓર પ્લેસ !

આપણે ઉછરીએ છીએ બસ ટી.વી. મોબાઇલના હાથમાં. બધા સામુહિક સપના જોયા કરે છે, ટિકિટના પૈસા વસૂલતા બિઝનેસ મોટીવેટર્સે ઉધાર આપેલા કે એક દિવસે આપણે બધાં કરોડપતિ થઈ જઈશું, બધા ફેમસ રોકસ્ટાર થઈ જઈશું, બધાની લાઇફમાં ફિલ્મી હીરો- હીરોઇન જેવા પાર્ટનર્સ આવશે, આપણા બાળકો સુપર સેલિબ્રિટી જ બની જશે.

પણ આવું થવાનું નથી. સ્કૂલોથી પોલિટિક્સનો કોર્પોરેટ પ્રોફિટ વધ્યા કરશે. પણ તમામેતમામ ભૌતિક સંપત્તિમાં ગરીબથી અમીર, ગુમનામથી નામંકિત થઈ શકવાના નથી. કારણ કે, બધા એકસરખા શ્રીમંત હોય એને શ્રીમંતાઈ જ ન કહેવાય. બધા જ ફેમસ થઈ જાય તો ફેન કોણ થાય? એ ફિલ્મમાં તો વાસ્તવના આવા વિરાટદર્શનથી હતાશ નાયક ડલ લાઇફને એક્સાઇટિંગ બનાવવા પહેલા લોહી રેડતી મારામારીના ખાનગી દંગલ યોજે છે.

ઉપરઉપરથી સિવિલાઇઝ્ડ દેખાતી સોસાયટીમાં અંદરથી તો બધા ભૂખ્યા રાની પશુ છે. હિંસામાંથી એમને કિક લાગે છે ! ગાંધી એમને ડલ લાગે છે અને જેવો આ વિષચક્ર સામે વિપ્લવ કરવા જાવ, એટલે વિદ્રોહને ઉપરવાળા તો ઠીક, નીચેવાળા જ ખતમ કરી નાખશે. કારણ કે, એમનું મૃગજળિયું ઘેન સચ્ચાઈના તાપમાં વીખેરાઈ જાય, એ એમને ગમતું નથી ! એટલે ‘મારે સામો પ્રહાર કરી મળતા બદલાનો આનંદ નથી જોતો, પણ સામાને બદલવાના પરિવર્તનનો સંતોષ જોઈએ છે.’ એવું માની જીવતા ગાંધીએ મરવું પડે છે, હડધૂત થવું પડે છે.

જસ્ટ થિંક, એવી કેવી ઘેલછા કે એકદમ અંગત પોતીકાઓ સિવાય કોઈ નથી જોવાનું, એવા અંદર પહેરવાના બ્રા અને જાંગીયા પણ કોઈકના નામના બ્રાન્ડેડ હોય?! નિજી જીંદગીની- પસંદગી પર એડવર્ટાઇઝીંગની આવી તરાપ? ફ્રી વિલની ચોઇસ પર?

***

૧૯૯૯માં એક ફિલ્મ આવેલી ‘ઇન્સ્ટિન્ક્ટ’ બહુ વખણાઈ કે જોવાઈ નહિ. પણ લાજવાબ, અદ્ભુત ફિલ્મ હતી. ફિલ્મ પૂરી થાય ને વિચારો શરૃ થાય એવી!

ટોકેટિવ છતાં ઇન્ટરેસ્ટિંગ ફિલ્મનું પ્રિમાઇસ કંઈક આવું છે. એક અમેરિકન નૃવંશશાસ્ત્રી જંગલોનો અભ્યાસ કરવા આફ્રિકા જાય છે. વર્ષો સુધી ગાયબ થઈ જાય છે. મળે છે ત્યારે એક ગોરિલ્લાના જૂથ સાથે રહેતો હોય છે અને માણસોના ખૂન કરી નાખે છે (પછીથી પ્રગટ થાય છે રહસ્ય કે જેમના ખૂન થયા એ ગેરકાનૂની શિકારીઓ હતા) બાદમાં એ તદ્દન મૌન થઈ જાય છે. એ માનસિક અસ્થિર અને હિંસક ગણાયેલા વૃદ્ધને જાલિમ અમેરિકન જેલમાં ટ્રાન્સફર કરાય છે, જ્યાં એક કરિયર બનાવવા માટે ઉત્સાહી એવો મનોવિજ્ઞાાની એમનો લીગલ રિસર્ચ કરી ફેમસ થઈ જવાની ઝંખનાથી પરમિશન લઈને આવે છે…

skpl5અને ઉત્તમ કળાની જેમ એ ફ્રેમની બહાર જઈને સવાલો ઉઠાવે છે. એન્થની હોપકિન્સે જેનું પાત્ર બેનમૂન રીતે ભજવેલું એવો જંગલી પાગલ ગણાયેલો વૃદ્ધ પ્રોફેસર કહે છે કે, ‘આ દુનિયા ટેકર્સે ભ્રષ્ટ કરી છે. યુગો પહેલાં પૃથ્વી પર જીવન શરૃ થયું ત્યારે માણસ જંગલી જોડે રહેતો હતો, એટેલ આટલી પ્રગતિ કરી શક્યો. એ મૂળિયાના જોરે! આજે તો મહાનગરમાં લૂંટ, બળાત્કાર, ઈજાનું જોખમ જંગલ કરતા વધુ છે!’ (બાપડા પ્રાણીઓને લાગણી તો હોય છે, પણ બેવકૂફ બદમાશ ઇન્સાનોની જેમ એ દુભાતી નથી!)

હજારો વર્ષો પહેલાં હન્ટર્સને પ્લાન્ટર્સ હતા. એ ખતરારૃપ નહોતા. કારણ કે એ જરૃર પૂરતો જ શિકાર કરતા કે વાવેતર કરતા. પોતાની જરૃરિયાતથી આગળ આવેલી એમની કોઈ મહત્ત્વકાંક્ષા નહોતી. માટે એ લડતા, પણ કોઈ (રાજ્ય કે ધર્મ ખાતર) યુદ્ધ કરી બીજાને લડાવતા નહિ. એમની હિંસા પોતાના સર્વાઇવલ, ડિફેન્સ પૂરતી હતી. શિકાર કે ખેતી પણ પોતાની ભૂખ મિટાવવા માટે.

પણ પછી આવ્યા ટેકર્સ. જે માનવજાતના બની બેઠેલા ભગવાનો થઈ ગયા, ધરતીની માલિકી એમણે બથાવી પાડી. એ ટેકર્સ એટલે વેપારી વૃત્તિવાળા. ઓથોરિટી જમાવવામાં આનંદ આવે તેવા. એમણે બધું બગાડી નાખ્યું. હું કેમેરા લઈને ગોરિલાઓ પાસે જતો તો એ ભડકતા. કારણ કે એમને મશીન સામે વાંધો હતો. પછી એમણે મને એમનો ગણી લીધો. માણસોએ નુકસાન પહોંચાડયું ને પોતાના ચુકાદા આપી એને ગુનેગાર ઠેરવ્યો પણ પ્રાણીઓએ સાચવીને રાખ્યો.

એ આક્રમણ કરતા, પણ સ્વરક્ષણ અને ભક્ષણ પૂરતું. એમની ઇચ્છાઓ અસંખ્ય નહોતી, જીંદગી સિમ્પલ હતી. પ્રકૃતિ એમનું ઘર હતું પ્રોપર્ટી નહોતી,  એટલે એ મારું ધ્યાન રાખતા એમાં ફેમિલીનો મીનિંગ સમજાયો. કોઈ કશું બોલે નહિ, પણ આપણી સામે કાળજીથી જોવે એ એમની હાજરીનો ખામોશ અહેસાસ છે… એ સ્વજન હોવાનું સુખ!”

રોમાંચક ઘટનાઓ વચ્ચે મિસ્ટર નેચર જેવા પ્રોફેસર પેલા યુવા સાઇકિયાટ્રિસ્ટને સમજાવે છે કે, માણસની મૂળભત નબળાઈ છે : કન્ટ્રોલ. દરેકને બીજા પર કાબૂ મેળવીને ગ્રેટ કે રિચ બની જવું છે. એમાંથી ખટપટ, જૂઠ, ઇર્ષા, અપરાધ જન્મે છે. ફ્રીડમના ડ્રીમ જોતો માણસ પણ બીજાને કન્ટ્રોલ કરવા મથતો રહે છે! કારની સ્પીડ કે એસીનુ ટેમ્પરેચર કે ટીવીનું વોલ્યુમ- બધા કંટ્રોલ આંગળીના ટેરવે રાખી એ પોતાને ‘બોસ’ સમજે છે. પછી એના આ લોભને થોભ નથી એટલે એને ‘ડ્રીમ ઓફ ફ્રીડમ’ ગમતું નથી.

ડાયરેક્ટર ‘ઇન્સ્ટિંક્ટ’માં બે-ત્રણ અગત્યની વાતો વાર્તામાં ગૂંથીને આપણને કહે છે. એક, આઝાદી અસંભવ નથી પણ સામે દેખાતી વાડને ઓળંગીને વાઇલ્ડ કૂદકો મારવાની આગ અંદર ભભૂકવી જોઈએ. અને એ પોતાની અંદરથી ઉઠાવી જોઈએ. પારકી સલાહને લીધે ખુદનું જીવન જીવી ન શકાય. બે, આપણે બધા જ કોઈને કોઈ ઇલ્યુઝન (ભ્રમણા)ના ગુલામ છીએ. બહાર જે મહોરું પહેરીએ તે, અંદરથી ચાલાક, ગણત્રીબાજ છીએ. કોઈને કેવું લાગશે એ વિચારીને જાતને અને સામેવાળાને છેતરીએ છીએ. બધું પ્રોગ્રામ્ડ કેલ્ક્યુલેશન છે. સફળતા માટે જીહજૂરી, ઘૂસણખોરી, પંચાત, કૂથલી, કોને શું સારું લાગશે જેનાથી આપણને કશોક ફાયદો થાય એમ માનીને સતત જીવવાના નામે માત્ર જીવવાનું નાટક જ કરતા રહીએ છીએ!

યસ, આપણી અંદરના અસલી અવાજને ઘોંટીને આપણે સમાજ, ધર્મ, પરંપરા, દેશના ચોકઠામાં જાતને ફિટ કરીએ છીએ. માનો કે થોડે અંશે એ અનિવાર્ય ગણો તો ય – એટલિસ્ટ, એવું થાય છે એનું અંદરથી ભાન તો હોવું જોઈએ ને? તો થોડુંક ટોલરન્સ આવશે. બીજાનો સ્વીકાર થશે. પણ આર્ટિસ્ટ કે રેશનાલીસ્ટ કે કવિ થઈને ફરતા લોકો, જરાક ખોતરો અને વાત એમની ગમતી માન્યતા કે આસ્થાની આવે એ પછી ખાનદાન હોય- કોમ હોય- ધર્મ હોય- વોટએવર એટલે તરત જ જડસુ, હિંસક, રેઝીસ્ટન્સ ડેવલપ કરી લે છે. લાજવાને બદલે ગાજવા લાગે છે. એન્ડ ધેટ્સ ધ પિટી, ધેટ્સ ધ ડેન્જર.

રીડર બિરાદરોને થશે કે, તો શું મન્સૂર કે મહાવીરને જેમ બધું છોડી જંગલમાં કે પહાડો પર જતા રહીએ? વેલ, એ ય ત્યારે થાય, જ્યારે એ બંનેની જેમ સુખસગવડોથી પહેલા પૂરા ધરાઈ ગયા હો. (બંને સંપન્ન પરિવારના ફરજંદ હતા !) અંદર અધૂરપ હશે, તો આવું પલાયન બનાવટી ને તકલાદી નીવડશે.

બુદ્ધના મધ્યમ માર્ગે એવું કહી શકાય કે ‘ફેક નીડ્સ’થી દૂર રહો. કન્ટ્રોલ ફ્રીક ન થાવ. જીવન મસ્તીથી રસભરપૂર માણો, પણ કોઈના માર્કેટિંગ રોબોટ બનીને નહિ. ખુદની મરજીથી. મોંઘી કાર લો, તો ય જરૃર વગર એ વાપર્યા ન કરો. પગે ચાલવાની કે કોઈકના બાઇકની પાછળ બેસી જવાની સાહજિકતા કેળવો. ફોર્માલિટી ઘટાડશો, તો નોબિલીટી વધશે! બહુ બધો સંગ્રહ- પરિગ્રહ ન કરો. તબીબી- શૈક્ષણિક- પારિવારિક જરૃરિયાતોથી વધુ પ્લાનિંગ ન કરો. સેક્સ, ડાન્સ, મ્યુઝિક, એન્ટરટેઇનમેન્ટ, ટ્રાવેલિંગ બધું જ માણો, પણ જરા ડિટેચ્ડ રહીને. ગીતામાં કહ્યું છે, એમ મમત્વના એટેચમેન્ટને ઘટાડીને. સાક્ષીભાવે. 

આપણી પહેલાં ય આ ભોગવિલાસ હતા, ને આપણા પછી ય રહેશે. માટે મુગ્ધતાથી આનંદ માણો, પણ એના માલિક બનવામાં જીવન બરબાદ ન કરો. વસ્તુઓ કે વ્યક્તિઓને બદલે અનુભૂતિઓ અને આત્મનિરીક્ષણ બાબતે ક્રેઝી બનીએ. એક્ચ્યુઅલી, ફ્રીડમ બાબતે આપણે કોન્ફિડન્ટ નથી – ડરપોક છીએ. લિવ ધેટ સેફ્ટી મોડ.

રિમેમ્બર, પૈસો કમાવો પડશે આવું લખવા- વિચારવા- ફિલ્મ બનાવવા- બૂક છપાવવા- જીવવા માટે ય. પણ પૈસો જેટલો વાપર્યો એટલો જ આપણો છે. સાચવ્યો એ તો પારકો છે. આપણે ખોટા કેરટેકર તરીકે એના લોહીઉકાળા કરતા રહ્યા ! તમને અંદરથી અફસોસ છે કે કશુંક ખરેખર ગમતું હતું એ કરવાનું રહી ગયું ! મરતા પહેલા એ કરવું છે? તો ક્યારે મરવાનું થશે, એની ગેરન્ટી નથી. સ્ટાર્ટ ઇટ ટુડે.  (શીર્ષક પંક્તિ: ઉદયન ઠક્કર)

ફાસ્ટ ફોરવર્ડ

‘પ્રેમનો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ શું?’- નફરત? ઉપેક્ષા? ક્રોધ? વેર? હિંસા?… ના. ઓપોઝિટ ઓફ લવ ઇઝ ફીઅર. પ્રેમનો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ છે ભય!

(ગાંધીજીના ગ્રાન્ડ ડોટર, તારા ગાંધી ભટ્ટાચાર્યજી)

spkl3

————-

સ્પેક્ટ્રોમીટર * જય વસાવડા
ગુજરાત સમાચાર ૫ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૭

 
25 ટિપ્પણીઓ

Posted by on ફેબ્રુવારી 10, 2017 in cinema, feelings, inspiration, philosophy, Uncategorized

 
 
%d bloggers like this: