RSS

Category Archives: inspiration

ચિહ્નો કોઈ વિરામના એમાં મળ્યાં નહિ, કોણે લખી આ જિંદગીને વ્યાકરણ વિના !

spkl1

આખું આયખું એવા કામમાં વીતાવવાનું  ?- જે કરવું ગમતું ન હોય, પણ જેની જરૃર ન હોય એવી ચીજો ખરીદવા કરવું પડતું હોય !

—————

કયામત સે કયામત તક.

યાદ છે, હિન્દી સિનેમાની ફોર્મ્યુલા મસાલા ઢિશૂમ ઢિશૂમ ફિલ્મોથી તાસીર બદલાવી દેનારી આ ફિલ્મ? બ્લોકબસ્ટર હતી – ‘પાપા કહેતે હૈ બડા નામ કરેગા’ થી ‘અકેલે હૈ તો ક્યા ગમ હૈ’ વાળા ગીતો ધરાવતી આ રોમિયો-જુલિયેટ બ્રાન્ડ લવસ્ટોરી.

એ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન કરેલું આમીરના કઝીન મન્સૂર ખાને. સગા કાકાનો યુવાન દીકરો. મન્સૂર ખાનના બાપ હિન્દી ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રી પર દાયકાઓ રાજ કરનારા દિગ્ગજોમાં એક નાસિર હુસેન. ‘તુમસા નહીં દેખા’થી ‘જબ પ્યાર કીસીસે હોતા હૈ’ બનાવનારા. ‘તીસરી મંઝિલ’ના પ્રોડયુસર. ‘યાદોં કી બારાત’ અને ‘હમ કિસીસે કમ નહીં’ના ડાયરેક્ટર. મન્સૂરને પૈસાની કમી હતી નહિ. અને અનલાઈક ફિલ્મી કિડ્સ, એ અમેરિકામાં કોર્નેલ યુનિ. અને પછી ટેકનોલોજીમાં અલ્ટીમેટ ગણાતી એમ.આઈ.ટી.માં સાયન્સ ભણેલો! દિગ્દર્શક તરીકે ભરજુવાનીમાં પહેલી જ ફિલ્મમાં કેટલાયની તકદીર બદલાવી નાખી : આમીર ખાન, જૂહી ચાવલા, આનંદ મિલિંદ, ઉદિત નારાયણ, અલકા યાજ્ઞિાક, સિનેમેટોગ્રાફર કિરણ દેવહંસ વગેરે વગેરે.

પછી પણ સેન્સિબલ ફિલ્મ્સ બનાવી  ‘જો જીતા વહી સિકંદર’, ‘અકેલે હમ અકેલે તુમ’, શાહરૃખ-ઐશ્વર્યાવાળી ‘જોશ’. ત્યારે ય સિક્કો ચલણી હતો. અને આજે તો હિન્દી ફિલ્મોમાં ટિકિટબારી પર સૌથી વધુ પૈસા ઉસેડી શકતો મેગાસ્ટાર કઝીન આમીર સાવ ઘરનો છે જ. અને પબ્લિક તો આજકાલ વોટ્સએપનું ગ્રુપ નથી છોડી શકતી!  માલમિલકત તો દૂરની વાત છે. ફિલ્મસ્ટારોની ઝલક મેળવવા ધાર્મિક દર્શન જેવી ધક્કામુક્કી કરે છે.

પણ વર્ષો પહેલા મન્સૂર ખાને ફિલ્મ ઈન્ડસ્ટ્રી જ નહિ, મુંબઈ શહેર પણ છોડી દીધું! આજે તો આમીરની જૂની ઓળખાણો વટાવવા લોકો કોમર્શિયલ ફાયદો જોઈને દોડી જાય, ત્યારે મન્સૂર વર્ષોથી તામિલનાડુના હિલ સ્ટેશન કૂનૂરમાં એના બેકગ્રાઉન્ડના પ્રમાણમાં નાનકડા રળિયામણા મકાનમાં પરિવાર સાથે રહે છે, અને ખેતી કરે છે!

spkl2પત્ની ટીના અને ટીનએજર સંતાનો પાબ્લો અને ઝયાન પણ જોડે છે. નીલગિરિની પર્વતમાળા પાસે ચીઝ બનાવે છે. થોડા વખત પહેલા પરિવાર સાથે બે વર્ષ માટે આખા ભારતની યાત્રા કરી હતી. એક આજે અપ્રાપ્ય એવું નાનકડું પુસ્તક ‘થર્ડ કર્વ’ બનાવીને વિદ્યાર્થીઓમાં વહેંચ્યું હતું. જેમાં ચમકદમક અને માત્ર આર્થિક વિકાસ પાછળની આંધળી દોટ સામે સાયન્ટિફીક સમીક્ષા સાથે લાલબત્તી હતી.

મન્સૂર કહે છે કે ”ફિલ્મોમાં ક્યાંક મને લાગ્યું હતું કે હું સેકન્ડહેન્ડ બની ગયો છું. કોઈના આઇડિયાથી ઈન્સ્પાયર થાઉં છું કે પછી અન્ય કોઈ (પ્રેક્ષકો-વિતરકો-સ્ટાર્સ)ને કેવું લાગશે એ વિચાર્યા કરું છું. પણ પ્રકૃતિ સાથે ખેતી કરવી એ ફર્સ્ટહેન્ડ એક્ટિવિટી છે. ઓરિજીનલ ક્રિએટીવિટી. બધો આનંદ મૂકીને ઉતરેલી કઢી જેવા મોં રાખી ફકીર બની જવું એમ નહિ. પણ સુખસગવડોથી જીવતાં જીવતાં એટલું ધ્યાન જાગૃત બનીને ગાંધીજીની જેમ રાખવું કે આપણી તૃષ્ણા બેહિસાબ, બેસુમાર છે. પણ આ ધરતી, પર્યાવરણ જે આપે છે એ મર્યાદિત છે!”

વાતો કરવી સહેલી છે ત્યાગની. અને ખિસ્સા ખાલી હોય ત્યારે તો બધા કરતાં જ હોય છે, પણ લક્ષ્મીથી લાઈમલાઈટ બધું જ હાથવગું હોય ત્યો એ છોડીને ફિલ્મી રોમેન્ટિક યંગથીંગ્સની જેમ દુનિયાથી દૂર શાંત સુંદર કુદરતના ખોળે એક કોટેજ બનાવી સ્વર્ગની સાધના કરવી એ અઘરું છે. ઈમ્તિયાઝ અલી શહેરમાં રહીને એ સૂફી જીંદગી વીતાવે ને પડદા પર દર્શાવે છે. મન્સૂર ખાને તો કોઈ હલ્લાગુલ્લા મીડિયા એટેન્શન વિના જ એનો અમલ વર્ષોથી કરે છે.

એકચ્યુઅલી મહાવીર સ્વામીએ આવી જ વાત કરેલી કંઈક.

***

બે ઘડી બહુ અટપટી ધાર્મિક ફિલસૂફીઓ અને હથોડાછાપ ઉપદેશના ભયભીત કરી દેતા વ્યાખ્યાનો ભૂલી જાવ. એક ડિફરન્ટ મોડર્ન પરસ્પેક્ટિવથી વિચારો. મહેલોમાં રહેતા કસાયેલા શરીરવાળા યોદ્ધા રાજપુત્ર મહાવીર ‘બી વન વિથ નેચર’ થવા માટે ચૂપચાપ બધું રજવાડું છોડી એક્ઝિટ લઈ ગયા. નેચરલ મીન્સ નેચરલ, એટલે વસ્ત્રો પણ નહિ, આભૂષણોનો ઠાઠઠઠારો નહિ. જીવદયા અને અહિંસા એટલે કે ઓછામાં ઓછું મેળવવાનું. કશુંક છીનવી લેવું કે – જરૃરથી વધુ ભોગવવું એ ય હિંસા છે.

કુદરતના કાનૂનમાં ક્યાંય પરિગ્રહ એટલે કબજો, સંગ્રહ, માલિકીભાવનું પઝેશન પ્લસ ગ્રીડ નથી. માટે અપરિગ્રહમાં રહેવાનું. કોઈ જીવજંતુને પણ નડવાનું નહિ. કોઈ યંત્રના ઉપયોગ વિના (જેમ કે પૈડાંવાળો રથ) કે પશુની એનર્જી (જેમ કે, ઘોડો-બળદ) ચૂસ્યા વિના માત્ર ચાલીને જ જેટલો થાય એટલો વિહાર કરવાનો. સૂર્યાસ્ત ઢળે ને પંખીઓ જેમ માળામાં આવીને સૂઈ જ જાય એમ અંધારું થાય એટલે ભોજન એ પહેલાં જ કરીને જંપી જવાનું. અજવાળાં સમયે ઉઠી જવા માટે! એન્વાયર્નમેન્ટ કન્સર્નની રીતે કહો તો મિનિમમ રિસોર્સીઝ એટલે મિનિમમ ફૂટપ્રિન્ટસ. સ્પિરિચ્યુઅલ એંગલથી કહો તો ઓછામાં ઓછું કર્મબંધન.

હિન્દુ ઋષિઓ આ લાઈફ સ્ટાઈલને બ્રહ્મચર્ય કહેતા. જી ના. આ શબ્દને કમરની નીચે આવેલા પ્રજનનઅંગની તાળાબંધી સાથે કોઈ સંબંધ નથી. મહાભારતમાં એકથી વધુ સ્ત્રીઓના પ્રિયતમ કૃષ્ણ પણ પોતાને બ્રહ્મચારી ગણાવે છે. ઉપનિષદ મુજબ બ્રહ્મચર્ય એટલે નેચરલ ઈકો ફ્રેન્ડલી લાઈફ સ્ટાઈલ. ખપ પૂરતું જ લેવાનું. સહજભાવે જીવવાનું. જે મનમાં હોય એ પારદર્શકતાથી પ્રગટ કરવાનું. વધુ પડતા પ્રતિકારનો સ્ટ્રેસ ભોગવ્યા વિના સમય-સંજોગો સાથે પાણીની જેમ રંગ-ગંધ-આકારહીન બનીને વહેતા જવાનું. ઉમળકો થાય અને પરસ્પરની સંમતિ હોય તો પ્રેમ-સમાગમ પણ બ્રહ્મચર્ય બ્રહ્મ (અદ્રશ્ય ચૈતન્ય / પ્રાકૃતિક પ્રાણઊર્જા)ના ઈશારે એને અનુકૂળ થઈ જીવવું તે! સહજ મૈથુનનો આનંદ પણ પ્રાકૃતિક અને ઈશ્વરીય છે. સૌંદર્યનું સુખ પણ. પણ બળજબરી કરવી કે છેતરપિંડી કરવી એ વિકૃતિ છે. પ્રકૃતિ નથી.

ભારતીય સાધુ જીવનમાં એટલે જ એક જગ્યાએ જ પડયા પાથર્યા રહેવાની ના હતી. સાધુ તો ચલતા ભલા. એને ભિક્ષા માંગવાનો અધિકાર હતો. કારણ કે, પેટની રોટી તો જીવન ટકાવવા જોઈએ. પણ એમાં વધુ પડતો રસ કે મનગમતી પસંદની ફરમાઈશ ભળવા લાગે તો એ ભોગવવા કોઈની ગુલામી કરવી પડે. અને એમાં આત્માની સ્વતંત્રતા રહે નહિ. ચમત્કારિક સાધનાસિદ્ધિ તો ઠીક છે છોકરાં રમાડવાના જાદૂઈ ખેલતમાશા છે. પણ જો સતત બીજા પર આધારિત જ રહેવાનું થાય, તો લાલસા વધતી જાય. એને સારું લગાડવા માટે આપણે ખોટું કરતાં શીખવું પડે. તો ચિત્ત નિર્ભયપણે મૌલિક વિચારો કરી ન શકે. તો અંદરની સંવેદનશીલતા ગૂંગળાઈ જાય. ફીલિંગ શુદ્ધ ન રહે. શિશુસુલભ યાને ચાઈલ્ડલાઈક વિસ્મય ખોવાઈ જાય.

અને તો નેચર સાથેની, પરમ સાથેની મૌન કનેક્ટિવિટીના સિગ્નલ ખોરવાઈ જાય. માટે અપેક્ષા વિના અજાણ્યા પાસેથી રેન્ડમ ભિક્ષા લેવાની. એમાં વાસી બાજરાનો રોટલો ય મળે અને તાજી મીઠાઈના ચોસલાં. જે મળે તે હરિ ઈચ્છા કરી જીવન કૃષ્ણાર્પણ કરતાં રહેવાનું. ભોગવવાનું ખરું, પણ માંગવાનું નહિ. ઈશ્વરના ઈશારે જીવન છોડી દેવાનું. એ આંગળી પકડીને ચલાવે કે વ્હાલથી તેડીને ખભે બેસાડે. જે ગમે જગદ્ગુરુદેવ જગદીશને…

ગાંધીયુગના રતન જેવા સ્વામી આનંદે એ જમાનાની બહુ દુર્ગમ ગણાતી ગંગોત્રી-કેદારનાથની યાત્રાના અનુભવો લખ્યા છે. એ વખતે બાબા કાલીકમલીવાલાનું સુખ્યાત સદાવ્રત. મોટાભાગના સંસારત્યાગી સાધુઓ પણ ત્યાંથી સીધુંસામાન ભરી લે. એક અજાણ્યો અલગારી સાધુ ત્યાં જાડા રોટલા એટલે ટીક્કડ ખાવા આવ્યો. લોટ સદાવ્રતમાંથી લઈ જાતે જ શેકીને ખાધા. ચાલતો થયો કે કોઈ પરગજુએ બૂમ પાડી. ‘બાબા, આગળ કશું મળશે નહિ. મોસમ ખરાબ છે. અહીંથી બે ટંકનો લોટ/રોટી લઈ જાવ.’

સાધુ થોભ્યો. પાછું વળીને કહે ”પ્યારે, સાધુ શામ કી ફિકર નહીં કરતા!”

આ થઈ સાધુતા. જેને ટીવી કેમેરાની મોહતાજી નથી. શિબિરો ભરીને સમાજમાં દેખાડો કરવો નથી. સંસાર છોડવાના બહાને નવો સંસાર વસાવવો નથી. પોતાની વિચારધારાના ચેલાચેલી શોધવા નથી. વૈભવી આશ્રમો માટે જમીનસંપાદન કરવું નથી. પોતાના કેલેન્ડર-ડાયરી છપાવી પ્રચાર કરવો નથી. લોકો આવે ને ફોટા છપાય તો સારું, ન થાય તો વધુ સારું એકાંતનો આરામ મળ્યો – એ પ્રકારની સંતુલિત સ્થિરતા સાહજિક છે. ને નવી નવી યાત્રાનો રસિક રોમાંચ છે. આવું નથી એટલે આપણે ત્યાં સંન્યાસીઓ બહુ છે, પણ સત્ય-સાત્વિકતા-સદાચાર નથી. મંદિરો વધે છે, પણ માણસાઈ વધતી નથી!

lotus_by_mattthesamuraiઆવતીકાલની ફિકર કરવાવાળો ભગવાન છે. નદીના જળમાં ડૂબકી મારીને ન્હાવ, બાલટી ભરીને ઘેર લઈ જાવ, ખોબો ભરીને પીવો – પણ આખી નદી ઘરની તિજોરીમાં સમાશે? બધું જ પાણી કોઈ રોકેટોક નહિ તો ય પી શકાશે? એમ આ અનંત વિરાટમાં જે મળ્યું એની મોજ માણતા માણતા બાકીની લીલા મુગ્ધભાવે નિહાળ્યા કરવાની. આ વૃત્તિ કેળવાય તો કપડાના રંગ બદલાવી દીક્ષા લેવાની જરૃર નથી. પોતાનું કર્મ હસતાં હસતાં કરતાં જવાનું. ફિકર કરશે નરસિંહનો શામળિયો, મોરારિબાપુનો રામ, કબીરનો માલિક, સેઈન્ટ વેલેન્ટાઈનનો જીસસ, જલાલુદ્દીન રૃમીનો અલ્લાહ, સમ્રાટ અશોકનો બુદ્ધ!

પ્રેક્ટિકલી, તદ્દન સૂફી-સાધુ ન થઈ શકાય એ ય સ્વાભાવિક છે. પણ થોડા હોશમાં તો જીવી શકાય ને. બહારના કોલાહલને મ્યૂટ કરીને નિરાંતની નવીનતા માણવાનો સમય તો કાઢી શકાય ને ? ભક્તિ- બંદગીના નામે વૈભવી ઉત્સવો કરવાને બદલે થોડુંક પ્રભુના પયગંબર બાળકોની નવી પેઢી માટે, આસપાસની સૃષ્ટિ માટે તો કરી શકાય ને !

પણ એ માટે ઘેટાંની જેમ જ્ઞાાતિ, ધર્મ, રાજકીય પક્ષો કે પૈસાપાત્ર કંપનીઓને ત્યાં ગીરવે મૂકેલું ચાપલૂસ મગજ છોડાવવું પડે. ડેવિડ ફિન્ચરની ‘ફાઇટ ક્લબ’ ફિલ્મમાં આ આંધળી બહેરી અને લાઉડ બોલકી એવી રેસમાં ઘૂટન અનુભવતા સેન્સિટીવ થિકિંગ સોલની કાળઝાળ વેદના હતી. પુનરપિ જન્મમ્, પુનરપિ મરણમ્ જેવો આ ચકરાવો ફર્યા જ કરે છે. આખી જિંદગી શું પેટ્રોલ પંપે ફ્યુઅલ પુરાવવામાં અને રેસ્ટોરાંના ટેબલ પર આપેલા ઓર્ડરની વેઇટ કરવામાં જ પૂરી કરવાની છે ? નવી કાર, નવો બંગલો, નવો મોબાઇલ, નવી પાર્ટી, નવો ડ્રેસ, નવા ઘરેણાં…. બસ, એના સપનાની પાછળ હાંફળી ખુલ્લી જીભમાંથી લાળ ટપકાવતા દોડયા કરવું એ જ લાઇફ છે ?

સ્ટોપ. એન્ડ થિંક. બધા વ્હાઇટ કોલર જોબ/ પ્રેસ્ટિજની કઠપૂતળીઓ થતા જાય છે. આપણે કોઈ મહાન લડાઈ નથી લડી. ધર્મ- જ્ઞાાતિ, સંસ્કૃતિને પરંપરાના છૂટકિયા અહંકાર માટે ટોળામાં ભેગા થઈ નારાબાજી કે ભાંગફોડ કરવી એને આપણે વીરતા માનીએ છીએ. આપણે કોઈ ભયાનક મંદી નથી જોઈ. આપણી લાઇફમાં ઢળતી સાંજની એકલતા જોડે રૃટિન બોરિંગનેસને લીધે આવતા ડિપ્રેશનનો કંટાળો આપણે મહારોગની કંગાળ પીડા માનીએ છીએ. બકૌલ ફાઇટ ક્લબ, વી આર મિડલ ચિલ્ડ્ર્ન ઓફ હિસ્ટ્રી. નો પર્પઝ ઓર પ્લેસ !

આપણે ઉછરીએ છીએ બસ ટી.વી. મોબાઇલના હાથમાં. બધા સામુહિક સપના જોયા કરે છે, ટિકિટના પૈસા વસૂલતા બિઝનેસ મોટીવેટર્સે ઉધાર આપેલા કે એક દિવસે આપણે બધાં કરોડપતિ થઈ જઈશું, બધા ફેમસ રોકસ્ટાર થઈ જઈશું, બધાની લાઇફમાં ફિલ્મી હીરો- હીરોઇન જેવા પાર્ટનર્સ આવશે, આપણા બાળકો સુપર સેલિબ્રિટી જ બની જશે.

પણ આવું થવાનું નથી. સ્કૂલોથી પોલિટિક્સનો કોર્પોરેટ પ્રોફિટ વધ્યા કરશે. પણ તમામેતમામ ભૌતિક સંપત્તિમાં ગરીબથી અમીર, ગુમનામથી નામંકિત થઈ શકવાના નથી. કારણ કે, બધા એકસરખા શ્રીમંત હોય એને શ્રીમંતાઈ જ ન કહેવાય. બધા જ ફેમસ થઈ જાય તો ફેન કોણ થાય? એ ફિલ્મમાં તો વાસ્તવના આવા વિરાટદર્શનથી હતાશ નાયક ડલ લાઇફને એક્સાઇટિંગ બનાવવા પહેલા લોહી રેડતી મારામારીના ખાનગી દંગલ યોજે છે.

ઉપરઉપરથી સિવિલાઇઝ્ડ દેખાતી સોસાયટીમાં અંદરથી તો બધા ભૂખ્યા રાની પશુ છે. હિંસામાંથી એમને કિક લાગે છે ! ગાંધી એમને ડલ લાગે છે અને જેવો આ વિષચક્ર સામે વિપ્લવ કરવા જાવ, એટલે વિદ્રોહને ઉપરવાળા તો ઠીક, નીચેવાળા જ ખતમ કરી નાખશે. કારણ કે, એમનું મૃગજળિયું ઘેન સચ્ચાઈના તાપમાં વીખેરાઈ જાય, એ એમને ગમતું નથી ! એટલે ‘મારે સામો પ્રહાર કરી મળતા બદલાનો આનંદ નથી જોતો, પણ સામાને બદલવાના પરિવર્તનનો સંતોષ જોઈએ છે.’ એવું માની જીવતા ગાંધીએ મરવું પડે છે, હડધૂત થવું પડે છે.

જસ્ટ થિંક, એવી કેવી ઘેલછા કે એકદમ અંગત પોતીકાઓ સિવાય કોઈ નથી જોવાનું, એવા અંદર પહેરવાના બ્રા અને જાંગીયા પણ કોઈકના નામના બ્રાન્ડેડ હોય?! નિજી જીંદગીની- પસંદગી પર એડવર્ટાઇઝીંગની આવી તરાપ? ફ્રી વિલની ચોઇસ પર?

***

૧૯૯૯માં એક ફિલ્મ આવેલી ‘ઇન્સ્ટિન્ક્ટ’ બહુ વખણાઈ કે જોવાઈ નહિ. પણ લાજવાબ, અદ્ભુત ફિલ્મ હતી. ફિલ્મ પૂરી થાય ને વિચારો શરૃ થાય એવી!

ટોકેટિવ છતાં ઇન્ટરેસ્ટિંગ ફિલ્મનું પ્રિમાઇસ કંઈક આવું છે. એક અમેરિકન નૃવંશશાસ્ત્રી જંગલોનો અભ્યાસ કરવા આફ્રિકા જાય છે. વર્ષો સુધી ગાયબ થઈ જાય છે. મળે છે ત્યારે એક ગોરિલ્લાના જૂથ સાથે રહેતો હોય છે અને માણસોના ખૂન કરી નાખે છે (પછીથી પ્રગટ થાય છે રહસ્ય કે જેમના ખૂન થયા એ ગેરકાનૂની શિકારીઓ હતા) બાદમાં એ તદ્દન મૌન થઈ જાય છે. એ માનસિક અસ્થિર અને હિંસક ગણાયેલા વૃદ્ધને જાલિમ અમેરિકન જેલમાં ટ્રાન્સફર કરાય છે, જ્યાં એક કરિયર બનાવવા માટે ઉત્સાહી એવો મનોવિજ્ઞાાની એમનો લીગલ રિસર્ચ કરી ફેમસ થઈ જવાની ઝંખનાથી પરમિશન લઈને આવે છે…

skpl5અને ઉત્તમ કળાની જેમ એ ફ્રેમની બહાર જઈને સવાલો ઉઠાવે છે. એન્થની હોપકિન્સે જેનું પાત્ર બેનમૂન રીતે ભજવેલું એવો જંગલી પાગલ ગણાયેલો વૃદ્ધ પ્રોફેસર કહે છે કે, ‘આ દુનિયા ટેકર્સે ભ્રષ્ટ કરી છે. યુગો પહેલાં પૃથ્વી પર જીવન શરૃ થયું ત્યારે માણસ જંગલી જોડે રહેતો હતો, એટેલ આટલી પ્રગતિ કરી શક્યો. એ મૂળિયાના જોરે! આજે તો મહાનગરમાં લૂંટ, બળાત્કાર, ઈજાનું જોખમ જંગલ કરતા વધુ છે!’ (બાપડા પ્રાણીઓને લાગણી તો હોય છે, પણ બેવકૂફ બદમાશ ઇન્સાનોની જેમ એ દુભાતી નથી!)

હજારો વર્ષો પહેલાં હન્ટર્સને પ્લાન્ટર્સ હતા. એ ખતરારૃપ નહોતા. કારણ કે એ જરૃર પૂરતો જ શિકાર કરતા કે વાવેતર કરતા. પોતાની જરૃરિયાતથી આગળ આવેલી એમની કોઈ મહત્ત્વકાંક્ષા નહોતી. માટે એ લડતા, પણ કોઈ (રાજ્ય કે ધર્મ ખાતર) યુદ્ધ કરી બીજાને લડાવતા નહિ. એમની હિંસા પોતાના સર્વાઇવલ, ડિફેન્સ પૂરતી હતી. શિકાર કે ખેતી પણ પોતાની ભૂખ મિટાવવા માટે.

પણ પછી આવ્યા ટેકર્સ. જે માનવજાતના બની બેઠેલા ભગવાનો થઈ ગયા, ધરતીની માલિકી એમણે બથાવી પાડી. એ ટેકર્સ એટલે વેપારી વૃત્તિવાળા. ઓથોરિટી જમાવવામાં આનંદ આવે તેવા. એમણે બધું બગાડી નાખ્યું. હું કેમેરા લઈને ગોરિલાઓ પાસે જતો તો એ ભડકતા. કારણ કે એમને મશીન સામે વાંધો હતો. પછી એમણે મને એમનો ગણી લીધો. માણસોએ નુકસાન પહોંચાડયું ને પોતાના ચુકાદા આપી એને ગુનેગાર ઠેરવ્યો પણ પ્રાણીઓએ સાચવીને રાખ્યો.

એ આક્રમણ કરતા, પણ સ્વરક્ષણ અને ભક્ષણ પૂરતું. એમની ઇચ્છાઓ અસંખ્ય નહોતી, જીંદગી સિમ્પલ હતી. પ્રકૃતિ એમનું ઘર હતું પ્રોપર્ટી નહોતી,  એટલે એ મારું ધ્યાન રાખતા એમાં ફેમિલીનો મીનિંગ સમજાયો. કોઈ કશું બોલે નહિ, પણ આપણી સામે કાળજીથી જોવે એ એમની હાજરીનો ખામોશ અહેસાસ છે… એ સ્વજન હોવાનું સુખ!”

રોમાંચક ઘટનાઓ વચ્ચે મિસ્ટર નેચર જેવા પ્રોફેસર પેલા યુવા સાઇકિયાટ્રિસ્ટને સમજાવે છે કે, માણસની મૂળભત નબળાઈ છે : કન્ટ્રોલ. દરેકને બીજા પર કાબૂ મેળવીને ગ્રેટ કે રિચ બની જવું છે. એમાંથી ખટપટ, જૂઠ, ઇર્ષા, અપરાધ જન્મે છે. ફ્રીડમના ડ્રીમ જોતો માણસ પણ બીજાને કન્ટ્રોલ કરવા મથતો રહે છે! કારની સ્પીડ કે એસીનુ ટેમ્પરેચર કે ટીવીનું વોલ્યુમ- બધા કંટ્રોલ આંગળીના ટેરવે રાખી એ પોતાને ‘બોસ’ સમજે છે. પછી એના આ લોભને થોભ નથી એટલે એને ‘ડ્રીમ ઓફ ફ્રીડમ’ ગમતું નથી.

ડાયરેક્ટર ‘ઇન્સ્ટિંક્ટ’માં બે-ત્રણ અગત્યની વાતો વાર્તામાં ગૂંથીને આપણને કહે છે. એક, આઝાદી અસંભવ નથી પણ સામે દેખાતી વાડને ઓળંગીને વાઇલ્ડ કૂદકો મારવાની આગ અંદર ભભૂકવી જોઈએ. અને એ પોતાની અંદરથી ઉઠાવી જોઈએ. પારકી સલાહને લીધે ખુદનું જીવન જીવી ન શકાય. બે, આપણે બધા જ કોઈને કોઈ ઇલ્યુઝન (ભ્રમણા)ના ગુલામ છીએ. બહાર જે મહોરું પહેરીએ તે, અંદરથી ચાલાક, ગણત્રીબાજ છીએ. કોઈને કેવું લાગશે એ વિચારીને જાતને અને સામેવાળાને છેતરીએ છીએ. બધું પ્રોગ્રામ્ડ કેલ્ક્યુલેશન છે. સફળતા માટે જીહજૂરી, ઘૂસણખોરી, પંચાત, કૂથલી, કોને શું સારું લાગશે જેનાથી આપણને કશોક ફાયદો થાય એમ માનીને સતત જીવવાના નામે માત્ર જીવવાનું નાટક જ કરતા રહીએ છીએ!

યસ, આપણી અંદરના અસલી અવાજને ઘોંટીને આપણે સમાજ, ધર્મ, પરંપરા, દેશના ચોકઠામાં જાતને ફિટ કરીએ છીએ. માનો કે થોડે અંશે એ અનિવાર્ય ગણો તો ય – એટલિસ્ટ, એવું થાય છે એનું અંદરથી ભાન તો હોવું જોઈએ ને? તો થોડુંક ટોલરન્સ આવશે. બીજાનો સ્વીકાર થશે. પણ આર્ટિસ્ટ કે રેશનાલીસ્ટ કે કવિ થઈને ફરતા લોકો, જરાક ખોતરો અને વાત એમની ગમતી માન્યતા કે આસ્થાની આવે એ પછી ખાનદાન હોય- કોમ હોય- ધર્મ હોય- વોટએવર એટલે તરત જ જડસુ, હિંસક, રેઝીસ્ટન્સ ડેવલપ કરી લે છે. લાજવાને બદલે ગાજવા લાગે છે. એન્ડ ધેટ્સ ધ પિટી, ધેટ્સ ધ ડેન્જર.

રીડર બિરાદરોને થશે કે, તો શું મન્સૂર કે મહાવીરને જેમ બધું છોડી જંગલમાં કે પહાડો પર જતા રહીએ? વેલ, એ ય ત્યારે થાય, જ્યારે એ બંનેની જેમ સુખસગવડોથી પહેલા પૂરા ધરાઈ ગયા હો. (બંને સંપન્ન પરિવારના ફરજંદ હતા !) અંદર અધૂરપ હશે, તો આવું પલાયન બનાવટી ને તકલાદી નીવડશે.

બુદ્ધના મધ્યમ માર્ગે એવું કહી શકાય કે ‘ફેક નીડ્સ’થી દૂર રહો. કન્ટ્રોલ ફ્રીક ન થાવ. જીવન મસ્તીથી રસભરપૂર માણો, પણ કોઈના માર્કેટિંગ રોબોટ બનીને નહિ. ખુદની મરજીથી. મોંઘી કાર લો, તો ય જરૃર વગર એ વાપર્યા ન કરો. પગે ચાલવાની કે કોઈકના બાઇકની પાછળ બેસી જવાની સાહજિકતા કેળવો. ફોર્માલિટી ઘટાડશો, તો નોબિલીટી વધશે! બહુ બધો સંગ્રહ- પરિગ્રહ ન કરો. તબીબી- શૈક્ષણિક- પારિવારિક જરૃરિયાતોથી વધુ પ્લાનિંગ ન કરો. સેક્સ, ડાન્સ, મ્યુઝિક, એન્ટરટેઇનમેન્ટ, ટ્રાવેલિંગ બધું જ માણો, પણ જરા ડિટેચ્ડ રહીને. ગીતામાં કહ્યું છે, એમ મમત્વના એટેચમેન્ટને ઘટાડીને. સાક્ષીભાવે. 

આપણી પહેલાં ય આ ભોગવિલાસ હતા, ને આપણા પછી ય રહેશે. માટે મુગ્ધતાથી આનંદ માણો, પણ એના માલિક બનવામાં જીવન બરબાદ ન કરો. વસ્તુઓ કે વ્યક્તિઓને બદલે અનુભૂતિઓ અને આત્મનિરીક્ષણ બાબતે ક્રેઝી બનીએ. એક્ચ્યુઅલી, ફ્રીડમ બાબતે આપણે કોન્ફિડન્ટ નથી – ડરપોક છીએ. લિવ ધેટ સેફ્ટી મોડ.

રિમેમ્બર, પૈસો કમાવો પડશે આવું લખવા- વિચારવા- ફિલ્મ બનાવવા- બૂક છપાવવા- જીવવા માટે ય. પણ પૈસો જેટલો વાપર્યો એટલો જ આપણો છે. સાચવ્યો એ તો પારકો છે. આપણે ખોટા કેરટેકર તરીકે એના લોહીઉકાળા કરતા રહ્યા ! તમને અંદરથી અફસોસ છે કે કશુંક ખરેખર ગમતું હતું એ કરવાનું રહી ગયું ! મરતા પહેલા એ કરવું છે? તો ક્યારે મરવાનું થશે, એની ગેરન્ટી નથી. સ્ટાર્ટ ઇટ ટુડે.  (શીર્ષક પંક્તિ: ઉદયન ઠક્કર)

ફાસ્ટ ફોરવર્ડ

‘પ્રેમનો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ શું?’- નફરત? ઉપેક્ષા? ક્રોધ? વેર? હિંસા?… ના. ઓપોઝિટ ઓફ લવ ઇઝ ફીઅર. પ્રેમનો વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ છે ભય!

(ગાંધીજીના ગ્રાન્ડ ડોટર, તારા ગાંધી ભટ્ટાચાર્યજી)

spkl3

————-

સ્પેક્ટ્રોમીટર * જય વસાવડા
ગુજરાત સમાચાર ૫ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૭

 
24 ટિપ્પણીઓ

Posted by on ફેબ્રુવારી 10, 2017 in cinema, feelings, inspiration, philosophy, Uncategorized

 

આપણા સુવર્ણયુગના સપ્ત સિક્રેટ્સ : ઓલ્ડ ભારત “ગોલ્ડ” કેવી રીતે બન્યું હતું ?

india_in

 

કાં તો સામ્યવાદીઓની માફક આપણને સપના જોવા ગમે છે. વો સુબહ કભી તો આયેગી. ડ્રીમ મર્ચન્ટ્સ ઉર્ફે સપનાના સોદાગરોનો સુવર્ણયુગ હંમેશા ભવિષ્યમાં હોય છે. એ બધા ઉસ્તાદો પબ્લિકને ફોસલાવે છે. એક દિન હમ હોંગે કામિયાબ….પછી સૌ સારા વાના થઇ જશે અને એ…યને બધા હેપિલી એવર આફ્ટર રહેતા હશે. સમાજકલ્યાણના ચિબાવલા ચિંતાચતુરોનો સુવર્ણયુગ હંમેશા ભવિષ્યમાં જ હોય છે. અવાસ્તવિક આશાઅરમાનોના વેંત છેટા ગાજર પાછળ એ દોડતા રહે છે, ને બીજાને દોડતા રાખે છે.

તો ધાર્મિક કટ્ટરવાદીઓનો સુવર્ણયુગ ભૂતકાળમાં હોય છે. કોઈને ઇસ્લામનો પહેલા જેવો ચૌદ ભુવનમાં ડંકો ફરી વગાડવો છે, તો કોઈને વૈદિક સનાતન ધર્મ તરફ પાછા વળવું છે. વન્સ અપોન એ ટાઈમની મોટે ભાગે તો વાર્તા કે ગપ્પાની સેળભેળવાળી ફેરીટેલથી એ બધા ફેસિનેટ થઈને આજે નાઝીઓની જેમ ફાસીસ્ટ થઇ જાય છે ! વો દિન ભી ક્યા દિન થે એવી કહાનીઓથી અર્ધદગ્ધ-અર્ધમુગ્ધ જનતાનું આ પાસ્ટપ્રેમીઓ બ્રેઈનવોશિંગ કર્યા કરે છે. એ પૂર્વજોની માની લીધેલી ગોલ્ડન ગ્લોરી ચેઝ કરવા માટે ફેનેટિક ફંડામેન્ટલિસ્ટ બનવામાં કોઈને શરમ નથી આવતી, બલ્કે ગૌરવ થાય છે. ક્યારે પહેલા જેવો આપણો ભવ્ય ભૂતકાળ સજીવન થશે એની રાહમાં એમને અકળામણની કીડીઓ ચટકા ભરે છે.

એક્ચ્યુઅલી, ડાલ ડાલ પે સોને કી ચિડિયાની ફેન્ટેસીનાં ભાવતાં ભોજન ચાટતાં મોટા ભાગના ભારતીયો પુરાતન ભારતનાં સુવર્ણયુગની આભામાં જ પોતાનું આયખું વીતાવી દે છે. અને બાકીના ફરીથી એ જ સુવર્ણયુગમાં પોતાને જીવવા મળશે એની વાંઝણી આશામાં ! આપણને આ સુવર્ણયુગની ઝગમગતી ઝાંખી ફક્ત ધાર્મિક વ્યાખ્યાનોમાં જ મળતી રહે છે. અને બાકીની ઠોકમઠોકથી છલોછલ વેવલી વાહવાહી હિન્દુત્વવાદી સંસ્થાઓના પ્રચારસાહિત્યમાં !

જેની વાતો કરવામાં આપણે ગેલમાં આવી ગલોટિયાં ખાતા હોઈએ છીએ, એ મહાન પ્રાચીન ભારતનો એ યાદગાર સુવર્ણયુગ આખરે કઈ બાબતો પર આધારિત હતો ? એ કયા પરિબળો હતા જેણે આ સુવર્ણયુગને સોને મઢ્યો હતો ? જે ભારતીય વારસાનાં પ્રતિનીધિ તરીકે આપણે જાણવા-સમજવા બેહદ જરૂરી છે. ચાલો, ભારતનો ભૂતકાળ ભવ્ય બનાવનારા એ રમ્ય એલીમેન્ટ્સના ઉત્ખનનમાં !

***            

(૧) પડકારથી પરાક્રમ :


જરાક જુના ભારતના ઈશ્વરોના વર્ણનો કે ચિત્રો પર નજર ફેરવો. દરેકનો દેહ સ્નાયુબદ્ધ હશે અને પ્રત્યેકના હાથમાં કોઈ હથિયાર દેખાશે ! ત્રિશૂળ, તલવાર, તીરકમાન, ગદા, ખડગ, ફરસી ( પરશુ ), ભાલો , અંકુશ, સુદર્શનચક્ર, વજ્ર એટ સેટરા. મતલબ ? સંસાર અસાર છેની સુફિયાણી વાતો વધુ મિથ્યા છે. સંસારમાં રહેવું હોય તો ટકવું અને જીતવું પડે. અને એ માટે વીરતાથી ડોબાઓ ડરે એવો ડારો ય રાખવો પડે ! આપણા મોટા ભાગના પૌરાણિક ગ્રંથોમાં યુદ્ધ આવે છે. ફક્ત શાંતિપાઠ નથી. હા, આ સંગ્રામ કોઈ નિર્દોષને નડવા માટે કે નબળાને દબાવવાની લબાડ લુખ્ખાગીરી માટે નથી. બીજાની દેશભક્તિના ઘેર બેઠાં સત્ય જાણ્યા વિના પ્રમાણપત્ર આપી, જૂઠા આક્ષેપો કરવા માટે કે ગંદી નફરત ફેલાવવાની હિંસક મનોવૃત્તિને એમાં સ્થાન નથી. એ તો કાયરતા છે.

પણ ન્યાય, નીતિ અને નિયમનાં ખાતર પ્રચંડ પરાક્રમ દેખાડવામાં પ્રાચીન ભારત ગભરાતું નહોતું. અને બહાદૂરીનો અભય કેવળ ફેસબુક કોમેન્ટ્સ જેવી વાતોને બદલે જીવનનાં અભિગમમાં હતો. રાજાઓ શૂરવીર શિકારીઓ હતા, અને ડુંગળી-લસણ ખાવામાં ય ગભરાઈને ફફડી ઉઠે એવા પોપલાં પોચટ નહોતા. માંસાહાર અને સુરાપાનની સૂગ પણ આજ જેટલી વ્યાપક નહોતી, એટલે લોહી રેડાતું જોઈ શકતા હતા અને ગમે ત્યાં જંગલી રખડપટ્ટીમાં ય દાલ-ચાવલ શોધ્યા કરવાને બદલે ખડતલ કસરતી  શરીરો અને લડાયક મન બનાવી ટકી શકતા હતા.

(૨) અભિવ્યક્તિની આઝાદી :

આજે જે ફ્રીડમ ઓફ એક્સપ્રેશન ડેવલપ્ડ વેસ્ટર્ન વર્લ્ડમાં લોકશાહીનું હૃદય ગણાય છે, એ ગોલ્ડન ઇન્ડિયાનું પ્રાણતત્વ હતું. આજે કોઈ પોતાની રીતે કોઈ ધાર્મિક ઘટના કે ચરિત્રનું આધુનિક મિજાજમાં ચિત્ર દોરે તો સંસ્કૃતિનાં સિપાઈઓ એના પર ગોકીરો મચાવી દે છે. જ્યારે ત્યારે કવિઓ કે કળાકારોને અદભૂત સ્વતંત્રતા હતી એટલે તો શિલ્પ કે સાહિત્યમાં અભિવ્યક્ત થયેલી એમની આઝાદી આજનાં ભારત સુધી પહોંચી શકી જળવાઈને ! ભારતના પ્રાચીન પુસ્તકોમાં દેવતાઓ કે ઈશ્વરોની ટીકા કે મજાકના પણ પ્રસંગો આલેખાયા છે. એમના સૌન્દર્ય, વાસના, નિષ્ફળતા, પ્રેમ, લફરાં, વન નાઈટ સ્ટેન્ડ, મોજમજા, સુહાગરાત સઘળાના બિન્દાસ વર્ણનો છે.

એ હદ સુધીની છૂટ હતી કે મહાભારત જેવા ગ્રંથનાં પ્લોટમાં પણ ફેરફાર કરી કોઈ ભાસ “ઉરુભંગમ” જેવું સંસ્કૃત નાટક રચે ને દુર્યોધનને વિલનને બદલે હીરો બતાવી, પાંડવોને એના પુત્રનાં હાથે મરતા દર્શાવીને આખી કુરુક્ષેત્રની કહાની જ ટ્વિસ્ટ કરી નાખે ! આજે આવું કોઈ કરે તો એના સન્માનને બદલે એનો સંહાર થાય એટલી સંકુચિતતા છે ! એટલે જ કેટલીક હાસ્યાસ્પદ કે અયોગ્ય બાબતો પણ વ્યક્ત થઈ, કારણ કે મત રજુ આઝાદી દરેકને સરખી જ મળે ! કળાનાં ક્ષેત્રમાં કશું પણ મૂકી શકાય એ ક્રાઈમ ન ગણાય, માફ થાય. જે ફીલ કરો એ એક્સપ્રેસ કરી શકાતું. ભૂંડાબોલી ગાળો પણ અને ઉન્માદક પ્રણય પણ, સત્તાધીશોની ટીકા પણ અને ચાર્વાક જેવા નાસ્તિક રેશનલ થોટ્સ પણ. ઇન ફેક્ટ, ભારતમાં બહુ બધા ફિરકા-સંપ્રદાય-અવતાર છે એ ડાઈવર્સિટી પાછળ પણ આસ્થા બાબતે મનગમતી મોકળાશ આપવાની પુરાતન સ્વતંત્રતા છે !

 (૩) સર્જકતાનું સન્માન :

ક્રિએટિવિટી વિના કોઈ સમાજ પ્રગતિ કરી શકે નહિ. સુખ ફક્ત પાવર કે પૈસામાં જ નથી, કશુંક નવું કરી બતાવવાના રોમાંચમાં પણ છે. ફ્રીડમ ઓફ એક્સપ્રેશનની લિબરલ વેલ્યુ એટલે જ બેહદ જરૂરી છે, કે એના વિના ક્યારેય સર્જનાત્મકતા ખીલી ના શકે. આપણા ગુરુકુળો કે તપોવનોનાં સમજ્યા વિના જ ભીના ભીના થઈને વખાણ કરનારા માત્ર મોરાલિટી કે ગુરુ-શિષ્યનાં આદરની વાતો કર્યા કરે છે. પણ ક્રિએટિવિટીની વાત તો સમજતા જ નથી તો શું કરે ? એ સમયે ક્રિએટિવ બ્રેઈન્સ પાસે જેમણે કશુંક શીખવું હોય એમણે ઘર કે સુખ મૂકી જવું પડતું,  નેચરલ એક્સ્પેરિમેન્ટસ તથા ઓપન ડિસ્કશન થતા . (ઈગોઈસ્ટીક ડિબેટ નહિ, જે જાણકાર ગુરુ હોય એ શિષ્યને ખખડાવે તો બેવકૂફ શિષ્યે ડિનાયલની ‘અહંકારી પગતાઈ’ કર્યા વિના એ ઠપકો સાંભળીને જાત સુધારવી પડે ! ) નચિકેતાઓ સગા બાપને પણ સવાલ પૂછી શકતા ને યમદ્વારની સજાથી ડર્યા વિના નવું જ્ઞાન મેળવતા.

કોઈ પણ સંશોધક વિદ્વાન કે કળાકાર-સંગીતકાર-ચિત્રકાર-શિલ્પકાર-કવિ-ચિંતકને રાજ્યસત્તા અને સમાજ ભરપૂર આદર આપતા અને ફક્ત કોરી પ્રશંસા જ નહિ, ધન અને સુવિધાઓ આપતા. આવા લોકો રોજેરોજ કમાવાની ચિંતામાં કમાઈને પોતાની ગોડગિફ્ટનાં કિમતી યુવાવર્ષો વેડફી નાખે એ પહેલા એમને રાજ્યાશ્રય અપાતો – જેમાં એમને ઉત્તમ સુખસગવડો આપી શાસન સાચવી લેતું અને દૈનિક જવાબદારીઓમાંથી મુક્ત જિંદગી જીવવા દેતું. અને લોકાશ્રય પણ મળતો જ્યાં લોકો ખબર ના પડે તો ય એમની સર્જકતાને સલામી આપી એમનો ઉત્સાહ વધારતા. ઋષિ અગત્સ્યને કુંવરી લોપામુદ્રા આપી દેવાની હોય પાર્ટનર તરીકે કે ઋષિ વસિષ્ઠ પાસે કામધેનુ ગાય યાને જે ચાહો તે મફતમાં હાજર થાય એવી સગવડ હોય – એ ધાર્મિકતા કરતા સર્જકતાનાં સન્માનના સિમ્બોલ છે. એટલે નવા નવા આઈડિયાઝ ફ્લોટ થતા અને અવનવું મૌલિક મનોરંજન ફોરેનથી કોન્સેપ્ટ કોપી કર્યા વિના પણ મળતું અને નવી પેઢી માટે કળા-સાહિત્ય-સંશોધનનું ક્ષેત્ર મેઈનસ્ટ્રીમ આકર્ષણ ગણાતા એની આગળ ચેઈન ચાલતી. રિમેમ્બર, ભારતમાં આ બધું થતું હતું ત્યારે આજના પ્રગતિશીલ દેશોમાં અક્ષરજ્ઞાનના પણ ફાંકા હતા ! જ્યારે અહીં રિદ્ધિ અને સિદ્ધિ મતલબ ક્રિએટિવિટી અને કમ્ફર્ટસ શુભનાં આઇકોન ગણેશની પત્ની ગણાતી હતી !

(૪) સંશોધનાત્મક સાહસવૃત્તિ :

ઋષિઓ મોટા રિસર્ચર હતા એ તો બધા પોતાની આજની નિષ્ફળતાઓ ઢાંકવા કહ્યા કરે છે, પણ રિસર્ચ શું એ ખબર સુધ્ધાં હોતી નથી. સંશોધનમાં અંગત પૂર્વગ્રહો અને ગપ્પાની માન્યતાઓ ના ચાલે. વર્ષો સુધી મનગમતા ફિલ્ડમાં ભૂખ કે આરામ છોડીને જાત ઘસી નાખવી પડે ઘડતર અને જ્ઞાન-ઉપાર્જન માટે. સલામતીનું કોચલું તોડી અજાણ્યા પ્રદેશોમાં સતત હાડમારી ભોગવીને પણ પ્રવાસ કરવો પડે, જોખમી જીવન જીવવું પડે. અહં રાખ્યા વિના ગમે તેવા ક્રોધી આચાર્ય કે હોશિયાર મજૂરની પાસે પણ નવું શીખવું પડે. બધી ગણત્રીઓ તારણ-કારણ સહિતના વિચારો કરી એનું સંપાદન કરવું પડે અને રસાળ ભાષામાં રજૂઆત કરી આવનારી પેઢીઓ માટે એ વધુ આગળ સંશોધન કરે એનું પ્લેટફોર્મ બનાવવું પડે. એ માટે દુનિયાદારીથી અલગારી બનવું પડે. જરૂર પડે નકામો સમય કોઈ વેડફી ના નાખે સોશ્યાલાઇઝિંગમાં, એટલે પરિવાર-પ્રિયતમા સહીત જગલમાં એકાંત મેળવવા જતું રહેવું પડે. અને કોઈ ફેંસલો કે પરિણામ આખરી માનવાને બદલે પોતાને જડેલું સત્ય પણ ઓપન એન્ડેડ રાખવાની ઉદારતા જોઈએ.

એટલે ભારતમાં કોઈ એક જ ઈશ્વર કે ગ્રંથ કે આદેશ-ઉપદેશ-ફિલસુફીને અલ્ટીમેટ માની એના ચીલે ચાલવાનો જડબેસલાક ઇન્કાર થયો. જે સાયન્સનો મૂળ મંત્ર છે કે કોઈ એક સિદ્ધિને ફાઈનલ ટ્રુથ માની બેઠાં ના રહેવું પણ “ચરૈવેતિ”નાં સિધ્ધાંત મુજબ એમાં પરિવર્તન અને વૈવિધ્યની નવી નવી શક્યતાઓ શોધતી રહેવી. એ માટે કમ્ફર્ટ ઝોન જેવા વતન કે જન્મસ્થળ છોડીને બહાર વિહાર કરવો. અને હા, બધી દિશાઓથી સારા વિચારો પ્રાપ્ત કરવાના પોઝીટિવ ગ્લોબલાઇઝેશન સાથે, સંસારત્યાગીઓનાં મઠોને બદલે નાલંદા કે તક્ષશીલા જેવી સંસાર સમજાવતા  શિક્ષણની સંસ્થાઓ ઉભી કરવી !

(૫) ઉત્પાદકતાનો ઉદ્યમ :

ભારતમાં ધર્મ કેવો દુનિયાને દિશા બતાવનારો હતો એની ગળચટ્ટી વાતો સહુ કરે છે પણ એ તો દરેકને પોતપોતાનો ધર્મ અદભુત અજોડ લાગે ( અલબત્ત, તત્વદર્શનની રીતે ભારતીય અધ્યાત્મ ખરેખર અલ્ટીમેટ છે, પણ એની વાતોમાં તો ભોટ ભારતપ્રેમીઓને ભાન સુધ્ધાં પડતું નથી – ચેનલિયા કે નવીનતાવિરોધી ભાષણીયા બાવાઓને તો બિલકુલ નહિ ! ). પણ ભારત સોને કી ચીડિયા જગતમાં ગણાયું હોય ને વિશ્વનું ધ્યાન એ વખતે ખેંચાયું હોય તો એ પરલોકની વાર્તાઓને લીધે નહિ, પણ આ લોકમાં મેળવેલી ભૌતિક – જી હા, મટીરીયલિસ્ટીક સફળતાને લીધે ! ( લક્ષ્મીને સંસારપાલક વિષ્ણુની પત્ની ગણી એના પૂજનને સૌથી મોટો સાંસ્કૃતિક ઉત્સવ ગણનાર દેશ કઈ રીતે સંપત્તિ અને સુવિધાનો વિરોધી બની શકે ?)

૨૧મી સદીના ભારત માટે આ મોસ્ટ ઇમ્પોર્ટન્ટ વારસો છે. જ્યાં સુધી પ્રોડ્કટીવિટી નાં હોય, ત્યાં સુધી પ્રોફિટ પણ ના હોય. અને એના વિના મહાસત્તા બનવાના ખયાલી પુલાવ ના પકાવાય. આજની સબસીડીપસંદ આળસુ જનતાને કામ કર્યા વિના કમાણીનો શોર્ટકટ ગમે છે. પણ ગોલ્ડન ઇન્ડિયા ગ્લોબલ બ્રાન્ડ એના ઉત્પાદનોથી બનેલું. કૃષિ અને કિસાનની ભારતીય સંસ્કૃતિની વાતોના વડા તળનારા એ ભૂલી જ જાય છે, કે ભારત એની ક્રાફ્ટસમેનશિપ યાને હુન્નર-ઉદ્યોગને લીધે જગપ્રસિદ્ધ અને સમૃદ્ધ હતું. સિકંદર અહીં આવ્યો ત્યારે શેરડીમાંથી ખાંડ બનતી જોઈ ચક્કર કાઈ કયો એમાં તો સંસ્કૃત શબ્દ શર્કરા ખાંડ બનાવવાની વિદ્યા સાથે યુરોપ પહોંચતા સ્યુગર શબ્દ આવ્યો. આંગેજો ડાઈ કરવાની ગળી જોઇને દિગ્મૂઢ થઇ ગયા એમાં તો એ માટેનો અંગ્રેજી શબ્દ ઈન્ડીગો મશહૂર થયો. આપણી ધાતુની તલવારોથી પર્શિયનોએ ગ્રીકોને હરાવ્યા. અહીં મરીમસાલાતેજાનાથી ખોરાક સ્વાદિષ્ટ બનાવી પ્રિઝર્વેશન કરવાની તરકીબથી આકર્ષાઈ કોલંબસો કે વાસ્કો ડી ગામાઓ અહીં આવ્યા અને ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીની સ્થાપના થઇ. હુન્નરને લીધે દોલતથી છલોછલ ખજાના લૂંટવા તો નાદિરશાહો કે ગઝનવીઓ આવી ચડેલા ! ત્યારના સમય મુજબ આધુનિક કહેવાય એવા રસાયણથી હર્બલ મેડિસિન સુધીના ઇનોવેશન અને વ્યાપારની સોદાગીરીની સૂઝબૂઝને લીધે ઇન્ડિયન ઈકોનોમી ટોપ ગીઅરમાં હતી.

(૬) રંગીલી રસિકતા :

સેક્સની બાબતમાં પશ્ચિમ ખુલ્લું ને ઉઘાડું એ નર્યો ( વર્તમાન ) ભારતીય ભ્રમ છે. એમાં લસ્ટફૂલી લિબરલ ભારતવર્ષનો મુકાબલો કોઈ કરી શકે એમ જ નથી. આપણા તો ધાર્મિક ગ્રંથોમાં પણ શૃંગારપ્રચૂર વર્ણનો જરૂર ના હોય ત્યાં ફૂટી નીકળે છે અને પરમ તત્વને લિંગ માનીને એની જાહેર પૂજા કરવાનો આટલો પ્રચલિત રિવાજ પૃથ્વીના પટ પર શોધ્યો જડે એમ નથી ! દરેક પ્રાચીન હેરિટેજ સાઈટ પર પોર્નોગ્રાફીને ભૂ પીવડાવે એવા યૌન-મૈથુન શિલ્પો મળે, અધ્યાત્મનો સર્વોચ્ચ બોધ ગણાતો ગીતા એકથી વધુ સ્ત્રીઓ સાથે રોમેન્ટિક સંબધો ધરાવતા બે સંસારીઓ વચ્ચેના સંવાદ રૂપે યુદ્ધકથામાં મુકાય ! ધાર્મિક ગણાતા તહેવારોમાં ઉન્માદક નૃત્યો અને ગીતો લોકપરંપરાથી ભળી જાય અને સેક્સ એજ્યુકેશન તો શું એના પ્લેઝર મેક્સિમાઈઝેશનનો બેનમૂન ગ્રંથ લખનાર વાત્સ્યાયન ઋષિ ગણાય અને ચોસઠ કળાઓમાં કામકળાને સ્થાન મળે. વસંતથી વર્ષાની કામુકતાનો આનંદમય ઉત્સવ મનાવાય. આપણા મોટાભાગના પર્વો શાસ્ત્રોક્ત નથી, લોકજીવનમાં થી આવેલા છે. લાઈફ ઈઝ સેલિબ્રેશન – એ રોમેન્ટિક સ્પિરિટ ત્યારે ઇન્ડિયન ફિલોસોફીનો હતો અને પંચતંત્ર જેવા ગ્રંથોમાં પણ આડા સંબંધો કે વિલાસોની કથાઓ મુકાતી. સારું છે, બધા સંસ્કૃત શ્લોકોના અર્થ આજે ઘણાને સમજાતા નથી, નહિ તો કુમળા બાળકોની અસર ખાતર  સેન્સરશિપ એને નાબૂદ કરી નાખત !

આજે પણ સ્પોર્ટ્સ, બુદ્ધિ કે યુદ્ધનો ઈતિહાસ જોશો તો જે પ્રજાની કામઊર્જા વધુ તીવ્ર અને મુક્ત હોય એ જ એમાં અવ્વલ રહે છે. વસ્ત્રો કે આભૂષણોનાં શૃંગારમાં સ્ત્રીઓને ઉદારતા હતી, અને નારી એકથી વધુ પતિ ધરાવે એવી નાયિકા હોય કે સ્વયંવરથી જાતે મનગમતો માણીગર ચૂંટે એવી ! લિવ ઇન કે જસ્ટ ફોર ટાઈમપાસ ફન કેઝ્યુઅલ રિલેશનનો છોછ નહોતો. લગ્ન વિનાના પ્રેમના પ્રતીક રાધા-કૃષ્ણ આજે ય સહજતાથી પૂજાય છે. સ્ત્રી પોતાના શરીરની સ્વામિની તરીકે ઇચ્છે ત્યારે ભોગ માણે, પણ નામરજી હોય તો શ્રાપ પણ આપે ! ‘મનુસ્મૃતિ’ જેવા પછાતપણામાં જડસુ અન્ય ધર્મોની પંગતમાં બેસતા ગ્રંથને બદલે સાચું ભારત ઓળખવું હોય તો ઈશાવાસ્ય ઉપનિષદ જેવા પુસ્તકો વાંચવા જોઈએ. જેમાં તો મોક્ષની વાત પણ કવિતા તરીકે લખાઈ છે. ભાષાના ઉપમા-અલંકારો હોય કે વાનગીઓનાં સ્વાદનો ચસ્કો, સંગીતના રાગ-રાગિણી કે અવકાશના ગ્રહ-નક્ષત્રો બધી જ વાતમાં ભારતમાં જીવનરસનાં ફુવારા ઉડતા જોવા મળતા !

(૭) ચૈતન્યનું ચિંતન :

શ્રદ્ધા અને વિજ્ઞાન પરસ્પર સાવ વિરોધી વાત લાગે પણ ખરેખર તો સત્યશોધનનાં એક સિક્કાની બે બાજુ છે. એકમાં સાધન ઉપાસનાપદ્ધતિઓ અને વીધિવિધાનોનાં છે, અને બીજામાં ટેકનોલોજીનાં. અંતે તો બંને આસપાસની સૃષ્ટિને દૂરના બ્રહ્માંડનો તાગ લેવાના રહસ્યમય વિસ્મયની ભૂખ છે. વૈજ્ઞાનિક અભિગમ એટલે દરેક વિષયને તટસ્થભાવે ઊંડાણમાં જઈ તપાસવો અને આદર્શને બદલે વાસ્તવવાદી તથા પ્રકૃતિસહજ રીતે સમજવો. એ માટે ડરપોક રિચ્યુઅલ્સની આદતોથી ફ્રી એવું ઈન્ડીપેન્ડન્ટ બ્રેઈન જોઈએ. પાવર ઓફ થોટથી વિકસતું અને નિરંતર વિસ્તરતું વિશ્વ જોઈએ. ભારતે એટલે બુદ્ધિમાન અને વિચારશીલ ચરિત્રોને અને પ્રકૃતિના પ્રત્યેક તત્વોને ઈશ્વર માનીને પૂજ્યા. બ્રાહ્મણ શબ્દનું મહત્વ જ્ઞાતિ કરતા વધુ બ્રહ્મથી નજીક પહોંચનાર જ્ઞાની તરીકે વધતું ગયેલું.

તત્વ દર્શન અને આંતરિક “બ્રહ્મજીજ્ઞાસા” ખાતર લોકોએ ઘરબાર છોડી દીધા એટલા એ શિખર સર કરવા ઉત્સાહી હતા. તપસ્યા માટેની અતૂટ એકાગ્રતા અને કોઈ પણ કામના ધ્યાનમાં તલ્લીન થઇ જવાનું ફોકસ જીવનશૈલીમાં વણાયેલું હતું. આસ્થા સંઘર્ષની દ્રઢતા અને ભવિષ્યની આશાને પોષે એવી સકારાત્મક હતી. તેજસ્વી પ્રમાણિક સાત્વિકતા અને પારદર્શક માનવીય મૂલ્યોને લીધે જાહેર અનુશાસન અને નિષ્ઠાનું ધોરણ ઊંચું રહેતું ને ગેબી મદદની કૃપા મળતી રહે એવું હતું, કારણ કે લોકો આત્માને પરમાત્મા માનતા. બધા વિરોધાભાસોનો એક અનંતની લીલા તરીકે દેશ-કાળનાં ભેદ વિના સ્વીકાર અને સ્વાગત કરવાની આધ્યાત્મિકતા રાખતા. ખોટું કરવા બદલ નારાજ થતા કે ડરતા. સ્વચ્છતા, શાંતિ, સેવા અને ક્ષમા જેવા સદગુણો અને બીજાની કાળજી લેવાના સંસ્કારોનો વિનયવિવેક આમ આદમીમાં ય રહેતો. વિદ્યાનું મૂળ તત્વ જ્ઞાનનો આનંદ અને આત્મખોજનાં જજમેન્ટનું ઘડતર રહેતું, ફક્ત કારકિર્દીલક્ષી આર્થિક કમાણી કે સામાજિક પ્રતિષ્ઠા નહિ.

***

રીડરબિરાદર, આ સાત સિક્રેટ્સની સરગમ જ્યારે જ્યારે જે ભૂમિ કે પ્રજામાં વાગી ત્યારે ત્યારે એનો સુવર્ણયુગ આવ્યો છે. પછી એ ગ્રીસ હોય કે ઈજીપ્ત, જાપાન હોય કે બ્રિટન. દ. કોરિયા હોય કે અમેરિકા. ડેન્માર્ક હોય કે ફ્રાન્સ. આ ડહાપણના મેઘધનુષનું સંતુલન જયારે જયારે વીખાયું ત્યારે જે-તે રાષ્ટ્ર કે જનસમૂહ નિષ્ફળતાથી પીંખાયો છે. ભારતની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી હાર અને અગાઉ મળતી રહેલી જીત પાછળના આ અસલી રિઝન છે. પણ એ વિઝનનું મિશન બનાવવાની તૈયારી આજે સુતેલા ભારતની છે ખરી ?

ફાસ્ટ ફોરવર્ડ

‘ક્ષણે ક્ષણે યદ નવતાં ઉપૈતી તદેવ રૂપં રમણીયતાયા :’
અર્થ : જે પ્રત્યેક ક્ષણે નવીન લાગે, એ જ રમણીયતાનું રૂપ છે ( માઘ, શિશુપાલવધ )

[મારો બે વર્ષ જુનો લેખ, પણ કાયમ માટે શાશ્વત ! મહાસત્તા જ બનવાની ફોર્મ્યુલા એમાં છે, સુખી સ્વસ્થ સમાજ અને ઉત્તમ માનવનિર્માણની રેસિપી આ લેખમાં છે. એની આ બ્લોગની લિંક મહત્તમ શેર કરવા વિનંતી – જય વસાવડા]

 
16 ટિપ્પણીઓ

Posted by on જાન્યુઆરી 26, 2017 in history, india, inspiration

 

જિંદગી મેં યે હુનર ભી આજમાના ચાહિયે… જંગ અગર અપનોં સે હો, તો હાર જાના ચાહિયે!

ATT_1446753526088_Времен года)(1)

રિશ્તાના રસ્તા પરની દીવાલ વ્હાલથી તૂટે છે, સંબંધ જાળવવો હોય તો કશું છોડતા શીખવું પડે !

———————————————————————————————————————-

નવા વિક્રમ સંવતના પહેલા લેખનું ઓપનિંગ ‘સ્પીકિંગ ટ્રી’ કિતાબના એક હૃદયસ્પર્શી કિસ્સાથી કરીએ :

વાત જરા જૂની છે. થોડા વર્ષો પહેલાની.

એક મિત્રનો પાસપોર્ટ બનાવવા પાસપોર્ટ ઓફિસે જવાનું થયું. એ દિવસોમાં ઈન્ટરનેટ પર ફોર્મ ભરાતું નહોતું. આવી ઓફિસોમાં દલાલોની બોલબાલા રહેતી. ઉપરના પૈસા લઈને દલાલો ફોર્મ વેંચવાથી જમા કરવાના કામ ‘જુગાડ’ કરીને કરતા. મિત્રને આવા ટાઉટ્સની ટ્રીકબાજીમાં ફસાવું નહોતું.

અમે પાસપોર્ટ ઓફિસે પહોંચ્યા. લાઈનમાં લાંબો સમય ઉભીને ફોર્મ લીધું. ચોકસાઈથી એ ફોર્મ ભર્યું. એમાં કલાકો નીકળી ગયા. હજુ તો એની સાથે ફી જમા કરવાની હતી.

અમે લાઈનમાં એ માટે ય ઉભા રહ્યા, પણ જેવો અમારો વારો આવ્યો, ત્યાં જ બેઠેલા સરકારી બાબુએ બારી બંધ કરીને કહ્યું કે “સમય પૂરો. હવે કાલે આવજો.”

અમે વિનંતી કરી, કહ્યું કે ‘બહારથી આવીએ છીએ. આખો દિવસ આજનો ખર્ચાઈ ગયો છે. ખાલી ફી જમા કરાવવાની જ વાત છે, ચંદ સેકન્ડસનો મામલો છે. એ લઈ લો, તો ફરી ધક્કો નહિ, આખો દિવસ જાય નહિ.’

બાબુ બગડયા. કહ્યું : ”તમે આખો દિવસ ખર્ચી નાખ્યો, તો શું મારી જવાબદારી છે? સરકારને કહોને વધુ સ્ટાફની ભરતી કરે, આ સવારથી હું એકલો જ બધું કામ કરું છું!”

ઘણી રિક્વેસ્ટ કરી, સમજાવ્યું કે આટલી દલીલોમાં તો કામ થઈ ગયું હોત. પણ ના જ માન્યો. મિત્રે કહ્યું કે સવારથી એજન્ટોનું કામ તો બધા નિયમોની ઉપરવટ એણે કરી જ નાખ્યું હતું. જરાક વગર એજન્ટનું, ઉપરની કોઈ લાગવગ કે વધારાના પૈસા વગરનું કામ આવ્યું એટલે એણે આનાકાની શરૃ કરી.

એણે કાઉન્ટર જ ક્લોઝ કર્યું. મિત્ર નિરાશ થયો. બીજે દિવસે ય આ જ હાલત થાય.

મેં વિચાર્યું, કાલ કરતાં જોઈએ, હજુ એક પ્રયત્ન કરીએ. રોફ કે રિશ્વતથી તો કામ કરાવવું નહોતું.

બાબુ એની થેલી લઈ ચાલતો થયો. ચૂપચાપ હું એની પાછળ પાછળ ચાલતો થયો. ઓફિસમાં ઉપરના માળે આવેલી કેન્ટીનમાં એ ગયો. ટેબલ પર બેસી થેલામાંથી લંચ માટેનું ટિફિન કાઢયું. એકલો એકલો ખાવા લાગ્યો.

હળવેકથી હું સામેની ખુરશીએ જઈ બેઠો. એણે તોબરો ચડાવેલું મોં બનાવ્યું. હું હસ્યો. ને પૂછયું ‘રોજ ઘેરથી જ જમવાનું લાવો છો?’

એણે રૃક્ષતાથી કહ્યું ‘હા.’

મેં કહ્યું, ‘તમારી પાસે તો ઘણું કામ છે, રોજ નવા નવા લોકોને મળવાનું થતું હશે નહિ?’

ખબર નહિ, એ શું સમજ્યો પણ કહેવા લાગ્યો કે ‘હા, બહુ મોટા મોટા અધિકારીઓને મળવાનું થાય. આઈએએસ, આઈપીએસ, કોર્પોરેટર એવા ય મારી ખુરશી સામે આવે.’ ચહેરા પર જરાક ગર્વ છવાયો.

મેં ચૂપચાપ સાંભળીને કહ્યું, ‘હું એક રોટલી ખાઈ શકું?’ મેં એની પ્લેટમાંથી એક રોટલી ને થોડું શાક લઈ ખાવાનું શરૃ કર્યું, એ મારી સામે જોતો રહ્યો. મેં કહ્યું ‘તમારા પત્ની જમવાનું સરસ બનાવે છે.’ એ ચૂપ રહ્યો.

મેં ફરી વાત શરૃ કરી, ‘તમે મહત્વની જગ્યાએ બેઠા છો. મોટા મોટા લોકો તમારી પાસે આવે છે. પણ તમે તમારી ખુરશીની ઈજ્જત નથી કરતા!’

એને સમજાયું નહિ. ‘એટલે?’  મેં કહ્યું  ‘ભાગ્યશાળી છો, લોકો સામેથી આવે એવા કામ પર છો, પણ કામનું સન્માન કરતા હોત તો તમારો વ્યવહાર આવો અતડો કે તોછડો ન હોત.’

એને નવાઈ લાગી. મેં કહ્યું ‘જુઓ, આ અહીં તમારા કોઈ મિત્ર નથી. આ કેન્ટીનમાં એકલા જમવું પડે છે. ખુરશી પર ઉદાસ થઈને બેસો છો. આખો દિવસ ગંભીર ચહેરો. લોકોનું કામ પુરું કરવાને બદલે કે એમાં મદદ કરવાને બદલે અટકાવવાની કોશિશ કરો છો. કોઈ બપોરે બે વાગે બારી પર પહોંચે તો સવારથી લાઈનમાં ઉભો છે, એમ માની જરાક સ્મિત કરીને શાંતિથી વાત પણ નથી કરતા.વિનંતીના જવાબમાં કાઉન્ટર બંધ કરીને કહો છો કે સરકારને કહો વધુ લોકોની ભરતી કરે. માની લો કે એવું કહીને નવી ભરતી કરાવીએ, તો તમારું મહત્વ ઘટી નહિ જાય? એવું થાય કે આ કામ રહે જ નહિ. તો મોટા મોટા લોકોને મળવાનું ક્યાંથી થાય?

ભગવાને તમને મોકો આપ્યો છે, સંબંધો વિકસાવવાનો. કોઈના મનમાં સ્થાન મેળવી એને ઉપકારવશ બનાવવાનો. પણ તમે એનો લાભ ઉઠાવવાને બદલે સંબંધો ખરાબ કરી રહ્યો છો ! મારું શું છે? કાલ આવીશ, કાલે નહિ થાય તો પરમ દહાડે આવીશ. તમે નહિ હો તો કોઈક બીજો પતાવી દેશે. એવું તો છે નહિ કે આજે નથી થયું તો કામ આજીવન થશે જ નહિ? પણ તમારી પાસે એક તક હતી કોઈના પર હાથ રાખવાની, એ ચૂકી ગયા.’

એણે ખાવાનું છોડીને મારી વાત સાંભળવાનું શરૃ કર્યું. મેં આગળ ચલાવ્યું ‘પૈસા તો તમે બહુ કમાશો. પણ સંબંધો નથી કમાયા તો બધું બેકાર છે. કરશો શું પૈસાનું? વ્યવહાર સરખો નહિ રાખો તો ઘરના લોકો ય દુ:ખી રહેશે. યારદોસ્ત તો છે નહિ.’

એનો ચહેરો ઝંખવાયો. એણે કહ્યું ‘સાચી વાત છે સાહેબ. પત્ની પણ બાળકોને લઈ ઝગડો કરી જતી જ રહી છે. આ ટિફિન પણ માનું બનાવેલું છે. એની સાથે ય વાતો થતી નથી. રાત્રે ઘેર જવાનું મન પણ ન થાય. ખબર નથી શું ગરબડ છે.’

હળવેકથી મેં કહ્યું ‘ખુદને બીજા સાથે જોડો. કોઈની મદદ થઈ શકે તો કરો. મારી પાસે તો પાસપોર્ટ છે, તો ય જુઓ મિત્રને ખાતર તમારી પાસે આવ્યો છું. મેં વિનંતી કરી, બીજાને માટે. મારો કોઈ સ્વાર્થ નહોતો. એટલે મારી પાસે દોસ્ત છે તમારી પાસે નથી.’

એ વિચારમાં પડયો. પછી ઉભો થઈને કહે ‘બારી પર પહોંચો, તમારું ફોર્મ આજે જમા કરાવી લઉં છું.’ કામ થઈ ગયું.

વર્ષો પછી દિવાળી પર હેપી દિવાળીના ઘણા ફોન આવ્યા. એમાં એક ફોન આવ્યો ‘ચૌધરી બોલું છું, સાહેબ. તમે એકવાર પાસપોર્ટ માટે આવેલા ત્યારે આ નંબર મને આપેલો, ને કહેલું કે પૈસા જ નહિ, સંબંધો પણ બનાવો.’

મેં કહ્યું ‘અરે હા..’

એણે ખુશીથી કહ્યું “તમે ગયા પછી દિવસો સુધી વિચારો કર્યા. મને ય થયું કે બધા પોતપોતાનામાં વ્યસ્ત છે. પૈસા આપી જાય છે, પણ સાથે જમવાવાળા નથી. એટલે પછી સાસરે જઈ પત્નીને લઈ આવ્યો. એ તો માનતી જ નહોતી, પણ ત્યાં એ જમવા બેઠેલી એની પ્લેટમાંથી મેં રોટલી ઉઠાવી લીધી, પૂછયું ‘સાથે ખાઈશું?’ એ હેરાન થઈ, પછી આવતી રહી.

હવે હું રૃપિયા નહિ, રિશ્તા કમાઉં છું. શક્ય હોય ત્યાં અંગત રસ લઈ મને સોંપાયેલા બીજાના કામ  હસીને કરી દઉં છું. મારી મોટી દીકરીના લગ્ન છે, આપે આવવાનું છે, ઘરમાં બધા આપને ઓળખે છે.”

એ બોલતો રહ્યો, હું સાંભળતો રહ્યો. આવી અસર થશે એવું વિચાર્યું નહોતું. પણ માણસનું સંચાલન લાગણીથી થાય છે. કારણ, તર્કથી તો ફક્ત મશીનો ચાલે છે !

* * *

રિચાર્ડ કાર્લસન નામના અમેરિકામાં મોટિવેશનલ બૂકના લેખક. એવા જ બીજા એમનાથી ઘણી ઊંચી કક્ષાના અને ઘણા વધુ નામ-દામ કમાયેલા સુપરસ્ટાર ઈન્સ્પાયરિંગ રાઈટર એટલે ડો. વેઈન ડાયર. રિચાર્ડભાઈએ એક બૂક લખી, જેની પ્રસ્તાવના ડો. ડાયર લખી દે, એવી એમની ઈચ્છા. અમેરિકામાં તો રાઈટરના દબદબા ફિલ્મસ્ટાર જેવા. એજન્ટસ કે સેક્રેટરી મારફત જ વાત થાય, બધું જ લીગલ કોન્ટ્રાકટ અને આર્થિક વળતર મુજબ થાય.

રિચાર્ડભાઈની રિકવેસ્ટનો બેહદ બિઝી ડો. ડાયર તરફથી ત્વરિત જવાબ ન મળ્યો. એમને બૂક છાપવાની ઉતાવળ હતી, એટલે પબ્લિશરને ‘ગો એહેડ’ની સૂચના આપી. માર્કેટિંગ ખાતર પ્રકાશકે ભૂતકાળમાં એક બીજા પુસ્તકમાં ડો. ડાયરે રિચાર્ડના વખાણ કરી દીધેલા, એ પેરેગ્રાફ આ પુસ્તક માટે બેઠેબેઠો ફરી છાપી દીધો. બૂક કવર જોઈને રિચાર્ડના મોતિયાં મરી ગયા. સીનિઅર પોપ્યુલર રાઈટરને કેવું લાગશે? ક્યાંક કેસ કરી વળતર માંગે તો? ગુસ્સે થઈ ધધડાવી નાખે ને જાહેરમાં રિચાર્ડની ખિલ્લી ઉડાવે તો?

પોતાનો વાંક તો નહોતો, પણ રિચાર્ડ કાર્લસને પ્રગટ થયેલી કિતાબો સ્વખર્ચે સ્ટોરમાંથી પાછી મંગાવવાના પ્રયત્નો કર્યા. હિંમત કરી અજાણતા થયેલી ભૂલની જવાબદારી પોતે સ્વીકારી ડો. ડાયરને માફી માંગતો પત્ર લખ્યો. કોઈ બીજા કહે, એ પહેલા જાતે જ ભૂલ કબૂલ કરી. બૂક જ રદ કરવાનો પ્રસ્તાવ મુક્યો.રોજ મૂંઝવણમાં દિવસો વીતાવે. અચાનક એક દિવસે એમને નાનકડો પત્ર મળ્યો.

અત્યંત વ્યસ્ત ડો. વેઈન ડાયરે એમના હસ્તાક્ષરમાં લખીને મોકલ્યું હતું : રિચાર્ડ, ધેર આર ટુ રૃલ્સ ફોર લિવિંગ ઈન હાર્મની. (૧) ડોન્ટ સ્વેટ ધ સ્મોલ સ્ટફ (૨) ઈટસ ઓલ સ્મોલ સ્ટફ. લેટ ધ ક્વોટ (પ્રકાશિત પુસ્તકમાં એમના નામે છપાયેલો ફકરો) સ્ટેન્ડ. લવ. વેઈન.

એમણે કહ્યું એ જ કે, બીજા સાથે હળીમળીને સુખચૈનથી જીવવું હોય તો બે જ રસ્તા છે. જીંદગીમાં નાની નાની બાબતો માટે બહુ ચિંતા કરી, સમય-શક્તિ વેડફીને દુ:ખી કે પરેશાન થવું નહિ. અને આમ તો બધી જ બાબતો નાની જ હોય છે. જે થયું તે ભલે થયું. ચિલ. ડોન્ટ વરી, બી હેપી.

ડીડીએલજેમાં આ જ મેસેજ જુદી રીતે કહેવાયો હતો: બડે બડે દેશોંમેં છોટી છોટી બાતેં હોતી રહતી હૈ! ઈટસ નોર્મલ, ઈટસ નેચરલ. કોઈ પણ ઈસ્યૂને આપણે મહત્વ આપી આપીને બહુ મોટો બનાવી દઈએ છીએ. બળતામાં ઘી હોમ્યા જ કરો તો તણખામાંથી ભડકો થઈ જાય.

આપણા નેશનલથી લોકલ મીડિયામાં આ જ ચાલ્યા કરે છે, કારણ કે આપણને જ નવરાં બેઠાં આ બધી પંચાત કરવામાં ભારે રસ પડે છે. બીજાનો ન્યાય તોળવો એ આપણો ફેવરિટ ટાઈમપાસ છે. જાણે પોતે તો બત્રીસલક્ષણા સર્વગુણસંપન્ન દેવભાઈ અવતાર છે!

ઈન શોર્ટ, ફોડકીને ખોતરી ખોતરીને દૂઝતો જખમ બનાવી દેવાની કુટેવ ટાળવા જેવી છે. આફટરઓલ, ૫૦-૧૦૦ વરસમાં કોઈ હશે જ નહિ દુનિયામાં. ન આપણે, ન બીજાઓ. બધા નવા જ આવી ગયા હશે, નવી ડાયરી-કેલેન્ડરની માફક. તો પછી માઠું લગાડવામાં શું સતત માથાકૂટ કરવી ?

હા, એમ નહિ કે ખોટું સહન કરી લેવું, પણ એક તબક્કે એની લડત આપી સબક શીખવાડયા બાદ એ પડતું મૂકી આગળ ચાલતા રહેવું. થાય એ તો, જીંદગીમાં જાતભાતના અનુભવો ને ઈન્સાનો મળે. ન ગમે ત્યાં બહુ ન રોકાવું, ગમે ત્યાં ગુલાલ કરવો. માઠું લગાડવા કરતાં મીઠું લગાડવું સારું. વખોડવામાં જ વખત બરબાદ થઈ જાય, તો વખાણવાનું ભૂલાઈ જતું હોય છે. આફટર એ પોઈન્ટ, સત્ય અને ન્યાયનો અનિવાર્ય સંઘર્ષ ના હોય તો લીવ ઈટ, જતું કરો. લેટ ગો એન્ડ ગો ઓન.

અમુક માણસોને એકદમ ચીકણાશભરી ચોકસાઈ જ કર્યા કરવાની ટેવ હોય છે. ગમે તેવા સંબંધો એમની સાથે લાંબા ગાળે સૂકાઈ જ જાય. એ વાતે વાતે બસ ટોક્યા જ કરે, ઝીણીઝીણી તદન નકામી બાબતોમાં સતત વડચકાં જ ભર્યા કરે. સીંદરીને વળ દઈને એક-એક દોરો ગણી લે. મોસ્ટ ઈરિટેટિંગ પોતે હોય છે, એ એમને ખબર રહેતી નથી.

કોઈ પૂછે કે જરૃરી હોય ત્યાં તરત પોતાના અનુભવ કે જ્ઞાનનો લાભ આપવો જ. પણ પછી કાયમ નાની નાની વાતોમાં સાસુગીરી જેવી કચકચ એકધારી કરવાથી તમને કોઈ સુવર્ણચંદ્રક મળી જવાનો નથી. હા, બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબીટિસ, હૃદયરોગ, સ્ટ્રોક, આધાશીશી કશુંક તો બેશક મળી જ જશે, કાયમી મહેમાન તરીકે !

કોઈ જાણી જોઇને વાયડાઈ કરે તો ઝૂડી નાખવા. પરંતુ, વાતેવાતમાં સહજભાવે કે ભોળપણની લાગણીથી વાત કરનારાઓને નજીવી ભૂલો માટે કરેકટ કરીને મિસ્ટર યા મિસીસ રાઈટ બનવાની જીદ જ રોંગ છે. પોતાનો કક્કો ખરો કરાવવાનો ઢોંગ છે. કોઈની શબ્દોમાં કોઈ ભૂલ થાય, કોઈની વર્તનમાં ભૂલ થાય. તમને બહુ જ નુકસાન થાય કે ખરાબ લાગે તો સ્પષ્ટ એકવાર કહી દો. એ ભૂલ કબૂલ કરી ધ્યાન રાખવાની ખાતરી આપે તો પડદો પડી દો એ મામલા પર.   જો એ ચર્ચા કરે તો મુદ્દાસર વાત કરી લો.

પણ પછી ના ગમે તો મૌન ધારણ કરી તમારા કામે વળગો. ભાવનાઓં કો સમજો. કોઈ ઉલ્લુ બનાવે કે જૂઠ બોલે, એને બેશક ખંખેરો પણ કોઈ સામાન્ય માણસના ઉચ્ચાર કે લખાણ કે અણસમજ માટે એનું અપમાન ના કરો. બેકગ્રાઉન્ડ, ક્ષમતા, આર્થિક સ્થિતિ કે ઉંમરમાં નાના માણસોની આ બાબતો માટે અંગત ઠેકડી ના ઉડાડો.

આગળ વધવાનું પ્રોત્સાહન આપો, સુધારા સૂચવી ચેતવણી આપો. પણ ગરીબી; જો માણસ એમાંથી બહાર આવવા સ્વમાન, ડિગ્નિટી સાથે સંઘર્ષ કરતો હોય તો ગુનો હરગીઝ નથી. એવું જ રિલેશનશિપનું છે.

સકસેસમાં ગ્રેટફુલ એટલે નમ્ર બની અલગારી અદ્રશ્ય કે સામેના મદદગારોના આભારી રહો. ડિફિટ યાને પરાજ્યમાં મગજ ગુમાવવાને બદલે ગ્રેસફુલ યાને સૌજન્યશીલ રહો. ‘ગમ ખાઈ જવો’ રૃઢિપ્રયોગ આવી જ સિચ્યુએશન માટે બન્યો છે.

પબ્લિક કહેશે, હોય કંઈ? ફલાણી સેલિબ્રિટી તો સોશ્યલ નેટવર્ક પર ભારે સ્ટબર્ન છે. ટફ છે. વેલ, એમાં અમુક લુચ્ચા દંભીઓ હોય, એમ અમુક સાવ સાચુકલાં હોય છે. વધુ બહેતર દુનિયા બનાવવા સિવાય એમનો કોઈ અંગત હેતુ હોતો નથી. નવું રિનોવેશન કરવા જૂનું હથોડાં મારીને તોડવું તો પડે. પણ ફેસબુક ઉપર ભટકાઈ જનારા કે ફોર ઘેટ મેટર વોટસએપ પર વખાણ કરનારા કે જાહેર જગ્યાઓએ સેલ્ફી ખેંચનારા (સાચો અમેરિકન ઉચ્ચાર  “સેલ્ફાઈ” છે. પણ એવી પિંજણ જરૃરી ના હોય ત્યાં નહિ કરવાની. હમણાં જ કહ્યું ને?) ચાહકો હશે, કે પારકી લોકપ્રિયતાના ઉછીના અજવાળે જરાવાર ઝગમગ થનાર ચાંદલિયા હશે – પણ સ્વજનો નથી. એ સેલિબ્રિટી એના સ્વજનો સાથે કેવી રીતે જીવે છે અને વર્તે છે, એ સત્ય જાણવાનું હોય.

વાત અહીં હરખપદુડા થઈ આખા ગામને વહાલા થવા માટે નરમ માવા થઈ જવાની નથી. ત્યાં કડક રહેવું જ પડે, જેથી પોતીકાંઓ સાથે સ્પેસ અકબંધ મળે. અને જેમને માટે આપણને દિલથી કન્સર્ન છે, જે આપણને મેટર કરે છે, એમની સાથે હૂંફાળા સેતુબંધથી, કેરિંગથી, ક્ષમા અને સ્માઈલથી જીવવાની વાત છે. બાજુવાળા બાબુભાઈ કે બચીબહેનને મૂકો તડકે. આપણી લોનના હપ્તા એ નથી ભરવાના.

એમાં ટેકો કરે એમની સાથે નિસ્બત રાખો. સુખી થવાનો ઈઝીએસ્ટ શોર્ટકટ ક્યો? બીજાઓના અભિપ્રાયોની પરવા અંગે નીંભર થઈ જાવ, એ ઓપિનિયન્સને થોડી ક્ષણો બાદ ક્રૂરતાથી શટડાઉન કરતા શીખો. આપોઆપ ખુશી વધી જશે. અને ખુદની ખુશી એ જ શત્રુઓ સામેનું શ્રેષ્ઠ વેર છે.

દર દિવાળીએ ઘર-ફર્નિચરને ચોખ્ખાં કરવા પડે, યંત્રોમાં તેલ ઊંજવું પડે (ના સમજાયું? ઓઈલિંગ કરવું પડે સ્મૂધનેસ માટે) એમ સંબંધો પણ સ્નેહ વિના સૂકાઈ ને લિસ્સાં પાનમાંથી બરછટ ઠૂંઠૂ બની જાય. ભીનાશ હોય, ત્યાં જ લીલુછમ તાજું ઘાસ ઉગે.

અમુક લોકોમાં ઓછી આવડત હોય એનું ટેન્શન આપણી માથે નહિ રાખવું, બધા સરખા મહાન હોત તો આપણી કદર ક્યાંથી થાત? કામકાજમાં, પરફોર્મન્સમાં ચોક્કસ ઊંચનીચ હોઈ શકે, પણ માણસાઈની બાબતમાં સડક પર રમકડાં પાથરીને મહેનત કરી પેટીયું રળવા બેઠેલાં ડોશીમાનું સ્ટેટસ અંબાણી-અદાણીથી નીચું નહિ ગણવાનું.

રિશ્તામાં મોટું મન રાખવાની એક સિમ્પલ ટ્રિક છે. ચાચા ગાલિબ બતાવી ગયા છે. બાઝીચા-એ-અત્ફાલ હૈ, દુનિયા મેરે આગે. હોતા હૈ શબો રોઝ, તમાશા મેરે આગે ! આ જગત તો નાના ભૂલકાંઓને ખેલવાનો બગીચો છે, એમ માની સાક્ષીભાવે ઘટનાઓનો લુત્ફ ઉઠાવવાનો પ્રયત્ન કરવો, નાના બચ્ચાંની ગરબડો કેમ માફ કરી દઈએ છીએ, થોડું તાડૂક્યાં કે ધોલ ધપાટ પછી?

એમ આ બધા તોફાનીઓ નાના બાળકો છે. છોકરમત કરે છે. આદિત્યનાથોથી લઈને ઓવૈસી સુધીના. એમને કાર્ટૂન માનીને એમાંથી ગમ્મત લેવાની. એમને સિરિયસલી લઈને બહુ મહત્વ નહિ આપવાનું. રિમેમ્બર, બધા એક દિવસે સ્મશાન કે કબ્રસ્તાનમાં જ જવાના છે. સો, સિંગ યોર સોંગ ફર્સ્ટ.

પણ જેમના માટે દિલ ધડકે છે, એમની સાથેના સંબંધોને સાચવવાની માસ્ટર કી આ લેખના ટાઈટલમાં છે. ફરીફરી ઘૂંટીઘૂંટીને વાંચો. પાઠ બરાબર પાકો કરો. દલીલ જીતવી છે કે દિલ? ક્યારેક બાળકની સાથે રમતાં મા-બાપ જાણી જોઈને હારીને જીત કરતા વધુ આનંદ મેળવે છે.

બહુ અકોણા સત્યવાદી થવાને બદલે કોઈનો ઉમળકો સાચવી લેવા ન ભાવતું એક કટોરો ખાઈ લો, ડિસ્ટર્બ કર્યા વિના કોઈ થાકેલાને ઉંઘતા મૂકી હળવેકથી તૈયાર થાવ, એમ જ જરૂર પડે એકાદ રાત ભૂખ્યા સુઈ જાવ. કોઈના પર કટાક્ષ કરો એ ના સમજે તો આપણા પર હસી લેવું મનોમન. અને કોઈ આપણા પર કરે તો વ્યક્તિ સારી હોય ત્યારે એ પચાવી જવો એના માન ખાતર. તમને ખબર જ છે એવી વાત કરે કે તમારી પાસે છે એવી હરખાઈને ગિફટ આપે, તો સાચું કહીને એને ભોંઠપનો અનુભવ ન કરાવો. હસતું મોં રાખી જરાક મસ્તીની એકટિંગ કરી લો. સામેવાળા કે વાળીના ચહેરા પર તો સાચી મસ્તી આવશે ને ! અમુક ખામી કે નબળાઈ વધુ મોટા સંબંધને ખાતર સ્વીકારી લેતા શીખો. કોઈક આપણને ય આમ જ ચાહે છે.

સતત જૂનવાણી માન્યતાઓ કે વ્યક્તિગત ફિલસૂફીની કાતર મારી રિશ્તાની ગાંઠ તોડવી નહિ. અને જો રિલેશન કે ઈન્સાન ફાલતું જ લાગે, તો તોડયા પછી ઘડીઘડી બાંધતા નહિ ! બી ફર્મ, ફીઅરલેસ, ફ્રી.

સ્ટિવ લિવેને એક પ્રશ્ન પૂછેલો. ‘ માનો કે તમારે એક જ કલાક જીવવાનું છે, અને એક જ છેલ્લો કોલ કોઈને કરી શકો એમ છો તો કોને કરશો? શું કહેશો? વિચારો.

….અને એ ય વિચારો કે તો પછી કોની રાહ જુઓ છો? મોત ક્યારે આવશે, કોને ખબર. અત્યારે જ કરી લો ને એ કોલ ! ‘

ધેટસ મેઈક હેપી ન્યુ ઈયર.

ફાસ્ટ ફોરવર્ડ

સોની ભીતર પડયો હોય છે, એક ચમકતો હીરો

ચલો શોધીએ ભીતર જઈને ખુદની તેજ લકીરો

ભીતર ભર્યું જ છે અજવાળું ના ઝળહળીએ કેમ?

આ વખતે સ્વયં પ્રગટીએ ચલો દીવાની જેમ!

(અનિલ ચાવડા)

strange_positional_relationship_by_nagaihideyuki-d6deyfo
સ્પેકટ્રોમીટર, ગુજરાત સમાચાર, તા. 15/11/2015

 
47 ટિપ્પણીઓ

Posted by on નવેમ્બર 15, 2015 in feelings, inspiration, personal

 

ચુંબનાસન ;)

kiss યાને ચુંબનનું જન્મસ્થાન ભારત છે, ભારતના શિલ્પો અને સાહિત્યમાં લિપલોકનો વિશ્વમાં સૌથી પ્રાચીન ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. કમ સે કમ ૧૫૦૦ વર્ષ જૂનો. પણ ભારતમાં આજે આ “પ્રાચીન વારસા”ના પુનઃસ્થાપન અંગે જાહેર જનજાગૃતિ નથી 😉

પણ જેમ ઘણી બાબતમાં ચીન આપણને ધોબીપછાડ આપી આગળ નીકળ્યું છે, એવું કિસાકિસનાં મામલે પણ થયું છે. ચીનમાં જાહેરમાં અવનવા તરીકાથી ચુંબન કરવાની સ્પર્ધાઓ યોજાય છે. આમ તો એમાં ભાગ લેવો એ પણ ઇનામ ગણાય 😛 , છતાં ય વળી કેશ પ્રાઈઝ પણ મળે છે ! રમકડાથી મોબાઈલ સુધીમાં ચાઈનીઝ તરફ ભાગતા આપણે આવી મીઠડી ચાઈનીઝ નકલ ક્યારે કરીશું રે ? 😀

ઓન સિરિયસ નોટ, ચીન પણ આપણા જેવી જૂની સંસ્કૃતિ છે અને વળી લોકશાહી પણ નથી. છતાં ય, યૌવનનાં આનંદને સાવ ગૂંગળાવી નાખતું નથી. આપણી તો કામસૂત્રનાં વારસાવાળી લોકશાહી હોવા છતાં બળાત્કારો કે જાહેર ગંદકી બાબતે આપણે ઉઘાડેછોગ લાયસન્સ મળ્યું હોય એમ વર્તીએ છીએ અને આમ ચુંબનોત્સવ માનવી પૃથ્વી ગ્રહ પર મળેલા જીવનનો ચસચાસાવીને જ લાભ લેતા નથી. બીજી વાત, નેટ પરથી મળ્યા એમ એકત્ર કરેલા હોઈ ફોટા ભલે નાના હોય, પણ  એટલું તો ચોખ્ખું દેખાશે કે આવી રીતે ચુંબન કરનાર યુવાઓની ફિટનેસ કેવી હશે…ચુંબન માત્ર ચાર હોંઠ વચ્ચે જ રચાતી ઘટના નથી, એમાં શરીર પણ કસવું પડે એ છે મેઈન મેસેજ ! 🙂

wpid-kissing-contest3.jpg wpid-images-5.jpeg

wpid-images-4.jpeg wpid-images-3.jpeg

wpid-images-6.jpeg wpid-images-7.jpeg

wpid-images-8.jpeg wpid-images-9.jpegwpid-images-1.jpeg
wpid-images.jpeg wpid-kissing-competition-during-chinese-valentine-ecr7urygstbl.jpg.jpeg

 
30 ટિપ્પણીઓ

Posted by on ઓગસ્ટ 13, 2014 in fun, inspiration, romance, youth

 

ક્વીન ઈઝ લાઈફ, લાઈફ ઈઝ ક્વીન !

queen-bollywood-movie-stills99

સામાન્ય રીતે શિરસ્તો એવો જાતે જ રાખ્યો છે કે છપાયેલા લેખો તરત બ્લોગ પર વાચક ઉઘરાવવાની લાહ્યમાં ન ચડાવી દેવા…ભલે સંજોગોવશાત સૌથી વધુ હિટ્સ મેળવતા બ્લોગમાં મહીનાઓ સુધી કંઈ મૂકી ના શકાય ને એ ભેંકાર બની રહે ! તો ય વાંક-અદેખાઓ પાછા સંભળાવતા જાય કે તમે તો બધું જ સસ્તી પ્રસિદ્ધિ માટે જ કરતા હશો કાં? અરે ટોપા, જો એવી જ સનસનાટી / પ્રસિદ્ધિની ભૂખ હોય તો જેના કેટલાય ફક્ત સપના જ જોતા હોય છે કે સો હિટ્સ માટે ઊંધા પડી જાય છે  ત્યારે…દસ લાખથી વધુ હિટ્સ મેળવનાર એવા આટલા લોકપ્રિય બ્લોગને કોઈ એમ રેઢો મૂકી દે આટલા લાંબા સમય સુધી ? પોતાની જાતને મોટા સત્યવાદી સાત્વિકમાં ખપાવનારા એવા બ્લોગબાબાઓ ( ટાઈટલ કર્ટસી : કાર્તિક મિસ્ત્રી ) અહીં પડ્યા છે કે જે મહીનાઓ સુધી પોતાની ફ્લોપ પ્રોડક્ટ્સનાં ય ઓનલાઈન કેમ્પેઈન ચલાવ્યા કરતા હોય ને પોતાના પ્રકાશનો માટે મલ્ટીનેશનલ્સને શરમાવે એવી ચિક્કાર પબ્લિસિટી એકધારી કર્યા કરે ને પાછા સેલ્ફ માર્કેટિંગનું “પાપ” બીજા જ કરે, અમે નહિ – એવા સંતભાવમાં વિહર્યા કરે ! પણ આવી સાચા-ખોટાની પરખ તણી સૂક્ષ્મ સમજ સમાજની ક્યાં કેળવાઈ છે ?

એની વે, ખરેખર તો હું શા માટે શું કરું છું એની પ્રગટ છતાં છુપી ચાવીઓ લેખમાં ધ્યાનથી વાંચનારને જડી જ આવે. કશુંક બદલાવવું છે, પણ ક્રાંતિની ભ્રાંતિ કે બોરિંગ કેમ્પેઈન્સથી નહિ..પાળીએ બેસી શીંગ-ચણા ખાતા દોસ્તો વચ્ચેની વાતચીતની માફક રસિક હળવાશ અને ખુદના મોજ-મિજાજથી 😛 અને એટલે એનું પ્રતિબિંબ પાડતું કશું દેખાય ત્યારે ઓળઘોળ થઇ જવાય ! મુન્નાભાઈની ફિલ્મો, વેન્સ્ડે, બાગબાન આવી ત્યારે તરત એ પડઘો પડતો હોય એમ લાગ્યું અને ત્યારે બ્લોગ નહોતો એટલે દિલ ફાડીને લેખો લખ્યા. પછી “ઓહ માય ગોડ” અને “રાંઝણા” ફિલ્મ વખતે એ લેખો બ્લોગ પર તરત જ મૂક્યા કારણ કે, વધુ ને વધુ લોકો એ ફિલ્મ જુએ એવો ટિકિટ ખર્ચીને ફિલ્મ જોનારા પ્રેક્ષક તરીકેનો જ ભાવ. ગ્રેવિટી કે લાઈફ ઓફ પાઈની માફક જ સદનસીબે આ લખી એ તમામ ફિલ્મો મેં રીલીઝ થતાંવેંત જોઈ ત્યારે નોન-સ્ટાર્ટર હતી. ( અમુક ખૂબ ગમેલી ફિલ્મો બોક્સ ઓફીસ ઉપર ના ચાલે એટલી ક્લાસિક હોય એટલે એવો ઉલ્લેખ લેખમાં ય કરી દઉં, છતાં કોઈ કદર ખાતર લેખ લખ્યા વિના ના રહેવાય ! ) પણ મેં દરેક વખતે ભાવિ મારા માનવસ્વભાવની નાડ પારખવાના રઝળપાટથી મળેલા ધીંગા અનુભવ અને ફીલિંગનાં આધારે ભાખ્યું હોય કે આ ફિલ્મ તો વર્ડ ઓફ માઉથથી ચાલશે ને વગર સ્ટાર્સે એ નિકલ પડી હોય પાછળથી.

ઓલમોસ્ટ એક અઠવાડિયા પહેલા ફેસબુક પર મેં  આમ જ ભવિષ્ય ભાખેલું “ક્વીન” જોઇને કે આ ફિલ્મ  ધીમી શરૂઆત છતાં ચાલશે, ને આજે આ લખું છું ત્યારે ઓફિશ્યલી ક્વીન ક્લીન હીટ પુરવાર થઈ છે ! બોલીવૂડમાં બેઠેલા કહેવાતા ટ્રેડ પંડિતો માટે આ સરપ્રાઈઝ હશે, મારા માટે નથી કારણ કે હું જીવાતા જીવન સાથે જોડાયેલો છું, ને શું હૃદયને સ્પર્શે – એ ખબર પડે એટલું ચોખ્ખું તો એ હ્રદય હજુ સુધી રાખ્યું છે ! 😉 એ દિવસે મેં મુંબઈ લોઅર પરેલના પીવીઆરમાં બેક ટુ બેક ત્રણ ફિલ્મો અસ્વસ્થ તબિયત છતાં બપોરથી રાત સુધી જોયેલી. ૩૦૦ – ૨  અને ઓગસ્ટ : ઓસાજ કાઉન્ટી જેવી મજબૂત ફિલ્મો છતાં જાદૂ તો ક્વીનનો જ રહ્યો. પહેલા તો ફિલ્મ જોઇને એના જેવી જ મારી પર્સનલ જર્ની વિષે લખવાનું મન થયું- પણ એ માંડી વાળ્યું. રીડરબિરાદરોને રસ ના પડે એટલે. પણ ૧૨ ઈયર્સ એ સ્લેવ કે ડલાસ બાયર્સ ક્લબ જોઇને ગુલાંટીયા ખાવા સહેલા છે. કારણ કે ઘણી સારી હોવા છતાં આ ફિલ્મો સચ્ચાઈના નામે મેનીપ્યુલેશન કરવા જ બનાવાય છે, એ જોઇને ખબર પડે. પણ ક્વીન જેવી ફિલ્મો કોઈએ આવી કોઈ પરવા વિના જીગરના તારથી ઘડી હોય ત્યારે જ સર્જાતી હોય છે. કંગના વિષે આજે બધા છાપાની પૂર્તિઓ લખે ત્યારે એની પ્રશંસા મેં તો વર્ષો  અગાઉ કરી છે. થોડીક નજર હોય તો ખબર પડી જ જાય- આવા ભવિષ્યની ! ઇન ફેક્ટ, ૯ માર્ચના રવિવારે મારો જે લેખ છપાયો યુવતીઓ પર ( જે લખવાનો તો ૫ દિવસ પહેલા હોય ) એમાં એકઝેટ એ જ મેસેજ હતો જે પછી રજૂ થયેલી ક્વીનમાં હોય !

ખૈર, ક્વીન નાં જોઈ હોય તો ખાસ બધું પડતું મુકીને ય જોવા જાવ એવા અનુરોધ ખાતર આજના સ્પેકટ્રોમીટરનો લેખ અહીં મુકું છું. રજાનો માહોલ છે. તક મળે તો છોડતા નહિ એ જોવાની. લેખમાં આમ પણ ક્મ્પોઝ્ની અમુક મહત્વની ભૂલો છે, એક-બે શબ્દો કપાયા છે એ સુધાર્યા છે. લખતી વખતે સુઝેલા પણ પછી નહિ લખેલા પાંચ -દસ  વાક્યો ઉમેર્યા છે. એટલે આ ઓલરેડી વાંચનાર માટે  પણ ફરી વાંચવા જેવો ‘રિફાઈન્ડ’ કટ છે.  છેલ્લે પૂરક વિડિયોઝ પણ છે. લેખનું શીર્ષક મેં વર્ષો પહેલાના BAPS મંદિરના એક ઉમદા ગ્રીટિંગ કાર્ડના આધારે યાદદાસ્ત મુજબ લખ્યું છે , કોઈને સર્જકનો ખ્યાલ હોય તો કોમેન્ટમાં લખજો.

બ્લોગને નવા રંગરૂપ આપ્યા છે, કારણ કે હવે આટલી રાહ નહિ જોવી પડે નવી પોસ્ટ્સ માટે. પણ ક્વીન સપરિવાર જોજો, અને આ વાંચી પણ ક્વીનનો હિડન મેસેજ મનમાં જ નહિ જીવનમાં ઘૂંટજો.

======

q2

ચાલ, આપણે રંગ વાવીએ…
ઝાંખા-પાંખા જીવતર ઘોળી લાગે છે કે નહિં ફાવીએ…
ચાલ, આપણે રંગ વાવીએ…

સમજણની કોરી પાટીમાં શ્વેત એકડાં ઘૂંટતા સઘળાં ભૂંસાઈ જાતાં,
સામેકાંઠે ઈચ્છાના સોનેરી હરણાં આખેઆખા પીળચટ્ટાં થઈ જાતાં.

ઈચ્છાઓના મેઘધનુને કોંટા ફૂટે એમ ચાહીએ…
ચાલ, આપણે રંગ વાવીએ…

આતમ પર અંધારપછેડો ઓઢી સૂરજ તૂટક શ્વાસે જીવે,
શૂન્યસમયના ત્રિભેટાને રાત નામની કૈં કન્યાઓ પીવે.

લીલોતરીઓ મહોરે એવો વાદળિયો વરસાદ લાવીએ…
ચાલ, આપણે રંગ વાવીએ…

wi
“જો તમે ‘ગુડબાય’ કહેવાની હિંમત રાખશો, તો જીંદગી તમને નવું ‘હેલો’ કહીને એનું વળતર આપશે!” (પાઉલો કોએલ્હો)

જોરૂ ગીડા ઉર્ફે જોગી જસદણવાળાની આ ઉપરની  કવિતાની સંગ જ એક પ્રસંગ યાદ આવે છે.

બુધ્ધ પાસે એક ખેડૂતે જઈને પરિવારની, કામની, ભક્તિની, શોખની મળીને કુલ ૮૩ સમસ્યાઓ વર્ણવીને સવાલો પૂછયા.

બુધ્ધે કહ્યું ”મારી પાસે એના કોઈ ઉકેલ નથી. પણ તારી ૮૪મી સમસ્યાનો ઉકેલ આપી ચૂક્યો છું!”

ગિન્નાયેલા ખેડૂતે પૂછયું, ”કઈ ૮૪મી સમસ્યા?”

બુધ્ધે કહ્યું ”જીવનમાં આપણી સમસ્યાઓના ઉકેલ બીજાના હાથમાં હોય છે, એ ભ્રમ પાળવો તે!”

* * *

તમે એવી ફિલ્મ જોઈ છે કે જે પૂરી થાય, ત્યારે એમ થાય કે બહુ ઝડપથી ખતમ થઈ ગઈ! હજુ ચાલ્યા જ કરે તો કેવું સારું? એવી ફિલ્મ કે જેના ભરપૂર વખાણ સાંભળીને રિલિઝથી બે દિવસ મોડા જોવાનું થાય, ત્યારે અપેક્ષાઓ ઊંચી હોવા છતાં ય એ પૂરેપૂરી સંતોષાઈ જાય! એવી ફિલ્મ કે જે આપણી આત્મકથાના વેરવિખેર પાનાઓનો જ વિડિયો લાગે! એવી ફિલ્મ કે જેમાં નવજાત બાળકને ટુવાલથી સાફ કરતી માતા જેવી ભાવભીની માવજત એના દિગ્દર્શકની ડોકાય! એવી ફિલ્મ કે જે ચાલુ પરીક્ષાએ પણ અઢી કલાક આપીને એટલે જોવાવી જોઈએ કે ત્રણ કલાકના પેપર્સની બહાર જ્યારે સંજોગોની એકઝામ આવે તો એના આઈએમપી જવાબો એમાંથી જડે!

ક્વીન! બકૌલ રીડરબિરાદર મીના જાની, ચેસબોર્ડ પર જેમ રાણીનું પ્યાદું ગમે તે ખાનામાં ફરે એમ અવનવી દિશાઓમાં ફંટાઈને અનેક નોખા-અનોખા પાત્રો અને પડકારોનો મુકાબલો કરતી નાયિકા સાચા અર્થમાં પોતાની ઓળખ પર રાજ કરતી રાણી બને છે, એનું સેલિબ્રેશન એટલે અનુરાગ કશ્યપ નિર્મિત (અને સંકલિત) તથા વિકાસ બહલ લિખિત- દિગ્દર્શિત અને કંગના રાણાવત અભિનીત, ના ના ના- જીવિત એવી ક્વીન!

ફિલ્મ નહિ, આપણી આસપાસ જીવાતી જીંદગી. બિલકુલ બોરિંગ થયા વિના ભારતીય નારીને મળતો મીનિંગ એટલે ક્વીન. બૂડબક બાવાઓ સતત જેના હાઉથી ડરાવ્યા કરે છે, એ ‘પશ્ચિમ’ની સંસ્કૃતિને ભારતને વખોડયા વિના પણ બરાબર ઉજાળીને, આપણા પૂર્વગ્રહોના અંધારા ઉલેચતી ઋષિચેતના એટલે ક્વીન. રવિવાર કે ધૂળેટીની રજામાં જેના રંગમાં વિથ ફેમિલી રંગાઈ જવાનો મોકો ચૂકાઈ ન જવો જોઈએ, એ ક્વીન! જરરૂર પડે રંગો કે ધાણીદાળિયાનું બજેટ એની ટિકિટમાં ખર્ચી શકાય એ ક્વીન!

ક્વીન ફિલ્મ નથી. ઈલ્મ (જ્ઞાાન) છે- આશા અને આત્મવિશ્વાસનું. ઈલ્મ જ નહિ, તાલીમ છે, થોડીક અક્કડ ઓછી કરી ફક્કડપણે જીવવાની! જીવનમાં બંધ થઈ ગયેલા દરવાજાઓ સામે તાકતા, આંસુ સારતા બેઠા રહેવાને બદલે ઉભા થઈ નવા દરવાજા શોધવાની મહેનત કરી, એ ખોલીને એના પર ચાલવાની કસરત કરી સ્મિત શોધવાની યુગયાત્રા છે આ નાજુકનમણી ફિલ્મમાં! આ એના ટાઈપની એક સાવ નવી જ ઓનેસ્ટ ઓરિજીનલ ફિલ્મ છે. ‘ઈંગ્લિશ વિંગ્લિશ’ જો પ્રાઈમરી સ્કૂલ હતી, તો ક્વીન માસ્ટર્સ ડિગ્રી છે.

થોડા સમય અગાઉ આવેલી હતી એક આવી જ સિન્સિયર અને સુંદર એવી ફિલ્મ ‘ચિલ્લર પાર્ટી’. એની લેખક-દિગ્દર્શક બેલડીને સલમાનનાં પિતા રાઈટર સલીમ ખાને ઘેર બોલાવીને પોતાને મળે ફિલ્મફેર આપી આપી દીધેલો. એકદમ દુરંદેશી હતી એ એમની. એ બનાવનાર એક નિતેશ તિવારી અત્યારે પ્રોમો પરથી પ્રોમિસિંગ એવી ‘ભૂતનાથ રિટર્ન્સ’ના ડાયરેકટર બન્યા, અને બીજા વિકાસ બહેલ મસ્ત મજાની ‘હસી તો ફસી’ના કો-પ્રોડયુસર રહ્યા બાદ કંગના રાણાવતની જમાવટનું પરફેક્ટ પેકેજીંગ કરતી ક્વીન લઈને આવ્યા! ભારે કોમ્પ્લિકેટેડ કેરેકટર્સ કર્યા કરતી કંગના આ ફિલ્મના સિમ્પલ કિરદારને એવી બેનમૂન રીતે જીવી ગઈ છે કે વગર ચૂંટણીએ દર્શકોના દિલોદિમાગ પર રાજ કરી શકે. ખુદ હિમાચલના મંડી જેવા નાના ગામમાંથી બોલિવૂડ આવીને સ્થાન જમાવનાર કંગનાની કારકિર્દી સફરના આધારે જ દિગ્દર્શક વિકાસ બહલે કંગનાને (એની પહેલી ફિલ્મ ‘ગેંગસ્ટર’નાં ડાયરેક્ટર રહેલા અનુરાગ બાસુની લાગવગ લગાડીને) ક્વીનમાં વાસ્તવિક લાગતી યુવતીનું પાત્ર ભજવવા મનાવી હતી. અને કન્વિન્સ્ડ કંગનાનું કન્વિકશન એટલું કે ફિલ્મના એડિશનલ ડાયલોગ્સ પણ એના છે!

વેલ, આટલી અપીલ- આગ્રહ- આજીજી પછી આ મનોરંજન અને મનોમંથન બંને સાવ સહજતાથી કરાવતી ફિલ્મ જોવાના હશો જ એમ માનીને ફક્ત ટ્રેલર જેટલી જ વાર્તા માંડીએ. મિડલ ક્લાસ દિલ્હીની યુવતી રાણી હોમસાયન્સ ગર્લ્સ કોલેજમાં ભણ્યા પછી ( કદાચ એવા ઘોલકામાં ભરાયેલી રહેવાને લીધે જ) જરા આસાનીથી છેલબટાઉ જુવાનથી ઈમ્પ્રેસ થઈ બડે અરમાનો કે સાથ પરણવા જાય છે, અને ત્યારે નાના ભાઈને ફેસબુક પર મૂકી શકાય એવા મેરેજના ફોટા લેવાનું કહેવામાં જ જીવનના આનંદ શોધતી હોય છે. ત્યાં કડાકો બોલે છે. અચાનક હાઈફાઈ થયેલા દુલ્હેરાજાને હવે આ સાદી ઘરેલુ બીવી પોતાના જ પ્યાર છતાં પસંદ નથી. સિલ્કી રજાઈનું પગલૂછણિયું બનાવી એ તોરીલો ભાયડો ‘બિચારી’ છોકરીને કાકલૂદી વચ્ચે લગ્નના આગલે દિવસે જ રિજેક્ટ કરી દે છે! અને ના, કન્યા પ્રતિઘાતની જ્વાળા જગાવીને ગુલાબી ગેંગ રચવાના ફિલ્મી મૂડમાં નથી. નોર્મલ ઈન્સાનની માફક મૂંઝાઈ-પીડાઈને ચોધાર આંસુએ રડયા કરે છે અને આવેશમાં (ખરેખર તો કહેવાતા સગાવ્હાલાં અને પાડોશીઓની ટીકાટિપ્પણથી બચવા) એકલી હનીમૂન પર જવા યુરોપ સુધી પરિવારની પરમિશનથી પલાયન કરે છે.

ત્યાં શું એને પ્રિન્સ ચાર્મિંગ મળે છે? ના, ના ઉલટું સેકસી ‘દાસી’ (હોટલ મેઈડ) મળે છે. (લાજવાબ લિઝા હૈડનનો નવો જ નક્કર અવતાર!) અને એના સથવારે (સલાહોથી નહિ) રાણીને પ્રિન્સ કરતાં ય વધુ ચાર્મિંગ એવું કશુંક ઘરથી દૂર અને ડરની વચ્ચેવચ્ચે જડી આવે છે…

લાઈફ એન્ડ સેલ્ફ!

* * *

”સલામતીની ભૂખ દરેક મહાન અને ઉત્તમ સાહસની આડે આવે છે!”

ઈ.સ. ૫૬માં યાનિ કી આશરે ૨૦૦૦ વર્ષ અગાઉ જન્મેલા રોમન ફિલસૂફ ટેક્ટિસનું આ સનાતન સત્યસમું ક્વોટ આજે તો વધુ રિલેવન્ટ છે!

ચૂંટણી ઢંઢેરાઓમાં આપણી સડક, પાણી, વીજળી, રોટી, કપડા, મકાન જેવી સમસ્યાઓની વાતો બહુ થાય છે. પણ એક મસમોટી સ્વદેશી નબળાઈ તરફ કોઈનું ‘જનહિત’માં પણ ધ્યાન જતું નથીઃ આપણે ત્યાં જીંદગીને બહુ ‘વેલ પ્લાન્ડ’ બનાવી દેવામાં આવે છે. કોઈ કેઓસ (અંધાધૂંધી)ના ચાન્સ વિનાની. બધું જ આગોતરા આયોજન મુજબ થાય એવી જૈન ખાખરા જેવી ફિક્કી બેસ્વાદ બટકણી જીંદગી. એડવેન્ચર નહિ, થ્રિલ નહિ, ફ્રેશ એકસાઈટમેન્ટ નહિ!

જન્મથી મૃત્યુ સુધીનો આખો એક ડાહ્યોડમરો સામાજીક એપ્રુવલવાળો ગ્રાફ રેડી હોય છે. ત્રણ વરસે બાલમંદિર, પાંચ વરસે સ્કૂલ, સત્તર વરસે કોલેજ, બાવીસ વર્ષે નોકરી-ધંધો, ૨૫ વરસે મમ્મી-પપ્પા-ફોઈ-કાકા-માસી-મામાને ગમતા પાત્ર સાથે ગોઠવેલા લગ્ન, પછીના ત્રણ વરસે સંતાન, કરિઅરમાં પ્રમોશન, નાટક-સંગીતના કાર્યક્રમોમાં કે પ્રવાસ-પાર્ટીના બહાને પોતાનું  પ્રદર્શન, સંતાનોનું રિમોટકંટ્રોલ- વડીલોની સેવા, પ્રૌઢ વયે માફકસરની અને માપસરની ભક્તિ, મંડળોની મેમ્બરશિપ, પેન્શનની ઉંમરે પ્રોપર્ટીની ડીલ અને પરિવારની જરાય લાલપીળી ન હોય એવી લીલી વાડી. ફિલોસોફર ફ્રેન્ડસ અને સહનશીલ સગાં. સમાજમાં નામ અને દસ્તાવેજમાં દામ. પછી થોડીક રોજીંદી દવાઓ ગળતાં ગળતાં ને નવી પેઢીની બરબાદીની- છાપાળવી ચિંતા કરતાં કરતાં ઢબી જવાનું! ધેટસ લાઈફ ઈન ઈન્ડિયા, નો બેટર ધેન ડેથ.

આ ચાલુ ચીલાના ચકરાવાની સલામતીને જરાક ભેદી છેદીને કોઈ થોડો સ્વતંત્ર માર્ગ પકડે કે એને લાશ બનાવી મોર્ગમાં થીજાવી દેવાની કાગારોળ શરૂ થઈ જાય છે. કારણ છે, નવીનતા સામેનો ગભરાટ. પોતાની પ્રિય સેફટીના તકલાદી છીપલાંનું કોચલું ભાંગીને ભૂક્કો થઈ જશે એ વલવલાટ.

આર્કિટેકટસ બ્લ્યુ પ્રિન્ટ બનાવે, અને બ્રોશરમાં છાપવા માટે  કોમ્પ્યુટરે તૈયાર કરેલા મોડલ મુજબનું કોપી ટુ કોપી મકાન તૈયાર થઈ જાય, એવું લાઈફમાં બનતું નથી. નદીની ભેખડે ઉગેલા વૃક્ષની માફક જીંદગીની ડાળીઓ તો અનિયમિત આકારમાં આડેધડ વિસ્તરે છે, એટલે સુંદર લાગે છે. એટલે દીવાલો પર વહેતી નદી કે ઉછળતા ધોધના પોસ્ટર્સ હોય છે, ફાઈવ સ્ટાર હોય તો યે સ્વીમિંગ પૂલના નહિ!

આકાશમાં સેટેલાઈટ છોડવા હોય તો એની પ્રક્રિયા પૂર્વનિર્ધારિત હોય છે, પણ ધરતી પર કેમ જીવવું એની કોઈ પ્રિ-પ્લાન્ડ ફોર્મ્યુલા શક્ય નથી. ન ધારેલું પણ બને એ જ જીવનનો રોમાંચ છે, જેને લીધે એની સાથેનો રોમાન્સ ટકી રહે છે. આપણી ટૂંકી સમજણના ચોકઠાંમાં આ અફાટ અસીમ અગાધ જીવનનું વિરાટ વિસ્મય સમાતું નથી. ધારેલું બધું જ જીવનમાં બનતું નથી. રિશિ-નીતૂ કપૂરનો દીકરો સુપરસ્ટાર થાય, અને અમિતાભ-જયા બચ્ચનનો દીકરો સુપરફ્લોપ જાય એ સંભવ છે. રોગ-ખોટ-પ્રેમ કે પરીક્ષામાં નિષ્ફળતા, બદનામી… આ બધાની ડરીને ભાગી છૂટનારા કે ફાટી પડનારા આવી કોઈ પરિસ્થિતિ કાયમી હોતી નથી, એવું માનીને ‘જીવન ચલને કા નામ’ ગણગણી શકતા નથી.

આપણને દેખાતો ન હોય એટલે રસ્તો જ ન હોય, એવું હોતું નથી. એક સમયના જીનિયસ બ્રેઈન્સ જે પારખવામાં ડફોળ સાબિત થયા હોય, એ જ રહસ્યો પછીની જનરેશનના રિસર્ચર્સ કે સાયન્ટીસ્ટસ શોધી બતાવે ત્યારે થાય કે ‘ઓત્તારી! આ નજર સામે હતું તો ય આટલી સદીઓ સુધી જડયું નહિ?’

એટલે ન જડયું હોય કે અગાઉથી માની લીધેલી મર્યાદાને ઓળંગીને ત્યારે કોઈએ એ વિચાર્યું જ ન હોય! કે પછી એનો સમય ન આવ્યો હોય. બહુ ચોકસાઈભરી ગણત્રીઓ ક્લોઝ અપમાં એકાદા ભારેખમ સ્પેરપાર્ટને જ નિહાળે છે, પણ બધા સાથે મળીને લોંગ શોટમાં આખું ઉડતું હવાથી હળવું વિમાન બનાવી શકે છે, એ પારખી શકતા નથી.

એક સોંગ ચગેલું દાયકાઓ પહેલા ડો. આલ્બનનું : ઈટસ માય લાઈફ! સેટ મી ફ્રી… વોટસ ધ ક્રેપ – પાપા ન્યુ ઈટ ઓલ. સ્ટોપ બગિંગ મી, સ્ટોપ બોધરિંગ મી, માઈન્ડ યોર બિઝનેસ એન્ડ લીવ માય બિઝનેસ, આઈ લિવ ધ વે આઈ વોન્ટ ટુ લિવ.

આઇ મેઇક ડિસિશન્સ ડે એન્ડ નાઇટ. શો મી સાઇન્સ એન્ડ ગુડ એકઝામ્પલ્સ, ટેઇક એ ટ્રિપ ઇસ્ટ ટુ વેસ્ટ, યુ ફાઇન્ડ ધેટ યુ ડોન્ટ નો એનીથિંગ, સ્ટોપ યેલિંગ મી… ઇટસ માય લાઇફ!

નવી પેઢીને જાતે જવાબદાર નિર્ણયો લેતા આપણી શિક્ષણ પદ્ધતિ શીખવાડતી નથી. સમાજને દોરનારા પોતે જ જો નમ્રભાવે દુનિયા ફરે તો ખબર પડે કે એમનું અજ્ઞાાન કેવું વિશાળ છે. કબૂલ કે ભૂખ, તરસ, ઉંઘ, સેકસની જેમ સલામતી પણ કુદરતી વૃત્તિ યાને બેઝિક ઇન્સ્ટિંકટ છે. પણ સતત ખાધા કરવાથી કે ઉંઘ્યા કરવાથી આરોગ્ય સુધરતું નથી, બગડે છે. એમ જ જરૂરી સાવચેતી રાખી, આવશ્યક આવડતો શીખીને પછી સલામતીના અતિરેકને ફગાવવાની બહાદૂરી કેળવવી પડે. અતિ સલામતી વિકાસવિરોધી છે, પ્રગતિ માટે હાનિકારક છે. જીવનનું નામ જ જોખમ છે. રાજયાભિષેકના દિવસે રામને વનવાસ મળે અને સમરાંગણની વચ્ચે અર્જુનને ગીતાજ્ઞાાન મળે. લાઇફમાં બધું જ પ્રેડિકટેબલ નથી, અને વિધિના લેખ વાંચવાની ૧૦૦% ક્ષમતા કોઇ માનવીની નથી, એમાં અપ્સ એન્ડ ડાઉન્સ આવ્યા જ કરવાના.- એ સર્જનહારની અકળ કરામત માનીને માણ્યા કરવાનો બોધ તો ભારતીય દર્શન આપે છે.

અજાણ્યા સાથે વાત ન કરો, બહાર નીકળો તો જેકેટ પહેરો, નવું ફુડ ટ્રાય ન કરો, જોખમી જગ્યાએ ફરવા ન જાવ, નાચો નહિ, હસો નહિ- આવા બધા ડરામણા ‘ડોન્ટસ’ આપણને રસ્તા પરથી હાંસિયામાં ધકેલી દે છે. સેફેસ્ટ પાથ કંઇ બેસ્ટ જ હોય એ જરૃરી નથી. મહાચિત્રકાર પાબ્લો પિકાસોએ કહેલું કે “ઇશ્વર બહુ અજીબ કલાકાર છે, એ હાથી, જીરાફ, બિલાડી બધું જ બનાવે છે. એની કોઇ એક શૈલી નથી. ઇશ્વર હંમેશા કશુંક નવું, કશુંક અલગ કરવા પ્રયત્ન કરતો રહે છે!”

યસ, ઠાવકાપણાનો માસ્ક ઉતારો તો અંદરથી બધા જ થોડાક ક્રેઝી હોવાના. ફિર અપુન કે ક્રેઝી હોનેમેં ડર કાહે કા?

* * *

ઘર જેવું કયાં લાગે?

એવી જગ્યાએ લાગે જયાં આપણે જેવા છીએ તેવા રહી શકીએ, અને કોઇ આપણને આડાતેડા સવાલો પૂછીને સતત ક્નડ્યા ન કરે!

બસ, આ જ જર્ની છે કવીનની. અને આ જ તફાવત છે, ભારત અને પશ્ચિમનો. ફિલ્મમાં આ કોન્ટ્રાસ્ટ સરસ રીતે ઉપસાવ્યો છે- પેરિસમાં એક ભારતીય પરિવારની મુલાકાતમાં! એક બાજુ ‘વેસ્ટર્ન’ ગણાતી ફ્રેન્ચ ફ્રેન્ડ છે, જે એની ફ્રી સેકસ્યુઆલિટી બાબતે કે બ્રોકન રિલેશન્સ બાબતે સ્માઇલિંગલી ઓપન છે. બીજીબાજુ દુઃખ વ્યકત કરવામાં ય દંભી એવું દેશી કુટુંબ છે, જે કંજૂસાઇથી એક ફાલતુ ગિફટ આપવાનો સામાજિક દેખાડો જીવ ટૂંકો છે તો યે ચૂકતું નથી.

એટલે જે ભારતની બહાર એકલી નીકળતી રાણીને માઠાં અનુભવો છતાં ય પશ્ચિમ મીઠું લાગે છે. કારણ કે એક સ્ત્રી કે એક બહારની ભાષા ના જાણતી વ્યક્તિ હોવા બદલ એના તરફ ‘મેન્ટલ’ બનીને કોઇ જજમેન્ટલ થતું નથી. એ મનફાવે એમ મુક્ત બની શકે છે, કોઇની નજરો કે પરંપરાઓના ચોકી પહેરા વિના આઝાદમિજાજ. એ અનુભવે છે કે  ફુડ મેકિંગ, ગિટાર પ્લેયિંગ, ગ્રાફિટી ડ્રોઇંગ જેવી ‘કરિઅર’ પણ મમ્મી-પપ્પાના દબાણ વિના આગળ વધારી શકાય છે. કમ્યુનિકેશન માટે ભાવ અગત્યનો છે, ભાષાની પક્કડ નહિ. બિલકુલ નેચરલી છોકરા – છોકરી સાથે એક રૂમમાં રહી શકે છે. લગ્નના નામે પતિ નામના પ્રાણીની ચાવી દીધેલી ઢીંગલી બન્યા વિનાના સુખો પણ ભોગવી શકાય છે. (એકલા પ્રવાસ કરી ધીરે ધીરે ઘડાયેલી જાતમાંથી જગત માટે સરપ્રાઇઝ શોધવાનો મેસેજ હજુ ગયા રવિવારે જ અહીં આપ્યો નહોતો?) ફિલ્મમાં એક દ્રશ્યમાં એની બિચારી સખી દરેક ભારતીય ‘આદર્શ’ ઘરેલું નારીની “અંદરની વાત” કહી દે છે કે જિંદગી તો હિમ્મતથી ફોરેન ગઈ એમાં તું જીવે છે, અમે તો અહીં ઘરકામના ઢસરડા અને બાળોતિયાંમાં જ રહી ગયા.

‘કવીન’ ફિલ્મમાં હિન્દી સિનેમામાં ભાગ્યે જ જોવા મળે તેવું ડાયરેકશનનું ડેટેઇલિંગ છે, કેન્સલ્ડ મેરેજની વાત કરતી વખતે ફોન જરા ધ્રુજતા હાથે પકડવો, મેંદીવાળા હાથે મુલાકાત કર્યા પછી ટેબલ પર ખરેલી મેંદી, જેમ જેમ પ્રવાસ આગળ વધે એમ હાથમાં ઝાંખી પડતી મેંદીની ભાત, નજીક પડેલા બોકસમાંથી રડતા રડતા ખવાઇ જતો લાડુ, ભૂતકાળની કડવી બની ચુકેલી યાદોની ભૂતાવળ બની ચોમેર માનસિક પીછો કરતો એફિલ ટાવર, ભૂલમાં અબોલા લીધેલા ગમતા પાત્રને સેન્ડ થયેલ એમએમએસ…. બધું સ્વર્ગસ્થ બોબી સિંઘના કેમેરામાં કેદ કરાવાયુ છે. અમુક સીન સહજતાથી સચ્ચાઇભર્યા બનાવાયા છે. જેમ કે ટ્રાવેલ એજન્ટ ઓફિસને તાળું મારતા વાત કરે, રેસ્ટોરાંમાં એક વૃદ્ધ યુગલ યુરોપિયન ઉપેક્ષાભાવ ચહેરા પર રાખી બીજાઓની ચાલુ વાતચીતે ચુપચાપ જમતું રહે, રાજકુમાર રાવ ઘેર ઉપરના માળેથી ફોન પર ધંધાકીય વાત કરતો કરતો નીચે આવે, સ્કાઇપ ચેટમાં કલીવેજ જોઇને મિડલ ક્લાસ પાપા-બેટા બેઉ શરમાય અને નૈસર્ગિક રીતે લલચાય, વિદેશમાં ઉછરેલી સખી બહુ મેલોડ્રામેટિક શિખામણને બદલે વોર્મ હગ એન્ડ સ્વીટ સ્માઇલ આપે, બોયઝ એન્ડ ગર્લ કોઈ સામાજિક કચકચ વિના સાથે રહી શકે,  સેક્સ કે શરાબમાં ડૂબેલા બધા ખલનાયક ના પણ હોય, લેપ ડાન્સિંગના બાર કે સેકસ ટોયઝ શોપ પણ ટુરિસ્ટ પ્લેસીઝ કેપ્ચર કરતી વખતે વાર્તામાં જરાય અજુગતા ન લાગે એમ વણીને જીવનના હિસ્સા તરીકે લઇ શકાય… અને રાજૌરી ગાર્ડનની મીઠાઇથી વધુ સ્વીટ એવા વ્હાલા લગતા ને સત્ય સમજાવતા દાદીમા પણ ફકત ચાર સીન્સમાં બતાવી શકાય!

તો વિન્ટેજ સોંગ હંગામા હો ગયાને ધમાકેદાર રીતે સજીવન કરતી ફિલ્મમાં ઘણી ખૂબસુરત ખામોશી છે. અમિત ત્રિવેદીએ બનાવેલું કિનારે શાંતિથી સાંભળજો. પોતાના પ્રેમભંગની યાદ અપાવતો  વિડિયો જોતી વખતે બધું ગુમાવી ચૂકેલા જાપાનીઝ રૂમમેટના હસતા ચહેરા સામે જોઇ રાની ‘ઔરો કા ગમ દેખા તો મેં અપના ગમ ભૂલ ગયા’ની ફીલિંગ અનુભવે છે, એ ટ્રાન્સફોર્મેશન એના ચહેરા પર દેખાય છે. એકબીજાથી ડરનારા બધા જુદા જુદા દેશના યુવાઓ અંતે તો ગરોળીથી ડરતા અંદરથી સરખા જ માણસો છે ! વિદેશમાં ભોજનમાં આવી પડેલી વિકરાળ માછલી રાણીનો ખુદનો નબળાઈનો ભય છે જે એની સામે ડોળા ફાડતો હોય. કોઇ ખાસ ડાયલોગ વિના પુત્રીને પ્રેમ કરતા પિતાની ચિંતા અને ચાહત ઝીલાઇ છે. રાણીનું પાત્ર બંધ કળીમાંથી સૂરજમુખી બનવા ધીરે ધીરે ઉઘડે છે, એ નાનાની ઘટનાઓ ફિલ્મને વાસ્તવિક બનાવે છે. ફ્રાન્સના શરાબ કે એમસ્ટરડમનો ઈટાલીયન કૂક…બધા વિદેશી લક્ષણો અહોભાવ કે પૂર્વગ્રહ વિના સાક્ષીભાવે જે-તે દેશ મુજબ પુરા ઓથેન્ટિક અને આપણા ફોરેન ફૂડના દેશી વર્ઝન્સ પરનો કટાક્ષ પણ ફ્રેંચ ટોસ્ટવાળા સીનમાં ! એવરગ્રીન ‘ફોરેસ્ટ ગમ્પ’ની અદામાં આવી ઢગલો મોમેન્ટસ ફિલ્મને સમૃદ્ધ અને આપણને સુબોધ બનાવે છે. એની કહાનીના રોમાન્સમાં એવા પડી જવાય છે કે રાજ-સિમરન જેવા યુરોપનાં બેકડ્રોપમાં રોમેન્ટિક એંગલની ખોટ વર્તાતી નથી, અને યુરોપ ટ્રિપ બાદની અનકન્વેન્શનલ એન્ડ ક્રેડિટસની ક્રિએટિવિટી ઉપરથી જવાને બદલે અંદર પહોંચે છે! થેન્કસ ટુ કંગના રાણાવત.

તો, ફિલ્મની રાણીની માફક પોતાની ફેસબુક ટાઇમલાઇન મેરેજના ફોટોને બદલે ફ્રેન્ડશિપ, ફોરેન ટુર એડવેન્ચર, ફીમેલ ફ્રીડમ એન્ડ આઇડેન્ટિટી પ્લસ ક્રિએટિવીટીનાં અનેક રિચ અનુભવોથી કલરફૂલ બનાવતી જીંદગી જીવી લો, યારો!

ફિલ્મમાં વગર કહ્યે બતાવાયુ છે એમ જીંદગી પાણીપુરી જેવી છે. પહેલા તીખી લાગે પણ પાછળથી ચટપટી લાગે ને ભાવે. યસ, કશુંક અણગમતું બને જીવનમાં તો રોતા રોતા બેસી ન રહો, બહાર નીકળો, નાની નાની ખુશીઓ શોધો. જીવનમાં ઘણું ય જાણવામાણવા જેવું છે! લિવ લાઇફ કવીનસાઇઝ!

ફાસ્ટ ફોરવર્ડ

‘મૃત્યુ એકદમ સલામત જગ્યા છે!’ (સ્ટીફન લિવાઇન)

 

સલામ-એ-સચીન : રોશની ગઈ, નિશાની રહી… જવાની ગઈ, કહાની રહી!

sachin

સચીન શું છે, એ જાણવા સમજવા માટે આ કમાલ પોસ્ટરને ક્લિક કરી એન્લાર્જ કરી વાંચો !

સચીનને ભારત રત્ન મોડો જાહેર થયો એવું બંદાનું દ્રઢપણે માનવું છે. ૨૦૧૧માં જ ફેસબુક પર મેં સ્ટેટ્સ મુકેલું કે સચીન અને બચ્ચનને તત્કાલ ભારતરત્ન આપો. વિજ્ઞાનીઓ કે નેતાઓ કે બીજા મહાનુભાવોને ના આપો એમ નહિ, પણ જેમણે ખરા અર્થમાં કરોડો ભારતવાસીઓનાં દિલો પર દાયકાઓ સુધી રાજ કર્યું હોય , એમને જ ભારતનાં રત્નો નહિ ગણવાના ? આ તે ક્યાંનો ન્યાય ? લોકપ્રિયતા મેળવવી અને ખાસ તો જાળવવી જરા એ સહેલી બાબત નથી. જેમને ના મળી હોય એમના આંતરિક વલખાં અને વલોપાત જોજો ક્યારેક ઝીણી નજરે …. તરત સમજાઈ જશે ! આ કોઈ ચર્ચાનો મુદ્દો જ નથી. ભારત ચાહે તે ભારત રત્ન બને. સિમ્પલ.

સચીનની નિવૃત્તિ બાબતે મારું સ્ટેન્ડ ક્રિકેટ અને અને એના ચાહક બંને તરીકે ક્લીઅર હતું. એ લાંબી ચર્ચા અહીં જ ચાલી ચુકી છે. સતત બધી વસ્તુ બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટમાં જોવાની કુટેવવાળો આપણો સમાજ બધું ખાના પાડીને જોવા જ ટેવાયેલો છે. સચીનનો બિલકુલ વિરોધી ના હોય એ માણસ પણ એની નિવૃત્તિ / પરફોર્મન્સ બાબતે તર્ક અને તથ્યપૂર્ણ સાચી વાત કરી શકે. અને સાથોસાથ સચીનને પ્રેમ કરી શકે.મારા ‘જય હો’પુસ્તકમાં તો અમિતાભ અને તેન્ડુલકર પરનો એક જોરદાર મોટીવેશનલ આર્ટીકલ છે, હાઈસ્કુલની ટેક્સ્ટબુકમાં મુકવા જોઈએ ( મારે માટે નહિ રે, સચીન-બચ્ચન માટે ). કેટલાક ખાટસવાદિયાઓએ જાણી જોઈ મને સચીનદુશ્મન ચીતરવાનાં ઉધામા કરેલા. આપણું સચીન જેવું, બોલવાવાળા બોલ્યા કરે,રમવા વાળા રમ્યા કરે B-)

અફસોસ, ઘરમાં ચાલતા ધમાધમ કામને લીધે સચીનની વિદાય ટીવીને બદલે પાછળથી વિડીયો પર જોવી પડી. પણ સચીન પર ખૂબ લખાયું છતાં શું લખું ? ની મૂંઝવણ છતાં લખેલો લેખ તો એક સપ્તાહ પહેલા જ લખીને આપી દીધેલો. મિત્ર મિતુલ ધોળકિયાએ અગાઉથી યાદ અપાવ્યું એ માટે એમને થેન્ક્સ. વાચકો ઉઘરાવવા સતત બધા કોલમના લેખો છપાય એટલે તરત બ્લોગ પર મુકવા કે એની ઓનલાઈન લિંકસ શેર કર્યા કરવાના આત્મરતિના ભુખાળવાવેળા મને ગમતા નથી એમાં તો આ બ્લોગ લાંબો સમય રીટાયર થયો છે ! 😉 ( છતાં ય અમુક પગલાદીવાના મને સેલ્ફ માર્કેટિંગ કિંગ કહે છે ! હશે ડિંગ હાંકનારાને શું કહીએ ? 😀 )

પણ આજે તો સ્પેશ્યલ ઓકેઝન  છે , એટલે સચીન પરનો લેખ અહીં આજુએ જ મુકું છું. ક્રિકેટ ભારતનો નશો છે, એમાંથી હું થોડોઘણો મુક્ત થઇ શક્યો છું પણ એથી ભારતીયોનો ક્રિકેટપ્રેમ ઓછો નથી થતો, અને દુનિયાનાં દરેક દેશને કોઈ રમતનું ને રમતવીરોનું ઘેલું હોય જ છે. ભારતમાં ફક્ત ક્રિકેટનો જ ક્રેઝ છે, એની ટીકા થઇ શકે પણ ક્રિકેટના ક્રેઝની જ ટીકા ગેરવાજબી જ નહિ, હાસ્યાસ્પદ છે. ચોવીસે કલાક કંઈ દેશ ભૂતકાળના શહીદોની જ ગાથાઓ પરાણે સાંભળીને બોર ના થાય. કોઈ દેશ નથી થતો. આપણી રાષ્ટ્રવાદની વ્યાખ્યા અને ક્લ્પના તદ્દન અવાસ્તવિક અને વેવલી છે. અને માત્ર  નારા-લવારા ને થોથાંમાં જ શોભે એવી અવ્યવહારુ છે. એની વે, એ અત્યારનો સબ્જેક્ટ નથી. ટૂંકમાં એટલું કે સચીન જેવા આઇકોન કોઈ પણ દેશ માટે એના આર્મી કર્નલ કે ક્રાંતિકારી જેટલા જ મહત્વના છે, ફક્ત ફિલ્ડ જુદું છે એટલું જ. સચીનની ગઈ કાલની જાદુઈ ફેરવેલ સ્પીચ જેમણે સાંભળી ( હાડો હાડ કોમર્શિયલ કોન્ટ્રાક્ટસને લીધે એના પ્રેમીઓ માટે પણ એનો ઓફિશ્યલ વિડીયો ઉપલબ્ધ નથી, સો સેડ ! ) એમને અહેસાસ હશે જ કે એ કોઈ વિભૂતિના ભાષણ કરતાં ઓછી યાદગાર નહોતી.

તો જોડાઈ જાવ મારી સાથે…લેખ સત્યે સહમત ના પણ થાવ ..સલામમાં તો જોડાશોને? 😛 …સચીન ના ગમતો હોય એમનામાં ય આટલી સ્પોર્ટ્સમેન સ્પિરિટ હોવી જ જોઈએ. લેખના અંતે બોનસ લેખની લિંક છે, હું ઘણી વાર લખી ચુક્યો છું એમાં ઔર ભી બેટ્સમેન કયું હૈ સચીન કે સિવાની ગવાહી પુરતી. હું તો ઘેર બેઠાં ગટ ફીલિંગથી જે કહું છું, એ ચિક્કાર પૈસો લઇ, ભરપૂર રિસર્ચ કરી આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતો કહે છે. શાંત ચિત્તે એ બીબીસીની લિંક વાંચજો. એના લીધે સચીન પ્રત્યેનો આપણો પ્રેમ ઘટી નથી જવાનો. પ્રેમ તો ખામીઓમાં ય ખૂબી જોઈ શકે એને જ કહેવાય ને ! 🙂

===============================================

sachin_ramesh_tendulkar_

 સચીન ક્રિકેટર નથી, કાળખંડ છે. લિબરલાઈઝેશન પછી સતત વિકસતા ભારતીય મિડલ ક્લાસનો અરીસો છે!

”ક્રિકેટના મેદાન પર બેટસમેન એકલો જતો હોય છે…

…પણ તેંડુલકર નહિ! જ્યારે જ્યારે તેંડુલકર ક્રીઝ પર જતો હોય છે, ત્યારે આખો ભારત દેશ એની સાથે ચાલતો હોય છે!”

* * *

મલયાલમ કવિ સી.પી. સુરેન્દ્રનની આ કવિતા ખરેખર તો નરી વાસ્તવિકતા છે. દંતકથારૃપ વ્યક્તિત્વો, લિવિંગ લીજેન્ડસ બે વાર મરતા હોય છે. એક વાર મહાન તરીકે, એક વાર માણસ તરીકે. અને ખેલાડી કે કલાકાર રિટાયર થાય ત્યારે લોકોની યાદદાસ્તમાંથી ધીરે ધીરે ધુમ્મસભરી ખીણમાં ભૂંસાતા જવાને લીધે ગ્રેટનેસનું ગ્રેવયાર્ડ નજર સામે અનુભવે છે. સચીન નામનો ઈન્સાન શતાયુ થાય એ શુભેચ્છા, પણ સચીન નામના ક્રિકેટરને આખરી અલવિદા કહેવાનો સમય આવી ગયો છે.

અને ભલે આમાં કોઈ આશ્ચર્યનો આંચકો નથી, પણ ગમગીનીની નમી જરૃર છે! ભલે, આ ઘટના એક દિવસ થવાની હતી અને એ દિવસ નજીક છે એવા અણસાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી હતા- પણ તો યે એકચ્યુઅલી એ દિવસ આવીને ઉભો છે, ત્યારે સિમ્યુલેટર પર સો વાર ગાડી ચલાવી હોય, તો યે રોડ પર એ ચલાવવાનું રિયલ પ્રેશર અનુભવાય એમ જ એક વેક્યુમ, ખાલીપો સતાવે છે. ઘરના કોઈ વૃદ્ધ વડીલ ભલે અશક્ત હોય, બહુ હરતાફરતા ખાતાપીતા કે બોલતા ન હોય, યાદશક્તિ ઘસાઈ ગઈ હોય- તો ય એમના હોવાનો અહેસાસ કલેજાને ટાઢક આપતો હોય કે એ છે! સચીન પણ ભલે પસંદગીની જ મેચો ઘણા સમયથી રમતો હોય, અપેક્ષિત દેખાવ ઘણી વાર ન યે કરતો હોય- પણ છતાં ય એની હાજરીની ધરપત એક રહેતી, સચીન તેંડુલકર છે ખરો ટીમમાં! બોલિંગ, બેટિંગ, ફિલ્ડિંગ (જરૃર પડે તો કીપિંગ પણ કરી લેત!) કોઈ પણ રીતે, કોઈ પણ પાસામાં પોતાનું કૌવત બતાવવા!

ખરું, દરેક વાતમાં સૌમ્ય અને શાંત સચીને નિવૃત્તિના નિર્ણય સુધી પહોંચવામાં હજુર આતે આતે બહુત દેર કર દી જેવો ઘાટ થયો, અને દેખીતી રીતે એને માનભેર પણ વિદાય કરી દેવાનું રીતસર ‘સીરિઝ ફિક્સિંગ’ ઓફિશ્યલી કરવું પડયું! કબૂલ, સચીન લવર કરતાં વધુ ક્રિકેટ લવર હો તો તરત દેખાય કે એના રિફલેકસીસ આ શારીરિક શક્તિ માંગી લેતી સ્પોર્ટમાં ઉંમરને લીધે ધીમા પડયા છે, અને ટેલન્ટના ચમકારે હજુ યે ઝમકદાર ઈનિંગ્સ રમાતી હોવા છતાં હવે એમાં બે વચ્ચેનું અંતર પેલી દૂરદર્શનની ‘જચ્ચા ઔર બચ્ચા’ વાળી જાહેરાતમાં દર્શાવાતા બે સંતાન વચ્ચેના તબીબી અંતર જેવડું વિસ્તરતું જતું હતું. એગ્રી, કે સ્પોર્ટપર્સનનું પ્રોવિઝન ન હોવા છતાં રિટાયરમેન્ટ અગાઉના પેન્શન પ્લાન તરીકે મેદાન પર કદી પોલિટિકસ ન રમનાર સચીને એની ટ્રેડમાર્ક તટસ્થતા છોડી પોલિટિકલ પાર્ટીના સપોર્ટથી રાજ્યસભાની મેમ્બરશિપ સ્વીકારી બતાવી. તદ્દન સાચું કે એક સમયે સચીન આઉટ થાય એટલે એકસામટી નેશનલ પાવર ગ્રીડમાંથી વીજળીની બચત થતી કારણ કે રસિયાઓ ટીવી બંધ કરી દેતા! અને આજે વિરાટ કોહલીઓ કે શિખર ધવનો કે રોહિત શર્માઓ ધોની-શ્રીકાંતના ઈન્વેસ્ટમેન્ટનું બ્લુચિપ રિટર્ન આપતા હોઈ, દ્રવિડ, ગાંગુલી, લક્ષ્મણ પણ બહુ મિસ નથી થતા. તથ્ય તો એ પણ બરાબર કે અન્ડર ક્રાઈસીસ ફાઈટિંગ સ્પિરિટના બેટિંગ ક્લાસમાં લારા, ગાવસ્કર, રિચાર્ડસ, ધોની, કાલિસ, વોઘ, ડિસિલ્વા, મિયાંદાદ, માર્ટીન ક્રો એટસેટરા રેકોર્ડ બૂકમાં નહિ, પણ ગ્રાઉન્ડલૂકમાં ક્યાંક ચડિયાતા પુરવાર થાય…

પણ આ લખ્યા એ તમામ પણ કબૂલ કરે જ છે કે સચીન ઈઝ ગ્રેટેસ્ટ! અને એટલે જ શહેનશાહને શાહી સેલ્યુટ આપતી વખતે વિષ્ણુનું ૧૦૦૯મું નામ શોધવા જેવું સ્વીટ કન્ફ્યુઝન થાય છે. સચીનને કોમ્પ્યુટરાઈઝડ સ્કોરરની જરૃર ન પડે, એટલા બધા ચાહકો તેના રેકોર્ડસનો ડેટા મહામૃત્યુંજય મંત્રની પેઠે કંઠસ્થ કરીને રાખે છે! સચીનને લગતા અવનવા કિસ્સાઓ તો દાદીમાના વૈદાં કરતા ય ઓટલે ને આંગણે વધુ ચર્ચાય છે. ૨૦૦ ટેસ્ટ, સો ક્રિકેટ સદીઓ, છ વન ડે વર્ડ કપ અને ૨૪ વર્ષ ઉંચી સ્ટ્રાઈક રેટે રમી ચૂકેલા ભારતના અમિતાભ સિવાયની લોકપ્રિયતામાં સૌથી લાંબી ઈનિંગ રમી ચૂકેલી સેલિબ્રિટી માટે બીજું શું લખીએ? લમણે સલામીની મુદ્રામાં ટેકવેલી હથેળીના ટેરવાં અને ઝળઝળિયાંભરી આંખોથી દુઆઓ કરવા સિવાય?

ગાંધીજી માટે આઈન્સ્ટાઈને કહેલું કે ”હાડચામનો બનેલો આવો માણસ સદેહે પૃથ્વી પર ચાલેલો એ આવનારી પેઢીઓ માનશે નહિ!” આઈન્સ્ટાઈન કે ગાંધીને જોવાનો લ્હાવો નથી મળ્યો, પણ ક્લાસ પર્સોનિફાઈડ એવા સચીન તેંડુલકરની વિદાયવેળાએ આ જ ક્વોટ કહેવાનું મન થાય છે. હવે જન્મેલા બાળકો સચીન નામનો એક કુદરતી કરિશ્મા લાઈવ રમતો ત્યારે જોઈને કેવો રોમાંચ થતો, એની વાર્તાઓ જ સાંભળી શકશે પણ એ અનુભવી નહિ શકે!

* * *

બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ ટીવીના થ્રીડી એલઈડી કે ટચસ્ક્રીન પેડ સુધીના કાળખંડ સુધી એક છેડે અણનમ ઉભેલું કોઈ ટટ્ટાર નામ હોય તો એ છે- સચીન તેંડુલકર! એ ઈન્ટરનેશનલ ક્રિકેટ રમવા આવ્યો ત્યારે હજુ રજનીશ જીવતા હતા, વી.પી. સિંહમાં લોકોને ભારત ભાગ્યવિધાતા દેખાતા હતા, બી.આર. ચોપરાની મહાભારત સિરિયલ હજુ પૂરી નહોતી થઈ, ગુલશનકુમારના મ્યુઝિકલ વરસાદના વાદળા બંધાતા હતા, યશ ચોપરાની ચાંદનીથી લવગુરૃ બનવાની યાત્રા શરૃ થઈ હતી, નરસિંહરાવના આર્થિક સુધારાને પણ બે વર્ષની વાર હતી.

આજે સચીન કર્ટન કોલ કહે છે, ત્યારે આ તમામ ગુજરી ચૂક્યા છે! બોલીવૂડમાં અનિલ-જેકી-મિથુન ગયા ને એમના સંતાનો પણ આવી ગયા. ખાનયુગ શરૃ થયો તે અસ્તાચળે પહોંચ્યો. ટીવી રાત્રે ૧૦-૨૦ કલાકે આવતી સિરિયલોમાંથી ૧૬ કરોડ ઘરોમાં વિસ્તરી ગયેલું સેંકડો પરદેશી ચેનલોનું સામ્રાજ્ય બની ગયું. અમેરિકા રશિયાની કોલ્ડ વોર પૂરી થઈ અને બે જર્મની વચ્ચેની બર્લિન વોલ તૂટી ગઈ! ચીન મહાસત્તા થઈ ગયું અને માઈક્રોસોફટે કોમ્પ્યુટર ઘેર ઘેર પહોંચાડયું, જેને એન્ડ્રોઈડ ફોનની ક્રાંતિ હંફાવી રહી છે! બાબરી મસ્જીદથી ઉદય પામેલા અડવાણીનો મોદી મેજીકમાં અસ્ત પણ થઈ ગયો અને કપિલ-શાસ્ત્રીથી અઝહર-જાડેજા અને કૈફ-ગાંગુલી અને શ્રીનાથ-કુંબલેની આખી પેઢીઓ પસાર થઈ ગઈ… સ્ટેફી-સબાતિની મમ્મીઓ થઈ ગઈ!

પણ સચીન રમતો રહ્યો, રન કરતો રહ્યો, વિકેટો લેતો રહ્યો અને એથીએ વધુ કરોડો ભારતવાસીઓના દિલમાં વગર પેસમેકરે સતત ધબકતો રહ્યો. સચીન કદી મોટો થયો જ નહિ, આજે ય એ ‘લાલા’ની માફક દરેક હિન્દુસ્તાની માનો ડાહ્યોડમરો બેટડો જ બનીને રહ્યો. કોઈ વિવાદ નહિ, કોઈ ફસાદ નહિ, કોઈ ફરિયાદ નહિ- બસ, તારણહાર કૂળદીપક. ભારતમાતાનો આદર્શ પનોતો પુત્ર!

૧૯૮૩ના વર્લ્ડકપ વિજય પછી ભારતમાં ક્રિકેટ ક્રેઝ અચાનક ફિલ્મોની કોમ્પિટિશન કરવા લાગેલો, કારણ કે હવે એ કાનથી સંભળાતી કોમેન્ટરીને બદલે આંખથી જોવાતું ટીવી હતું! ત્યારના સ્કૂલ સ્ટુડન્ટસની આખી એક પેઢી આઝાદી પછીનું સૌથી મોટું પરિવર્તન- રાજકારણથી મનોરંજન, ટેકનોલોજીથી ઈકોનોમી, ફંકશનથી ફિલ્મ્સ, લાઈફસ્ટાઈલથી ડ્રીમ્સમાં જોવા જઈ રહી હતી.

ત્યારે એંગ્રી યંગ મેનના એસ્કેપીસ્ટ દૌરમાં, કરપ્ટ સીસ્ટમથી થાકેલી દેશમાં વિનોદ કાંબલી સાથે ૬૬૪ રનની વિક્રમી ભાગીદારી કરનારો એક સ્કૂલબોય સમાચારોમાં ચમક્યો. એક સાહિત્યપ્રેમી પિતાનો મિડલક્લાસ સીધોસાદો શાંતસરળ છોકરડો. અને કેવળ ટેલન્ટ, ફક્ત પરફોર્મન્સના જોરે એ આગળ વધતો જ ગયો. પાકિસ્તાનની પેલી સુખ્યાત સીરિઝમાં ઈમરાન-કાદિરના શબ્દશઃ છક્કા છોડાવી દીધા ત્યારે કોન્ટ્રાસ્ટ ઈફેક્ટ ગજબનાક હતી! પાકિસ્તાનનો ભારતને હંમેશા હંફાવતો રાક્ષસી પઠાણી બોલિંગ એટેક, અને સામે અંગૂઠા જેવડો એક છોકરડો. બેબી ફેઈસ, બેબી વોઈસ. બટ જાયન્ટ સુપરહીરો ફ્રોમ વિધિન!

ડેવિડ વર્સીસ ગોલિઆથ જેવી એ તખ્તા પર એન્ટ્રી હતી, જેણે તેંડલકરને કાલીનાગને નાથનારા શામળિયા કે ગોવર્ધન ઉંચકનાર ગિરીધરની જેમ ઓવરનાઈટ ઉંમરથી ઉપર બેસાડી દીધો, લોકહૃદયનો રાજાધિરાજ બનાવી દીધો. મિડલ ક્લાસનો એક છોકરો લાગવગથી ચાલતા દેશમાં પોતાની વગ ચલાવે એવો ધરખમ ધુરંધર બની શકે- એ ફક્ત અને ફક્ત પરફોર્મન્સ એન્ડ ટેલન્ટના જોર પર! ઈટસ એ ફેરીટેલ. પબ્લિકને જાણે પોતાના સપનાનો સાક્ષાત્કાર થતો લાગ્યો. સચીન એક ક્રિકેટર નહિ, એક જીવંત આશા બની ગયો- સફળતાના- એવરેસ્ટ પર ચડવાની, ત્યાં અટક્યા વિના ટકવાની! સ્વભાવનો હળવો અને નમ્ર, પણ ફિલ્ડ પર વજનદાર બેટથી ક્રિકેટ બૂકના તમામ શોટસ નિર્દયતાથી ફટકારનારો વાયુપુત્ર આયર્નમેન! ઠિચૂક ઠિચૂક ચાલતા સુષ્ઠુ સુષ્ઠુ ક્રિકેટમાં આવતાવેંત ફર્સ્ટ ક્લાસ ઇન્ટરનેશનલ મેચમાં ૧૮ દડામાં ૫૦ રન ઝીંકી દેનાર સચીનમાં પ્યોર એન્ટરટેઈનમેન્ટ હતું. ભારતે કદી જોયો નહોતો એવો એ ચમત્કાર હતો. અગાઉના શ્રીકાંત-પાટિલ- કપિલ દિવાળીના ભંભૂ હતા. થોડા ચમકારા વેરીને ખરી પડે. સચીન જ્વાળામુખી હતો, જે એકધારો સતત રન-અગન ઓક્યા જ કરે અને ભવ્ય આતશબાજીનો નજારો કરાવે! જાણે શાસ્ત્રીય સંગીતના ઉંઘરેટા બોરિંગ જલસામાં અચાનક કોઈએ બોંગો બીટસ અને રોક ગિટાર પર બ્રેક ડાન્સ શરૃ કર્યો!

રેસ્ટ ઈઝ નોટ જસ્ટ હિસ્ટ્રી, બટ હિઝ સ્ટોરી! સચીનમાં ભીમની ગદાની આક્રમકતા અને મહાવીરના તપની સમતાનું અજોડ કોમ્બિનેશન હતું. એટલે જ એને આદર્શ માની રમવાનું શરૃ કરેલો સેહવાગ ઓલમોસ્ટ ફેંકાઈ જવા આવ્યો, ત્યારે ય સચીન પોતાની શરતોએ એકઝિટ લઈ શકે એટલું ટક્યો. એટેકથી એણે માસની તાળીઓ મેળવી, ડિફેન્સથી એણ ક્લાસની વાહવાહી મેળવી. ટૂંકમાં બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મને ક્રિટિકસ એવોર્ડ પણ મળે એવો સ્થિરતા અને સનસનાટીનો સજજ સંતુલિત સંગમ સચીનમાં હતો. તેંડુલકર મીન્સ પોપ્યુલર! ભાઈ અજીતની બિઝનેસ સેન્સ પણ ભળી એન્ડ સચીન ઈઝ ફર્સ્ટ ગ્લોબલ હ્યુમન બ્રાન્ડ ફ્રોમ ઈન્ડિયા આફટર રિફોર્મ્સ. શૂમાબરથી ફેડરરનો, સાનિયા મિર્ઝાથી ડોન બ્રેડમેનનો લાડકો પ્લેયર.

એન્ડ સ્માર્ટ પ્લેયર. આ ઈગોઈસ્ટિક દેશમાં બોલો તો કોન્ટ્રોવર્સી થાય એની સમજ સચીનને સમાજ ફટકારે એ પહેલા આવી ગઈ હશે. એટલે એણે હોંઠ ભીડીને બેટને જ બોલવા દીધું. એનું જેન્ટલમેન ટેમ્પરામેન્ટ લીડરશિપ માટેનું નહોતું. એટલે નિષ્ફળતા બાદ ખૂબીપૂર્વક ખસીને અન્ય કેપ્ટનોને સપોર્ટ કરી એમનો ચહેતો પણ રહ્યો. ટેનિસ એલ્બો બાદ રમવામાં સિલેક્ટિવ રહ્યો. આટલું એનું એકચક્રી પ્રભુત્વ, અકબર- અશોક જેવા સમ્રાટોથી વધુ વિસ્તરેલી એની આંતરરાષ્ટ્રીય ‘આણ’ (રેપ્યુટેશન યુ નો?) અને એના નાક નીચે મોંગિયાથી મયપ્પન સુધીના મેચ ફિક્સિંગ કૌભાંડો ચાલે અને આઈપીએલની હાટડીબજાર ભરાય, ત્યાં સુધી એને ગંધ પણ ન આવે? બેમત નથી કે સચીનની પવિત્રતા સીતા જેવી શુદ્ધ રહી છે. એના પર આંગળી ચીંધામણ થઈ હોત તો ક્રિકેટપ્રેમીઓએ આપઘાત કર્યા હોત. એણે એની જાતને શોર્ટકટના પ્રલોભનમાંથી મુક્ત જ રાખી છે. પણ આ અંગે અવાજ ઉઠાવવા કે જાણ કરવા કે ખુલીને કશુંક કહેવાની ક્રાંતિના ઘર્ષણથી પણ મુક્ત રાખી છે! કુશળતાપૂર્વક સચીનને ચકરાવે ચડાવતી ડિલિવરીને રમ્યા વિના જ છોડતા આવડે છે. એટલે આજે એની કોઈ બિટર મેમરીઝ નથી, બટરફ્લાય વિંગ્સ જેવું રેઈનબો જ છે! માર્ક મસ્કરહાન્સે પારખુ ઝવેરીની નજરથી વર્લ્ડટેલ માટે આ હીરાને ઘડયો અને સચીન મોસ્ટ પોપ્યુલર ક્રિકેટ બ્રાન્ડ તરીકે હાઈએસ્ટ પેઈડ ક્રિકેટર થયો!

બહોત ખેલ્યો સચીન. પણ દિમાગના ડબ્બામાં લોક કરીને પાસવર્ડ ખોઈ નાખવાનો હોય તો પેલી ૧૯૯૮ના એપ્રિલની ગરમીમાં શારજાહમાં બેકટુબેક આવેલી મૂશળધાર બારિશના ડેઝર્ટ સ્ટોર્મમાં ધોવાઈ ગયેલા ઓસ્ટ્રેલિયાને યાદ કરવું પડે. એ ઈનિંગોએ સચીનને ઈન્સાનમાંથી દેવતાઈ ફિરસ્તો બનાવી દીધો. મુશ્કેલ દૌરમાં ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ ઓસ્ટ્રેલિયા પ્રવાસે ગયેલી ત્યારે એકમાત્ર સચીન જ કરોડરજજુના બધા મણકાનો ભાર ઉંચકતી કમર બની રહ્યો હતો. બાકીના બધા ધબાય નમઃ ! ભારતીય ક્રિકેટે આખો એક દસકો જોયો છે કે ઓપનિંગથી મિડલ ઓર્ડર- ફક્ત સચીન તેંડુલકર ઉપર જ બેટિંગનો, જીતવાનો, ક્રિકેટમાં ખર્ચેલ સમય-સંપત્તિ વસૂલ કરવાનો દારોમદાર હોય! બાઉન્સરોનો સિકસરોમાં જવાબ દેતા ભારતીય ક્રિકેટને સચીને કેળવ્યું. અને સચીને વન મેન આર્મીનો એ ક્રૂઝેડિંગ જવાબદારી કોલર ઉંચા કર્યા વિના કાંડુ ઉંચુ કરીને નિભાવી જાણી. એકલવીર બેટિંગકિંગ. એક તરફ રેમ્બોની માફક લિટલ માસ્ટર એકલો, બીજી તરફ પરફોર્મ ન કરતી ભારતીય ટીમનો ટોપલો અને ભલે જૂના જમાના જેવા ઘાતક નહિ તો યે પાણીદાર હરીફો- પીચોનો ખડકલો! પણ સચીન ચટ્ટાન બની તૂફાનોને ગટગટાવતો રહ્યો.

ખબર ન પડી કે ક્યારે આ ટીમ ગેઈમનો ચહેરો- શરીર- હાથપગ બધું જ માત્ર એક ખેલાડી બની ગયો! હી બિકેઈમ ગોડ! કોઈને ઝટ ભગવાન બનાવી ઘેલાં કાઢવાની આપણી રાષ્ટ્રીય કુટેવ છે. પણ ઢોંગી ધાર્મિક ‘ગોડમેન’ કરતા લાખો લોકોની ગાંડીતૂર અપેક્ષાઓનું ઘોડાપૂર વિચલિત થયા વિના આ ક્રિકેટિંગ ગોડે પચાવી જાણ્યું છે, એ કહેવું પડે. એટલે જ રેસિંગ કાર, ફાસ્ટ વેસ્ટર્ન મ્યુઝિક, ઈન્ટરનેશનલ ક્યુઝિન (ફૂડ)નો શોખીન હોવા છતાં સચીન જૂની પેઢીને પણ નવી પેઢીને મિસાલ આપી શકાય તેવો ડિસીપ્લીન્ડ એન્ડ ડિગ્નીફાઈડ લાગે છે. આઈકોન સ્ટાઈલિશ, યંગ, પ્રોફેશનલ હોવા છતાં કેટલો સ્થિર, ભરોસાપાત્ર, સંયમી હોય એનું રોલ મોડલ આ વારંવાર માની લીધેલા ભગવાનોથી છેતરાતા દેશને સચીને પૂરું પાડયું છે. સ્ટેન્ડિંગ ઓવેશન એન્ડ થમ્બસ અપ.

* * *

”સચીન પર એક પુસ્તક કરવું છે, તમે લખો તો સરસ થાય. હજુ સુધીએ કોઈએ કર્યું નથી. ઈન્ટરવ્યૂનું ગોઠવી દઉં અને વેલ રિસર્ચ્ડ લાઈફ સ્ટોરી.”

દસકાથી પણ વધુ સમય પહેલા મુંબઈમાં એમની ઓફિસમાં ગ્રાહક તરીકે ગયેલા આ લખવૈયાને આ ઓફર મૂકી સ્વ. સુરેશ દલાલે! મનમાં તો પાઈનેપલ પેસ્ટ્રી અને ચોકલેટ કેક ફુટવા લાગી. ખંતપૂર્વક એનો માળો એક પછી એક સળીથી ગૂંથવાનો ચાલુ કર્યો. ત્યાં જ મમ્મીને કેન્સરમાં ગુમાવવાની વેળા આવી. બેસુમાર કતરનોના ટાંચણો કોથળા ભરાઈને પડયા રહ્યા. ફરી એ હાથમાં લેવાનું થાય, ત્યાં તો આ ગુમાવેલી ઓવર્સમાં પેંગ્વીને સ્કોર કર્યો, ગુલ્લુ એઝકિલ પાસે લખાવેલી સચીનની ઓફિશ્યલ બાયોગ્રાફી આવી ગઈ. પહેલી વાર એ કરવાનો ચાર્મ ઓસરી ગર્યો પછી બેઉ પક્ષે વાત પડતી મૂકાઈ, નહિ તો સચીનની પ્રથમ સત્તાવાર બાયોગ્રાફી યોર્સ ટ્રુલીએ બડી સિન્સિયરલી ભારતભરમાં લખી હોત!

પણ સચીને આ અમારી આખી જનરેશનની બાયોગ્રાફી લખી છે. સેઈમ એજ, ડિફરન્ટ ફિલ્ડ. એ પહેચાન બનાવવા મેદાન પર ઝઝૂમતો હતો, ત્યારે આખી એક પેઢી બારમાની પરીક્ષાના દરવાજે આઈડેન્ટીટીના દસ્તક દેતી હતી! એ એક પછી એક પગથિયાં ચડતો ગયો, અમે ય ચડતા ગયા. હી વોઝ લાઈક ફેલો ટ્રાવેલર. યૂથ વોઈસ અગેઈન્સ્ટ ઓલ્ડ જંક. ક્રિકેટ ઓછું થતું ગયું, પણ સચીનના અચળાંકની હાજરી જાણે ક્રિકેટ ટીમમાં ખુદની પ્રેઝન્સ પુરાવી ચાલુ વર્તમાનકાળમાં રાખતી હતી. હવે એ પૂર્ણ ભૂતકાળ થઈ ગયો. અચાનક જાણે આયનામાં દેખાતું પ્રતિબિંબ પરીકથાઓના પાત્રોની જેમ અકાળે વૃદ્ધ થઈ ગયું. એ ફિટ હતો ત્યાં સુધી સેવન્ટીઝમાં જન્મેલી આખી જનરેશનને જવાનીનો અમરપટ્ટો મહેસૂસ થતો હતો. નાઉ, વોર્નિંગ એહેડ. સચીન જેવા સચીને પણ મેદાન છોડવું પડે છે!

સિલેકટર સચીન, ટીચર સચીન, કોમેન્ટેટર સચીન… નવો દાવ રાહ જોઈ રહ્યો છે તારી… કીપ હિટિંગ.

ફાસ્ટ ફોરવર્ડ

આપણી પાસે ભારત હતું, એ બ્રિટિશરોએ જીતી લીધું. બ્રિટિશરો પાસે ક્રિકેટ હતું, એ તેંડુલકરે જીતી લીધું!

sachin_tendulkar
* આ સચિનથી આગળ ક્રિકેટના પણ પ્રેમીઓ માટે ની લિંક :  કરો ક્લિક 

 
20 ટિપ્પણીઓ

Posted by on નવેમ્બર 17, 2013 in feelings, india, inspiration, life story, youth

 

JSK – વન બાય ટુ દિવાળી સ્પેશ્યલ

20131022_000945

જેએસકે – જય શ્રી કૃષ્ણ પુસ્તક વિષે આ ગ્રહ પર અહીં અને અહીં વાંચ્યું તમે.

પુસ્તક તો બહાર પડવાની સાથે જ એવી લોકચાહનાને પ્રાપ્ત થયું કે ફક્ત એક મહિનામાં જ હું તો મોટે ભાગે એમાં સિક્કિમ પ્રવાસે હોવા છતાં એની ૩૦૦૦ જેટલી નકલો હોંશે હોંશે ગુજરાતી વાચકોએ વધાવી લીધી અને અત્યારે તો એની બીજી આવૃત્તિ પણ થઇ ગઈ. એના ખુબ સરસ ફીડબેક મળ્યા. ગૃહિણીઓથી ટીનેજર્સ સુધી, એનઆરઆઈથી કંપની/સંસ્થાઓ સુધી. મુખ્ય વિક્રેતા નવભારતનો ય સહયોગ ભરપૂર. એવો જ રાજેશ બૂક સ્ટોર રાજકોટનો.

બધી કરામત કૃષ્ણની, આપણો તો લીમ્બડજશ 😛

એવી જ ચમત્કારિક રીતે આ પુસ્તકમાં અણધારી મૂળ દક્ષિણ ગુજરાતના એવા એક પટેલ મિત્રની મળી. એમનો ખુદનો જ આગ્રહ કે નામ નહિ આપવું, એટલે હાલ લખતો નથી. ક્યારેક આવી પ્રભુકૃપાની સર્જનકથા માંડીશ. એમની ભાવના અને કૃષ્ણપ્રીતિને ન્યાય મળે અને કેવળ લાયબ્રેરીના કબાટોમાં કેદ રહેવાને બદલે ખરેખર જેમને જરૂર છે અને પોસાતું નથી એવા સામાન્ય વાચકો સુધી પહોંચે એ માટે મર્યાદિત સમય પુરતી જ એક અભૂતપૂર્વ યોજના ઘડવામાં આવી. દિવાળી સુધી, ૫૦૦ રૂપિયાનું અણમોલ પુસ્તક ફક્ત ૨૫૦ રૂ. મળે એ માટે. અમુક જરૂરિયતમંદ વાચકોની, વિદ્યાર્થીઓની પોસાતું નથી વાળી ફરિયાદ દુર થાય એ માટે. મારો હેતુ પુસ્તક પ્રકાશનમાં કમાઈ લેવાનો નહિ, પણ કશુંક સાબિત કરવાનો અને વધુ લોકો સુધી વાંચન પહોચાડવાનો સર્જનાત્મક છે. એટલે મેં ય મંજુરી આપી. તો વળી એમાં કેટલીક ફરિયાદો ઉઠી કે વહેલું લેનારનો શું વાંક ? અરે, આવું પેટ્રોલ પુરાવતી બખ્તે ભાવફેર સરકાર અમુક સમય પુરતો કરે ત્યારે કહો છો ? શેર બજારથી બિગબાઝાર જેવા મોલમાં કહો છો ? હું તો એ અર્લી બર્ડ રીડરબિરાદરો પ્રત્યે નતમસ્તક છું , કે એમના પ્રતિસાદને લીધે જ વધુ લોકો સુધી કૃષ્ણ પહોંચાડવાનું આ કૃષ્ણકાર્ય થયું. આ યજ્ઞમાં એમની આહુતિ પહેલા જ ગણાશે.

જેએસકે વિષે “આજકાલ” દૈનિકમાં છપાયેલું :

“પુસ્તકમાં રેગ્યુલર કરતા મોટી સાઈઝના તમામ ૧૬૪ પૃષ્ઠો કલરફુલ છે. આ માત્ર પુસ્તક ના રહેતા એક આગવો અનુભવ છે, જે કૃષ્ણચરિત્રના અલગ અલગ પાસાઓમાંથી પસાર થયા બાદ વાચકનું નવું જ ઘડતર કરે છે.

૧૮ સ્પેશ્યલ લેખોમાં વહેંચાયેલું આ પુસ્તક શ્રીકૃષ્ણ પર અત્યાર સુધીમાં લખાયેલા અઢળક પુસ્તકો કરતા અલાયદું અને વિશિષ્ટ છે. જેમાં કૃષ્ણનાં સહારે આજનો માનવી કોઈ પણ પરિસ્થિતિ કે ઉંમરમાં પોતાની સમસ્યાઓ કેમ ઉકેલી શકે, માર્ગ કઈ રીતે કાઢી શકે અને કૃષ્ણ પાસેથી પ્રેરણા લઇ પોતાનું વર્તમાન જીવન વધુ બહેતર કેવી રીતે કરી શકે એની સુંદર છણાવટ છે. જે બોરિંગ જુનવાણી ઉપદેશને બદલે આજની પેઢીની ભાષા, અભિગમ અને દ્રષ્ટાંતો સાથે કરવામાં આવી છે. ભારત પરદેશી સુપરહીરોઝની પાચલ પાગલ બને છે ત્યારે ઇન્ટરનેશનલ સ્ટાન્ડર્ડની ક્વોલિટી સાથે મોડર્ન સ્ટાઈલમાં ઓરીજીનલ સુપરપાવર કૃષ્ણને પ્રજા સુધી સાચી સમાજથી પહોંચાડતું આ આકર્ષક સાહસ છે.

“જેએસકે” જેવું નિત્ય પરિવર્તનશીલ કનૈયાને ગમે એવું આધુનિક નામ ધરાવતા આ પુસ્તકમાં જય વસાવડાએ બાળ કૃષ્ણથી લઇ આકર્ષક પૂર્ણ પુરુષ કૃષ્ણ, લીડરથી લવર અને મેનેજરથી મોટીવેટર કૃષ્ણ, ફ્રેન્ડથી ફિલોસોફર અને યોદ્ધાથી લઇ યોગેશ્વર કૃષ્ણ જેવા કૃષ્ણનાં મેઘધનુષી સ્વરૂપની અદભૂત ઝાંખી કરાવી છે. આત્મવિશ્વાસ આપતું મોડર્ન ગીતાજ્ઞાન છે. ગીતા દ્વારા લાઈફ, કરિઅર અને બિઝનેસનું મેનેજમેન્ટ સમજાવ્યું છે. કૃષ્ણ જ આજના જમાનામાં સર્વશ્રેષ્ઠ ચેતના શા માટે એની રસપ્રદ દલીલો આપી છે. રાધા અને રાસનું રસિક વર્ણન કર્યું છે. વૈષ્ણવજન ભજનથી સારા નાગરિકનાં પાઠ ભણાવ્યા છે. રુક્મિણીનાં પ્રેમપત્ર અને સત્યભામાની ભેટની મનોહર કહાની લખી છે. દ્વારકાનો ઈતિહાસ અને કૃષ્ણની પીડા પણ અહી રજુ થઇ છે. યંગ જનરેશન સાથે કૃષ્ણની આજના યુગમાં નવી જ વાતો કહેતો ક્રાંતિકારી અભૂતપૂર્વ વાર્તાલાપ પણ છે. કૃષ્ણ વિષે અસંખ્ય ઓછી જાણીતી માહિતીનો અનેક પ્રાચીન ગ્રંથોમાંથી એકત્ર કરેલ ખજાનો છે.

કૃષ્ણ પરના મોબાઈલ યુગમાં બહુ જોવા મળતા ચીલાચાલુ ચિત્રોને બદલે તદ્દન નવા વિવિધ શૈલીઓના ફ્યુઝન જેવા નવા જમાનાને અનુરૂપ ચિત્રોનો છપ્પનભોગ જેએસકેમાં છે. નયનરમ્ય ટાઈટલ આંખથી હ્રદયમાં ઉતરે એવું છે. ચૂંટેલી કૃષ્ણકવિતાઓનો મઘમઘતો ગુલદસ્તો પણ છે. કન્ટેન્ટ અને આર્ટ, શબ્દ અને રંગ-રેખાનો એમાં બાંસુરી અને બાંકેબિહારી જેવો અજોડ સમન્વય થયો છે. ચળકતા કાગળમાં ઉત્તમ રીતે છપાયેલું આ પુસ્તક પ્રોડકશન ક્વોલિટીમાં દુનિયાનાં કોઈ પણ વિકસિત દેશના બેસ્ટ પ્રોડક્શનને ટક્કર આપી કિંમતનાં પ્રમાણમાં તો એનાથી આગળ નીકળી શકે તેવું છે.”

 જેએસકે તો શરુ થઇ ત્યારથી ‘બ્લેસ્ડ બૂક’ રહી છે. નરસિંહ મહેતાનાં કિસ્સા સાવ કાલ્પનિક નહિ હોય, એવો ભરોસો થાય એટલા તો અનુભવ અત્યાર સુધીમાં થઈ ગયા છે ! 

જેએસકેનાં પ્રીમિયમ કન્ટેન્ટ અને ક્વોલિટી અંગે તો જેમની પાંચે ય સેન્સિઝ સલામત છે એવો કોઈ શંકા ના કરી શકે એટલી ઉત્તમ એ દેખીતી જ બની છે. પણ એ કરવામાં એનો ભાવ વધુ રાખવો પડે એ લકઝરી કરતા લાચારી વધુ છે. મુકુન્દ પાધરા જેવા દોસ્તોએ ગાંઠનું ગોપીચંદન કરી એ લાગણીથી પહોચાડી એ માટે ય એમને વંદન.

આગળ કહ્યું એક કૃષ્ણપ્રેમી દાતાની સામે ચાલીને મળેલી સહાયથી મારા તરફથી પણ થોડું જોખમ લઇને ખાસ આ વર્ષની દિવાળી અને બુકની સક્સેસના સેલિબ્રેશનને ધ્યાનમાં લઇ કોઈ લલચામણી યોજનાઓને બદલે વાચકોને જ ફ્લેટ ૫૦% વળતર આપીને કૃષ્ણકાર્ય કરવાનો શુભ સંકલ્પ કર્યો છે. એક રોકેટ/ ભમ્ભૂનાં બોક્સ કે એક પેકેટ મીઠાઈ/ડ્રાયફ્રુટનાં ભાવમાં પુસ્તક ગ્રીટિંગ રૂપે લઇ અને આપી શકાય ! પહેલા ખરીદ્યું હોય તો ગિફ્ટમાં આપી શકાય. આજે તાતી જરૂર છે એ કૃષ્ણના આચાર- વિચારોનો આધુનિક જમાનાને જીવતી જીંદગીમાં ઉપયોગી બને એવો સ્પર્શ રંગબેરંગી આનંદ સાથે થાય, એ યજ્ઞમાં સ્વેચ્છાએ કોઈ અપેક્ષા વિના મિત્રો પણ જોડાયા. કાયમી મુખ્ય વિક્રેતા એવા નવભારતે પણ સ્નેહથી આ માટે ઉદારતા રાખી.

દિવાળીનાં દિન સુધી ફક્ત મર્યાદિત દિવસો માટે જ કૃષ્ણપ્રેમી દાતાની સહાયથી, ફક્ત એમના આયોજનથી પસંદગીની જગ્યાઓએ પુરા ૫૦% વળતરથી અડધી કિંમતે ફક્ત ૨૫૦ રૂપિયામાં ઉપલબ્ધ કરાવી રહ્યું છે. ખાસ ડિસ્કાઉન્ટની આ આકર્ષક ઓફર ફક્ત મર્યાદિત નકલોના સ્ટોક પુરતી અને માત્ર દશેરાથી દિવાળી યાને ૧૪ ઓક્ટોબરથી ૩ નવેમ્બર સુધી જ કામકાજના સમય પુરતી ખુલ્લી રહેશે. વધુ વિગતો માટે  ૯૫૩૭૫૩૭૩૭૩ નમ્બર પર સંપર્ક થઇ શકે છે. આ  કોઈ ન વેંચાતા પુસ્તકને ખપાવી દેવાનો કીમિયો નથી. ( જેએસકેનાં ઓનલાઈન પ્રતિભાવો જગજાહેર છે – અને મારા પ્રિય પુસ્તક “પ્રીત કિયે સુખ હોય”ની પાંચમી આવૃત્તિ બજારમાં આવી છે, અને એક વર્ષમાં ૮૦૦૦ નકલ વેંચાઈ ચુકેલા “જય હો”ની ચોથી સંવર્ધિત આવૃત્તિ દિવાળી બાદ આવી રહી છે, યુવાહવાની ત્રીજી આવૃત્તિ પણ પૂરી થવામાં છે. જેએસકેની  લોન્ચ સમયથી જ પડાપડી થાય છે.) માટે ફરી આ જ પુસ્તક દિવાળી બાદ મૂળ ૫૦૦ રૂપિયાની કિંમતે જ હમેશા બૂક સ્ટોરમાં ઉપલબ્ધ રહેશે ( નીચેની પ્રાપ્તિસ્થાનોની યાદી સિવાય અન્ય બૂક સ્ટોરમાં આજે ય એ મૂળ કિંમતે જ મળે છે જ ) અને આ ઓફર કોઈ પણ સંજોગોમાં લંબાશે નહિ. 

સહજભાવે આનાયાસ થયેલા આ આયોજનમાં પણ કમનસીબે અમુક વાચકોએ પહેલા ખરીદી હોવાનો વાંધોવચકો ઉઠાવ્યો. કોઈએ એ વળી બિચારા બૂક સ્ટોરના મિત્રોને આ અલગ પ્રાપ્તિસ્થાનો ફેસબુક પર મુક્યા હોવા છતાં વગર વાંકે ડિસ્કાઉન્ટ માટે પરેશાન કર્યા. બીજા કેટલાક ન ગમે એવા બનાવો ય બન્યા. અગાઉ કહ્યું એમ, આ કોઈ રાસ્તે કે માલ સસ્તે મેંની ઓફર નથી. માર્કેટિંગ સ્કીમ નથી. ફક્ત કૃષ્ણપ્રેમી દાતાઓની લાગણીની ભરતીમાં એવા જ હેતુથી લેખક / પ્રકાશક તરીકે જાતે ઘસાઈને મદદરૂપ થવા ઉજવેલો, વાચકનો તહેવાર સુધારવાનો ઉત્સવ છે. છતાં ય એનાથી કોઈને ઈરાદો ના હોવા છતાં ગેરસમજ કે મનદુઃખ થયું હોય તો ક્ષમસ્વ.

આ પુસ્તક હવે ગણત્રીનાં જ બાકી રહેલા દિવસોમાં આગળ ફોટામાં છે , એવા સ્ટીકર સાથે મળશે. જેથી અન્ય પુસ્તક કરતા આનું વિતરણ ખાસ સહાય અન્વયે જુદું છે, એ ખ્યાલ આવે અને એનો કોઈ વ્યવસાયિક બદઈરાદાથી ઉપયોગ કરી બૂક સેલર મિત્રોને મૂંઝવણમાં મુકે નહિ.

જે.એસ.કે. “વન બાય ટુ” દિવાળી ડિસ્કાઉન્ટ ઓફરના પ્રાપ્તિસ્થાનો ( ખાસ નોંધ આ ઓફરનો લાભ આ સ્થળો સિવાય બીજી કોઈ જગ્યાએ કે બૂક સ્ટોરમાં મળશે નહિ, આ સરનામાંઓમાં હવે કોઈ સ્થળ ઉમેરાશે નહી. પછી આ ડિસ્કાઉન્ટ પાછું જ ખેંચાઈ જશે તરત જ ) :

*રાજકોટ :

૧. ગાથા કોમ્યુનિકેશન, જીગર પાનની બાજુમાં, મોટી ટાંકી ચોક, રાજકોટ. ફોન : ૯૫૩૭૫૩૭૩૭૩

૨. ભારત ફ્રુટ કોર્નર, એસ્ટ્રોન ચોક, રાજકોટ.

*અમદાવાદ :

૧. પરમાર ટ્રેડલિંક, ભારત પેટ્રોલિયમનો પેટ્રોલ પંપ, માનવ મંદિર સામે, ડ્રાઈવ ઇન-ગુરુકુળ રોડ, મેમનગર, અમદાવાદ ફોન : ૯૮૨૫૧૨૨૩૦૫

*સુરત :

૧. જે. ડી. ગાબાણી લાયબ્રેરી, સરગમ કોમ્પ્લેક્સ અને સારથી ડોક્ટર હાઉસની સામેની ગલી, સારથી કોમ્પ્લેક્સ, હીરાબાગ, સુરત ફોન : ૨૫૫૮૮૧૪

૨. એલ. પી. સવાણી વિદ્યાલય, અડાજણ, પરેશ સવાણી ફોન : ૯૯૦૯૦૧૯૫૪૧

૩. પાર્થ નોલેજ ઇન્સ્ટીટયુટ, ૨૦૧ / ઈ – અંબિકા પાર્ક કોમ્પ્લેક્સ, સીતાનગર સર્કલ, બોમ્બે માર્કેટથી પુનાગામ રોડ, સુરત ફોન : ૬૯૯૮૦૫૯

૪. સમર્પણ ટેકનો સ્કુલ, વિક્રમનગર -૪, સીતાનગર સર્કલથી કેનાલ રોડ, પુનાગામ, સુરત ફોન : ૭૬૯૮૮૮૧૪૪

*ભૂજ :

૧. ઇન્સ્ટીટયુટ ફોર યુથ ડેવલપમેન્ટ, ૨૩, અંબિકા પાર્ક સોસાયટી, ભુજ, રસનિધિ અંતાણી ફોન : ૯૮૨૫૭૩૦૩૧૫

*જામનગર :

૧. સાંઈનાથ મેડિકલ, વિકાસ રોડ, ગાંધી સોડા શોપ પાસે, જામનગર, રવિ ફોન : ૦૯૪૨૮૪૧૫૦૧૪

*પોરબંદર :

૧. વૈદેહી કલેક્શન, લિબર્ટી રોડ, ઇન્દ્રલોક કોમ્પ્લેક્સ, ફોન : ૯૯૯૮૧૨૧૯૮૯

*વડોદરા :

૧. ચરોતર નમકીન, એસબી-૧૨, ઋતુરાજ કોમ્પ્લેક્સ, એચડીએફસી બેન્ક પાસે, વાસણા રોડ, વડોદરા , બિમલ પટેલ ફોન : ૯૯૨૫૦૮૯૩૪૧

*મુંબઈ :

Vipul Parekh 8655062649

*ભાવનગર :

વિશાલ ચશ્માવાળા, વોરા બજાર, નાગરપોલ ડેલા, ભાવનગર, ફોન : હકીમભાઈ : ૦૯૮૨૪૯૫૭૬૦૯

………..ફરી વાર, કેટલીક અગત્યની વાતોનું રિવિઝન >>>>>>>>

# ઉપરના સ્થળો સિવાય કોઈ પણ બૂક સ્ટોરમાં આ ઓફરનો લાભ મળશે નહિ એની ખાસ નોંધ લેવી.બૂક સ્ટોરમાં અત્યારે પુસ્તક ઓફર વિના ઉપલબ્ધ છે જ. ડિસ્કાઉન્ટ તત્કાલ અસરથી પાછું જ ખેંચાઈ જશે, સ્ટોક અને સેન્ટર્સ ક્લોઝ થઇ જશે. અને અત્યારે બીજે મળે છે એમ જ ફરી પુસ્તક મૂળ કિંમતે જ ખરીદવાનું રહેશે. JSK ઓનલાઈન પણ એમેઝોન.ઇન, બુક્સ ફોર યુ જેવી સાઈટ્સ પર મળે જ છે. પણ આ ઓફરનો લાભ તો ફક્ત પ્રાપ્તિસ્થાનો ઉપર છે ત્યાં જ મળશે. ઓનલાઈન આવી કોઈ સ્કીમ નથી. કોઈ મારફતે આ જગ્યાઓ પરથી મંગાવી લેવા બહારના મિત્રોને વિનંતી છે.

# આ ઉપરોક્ત સ્થળો બૂક સ્ટોર નથી. સહાય કરનાર કૃષ્ણપ્રેમી મિત્રોની મદદથી દાતાઓનો હેતુ પૂરો પાડવા ટૂંકા ગાળા માટે ગોઠવાયેલી વ્યવસ્થા છે. એ માટે પુસ્તકોની દુકાનમાં જઈ પરાણે માંગણી ના કરવા વિનંતી છે.

# ઓફર અંતર્ગત હવે પુસ્તક સ્ટીકર કે “સહાયથી”નાં લખાણ સાથે જ મળશે. એ પુન:વેંચાણ કે અદલાબદલી માટે નથી. કોઈને અંગત હેતુ માટે જથ્થાબંધ જોઈએ તો ૯૫૩૭૫૩૭૩૭૩ નંબર પર સંપર્ક કરવો. કાયમી ધોરણે વેંચાણ કે લાયબ્રેરી ઈત્યાદિમાં મંગાવવું હોય તો નવભારત સાહિત્ય મંદિરનો સંપર્ક કરવો.

# આ વન બાય ટુ ઓફર દિવાળીનાં તહેવારો બાદ પૂરી જ થઇ જશે. પછી કોઈ પણ સંજોગોમાં રિપીટ થશે નહિ. નવા આવનારા કોઈ રિમઝિમ / જય વસાવડાના પુસ્તકોમાં પણ (પ્રવચનોના સ્થળ પરની વ્યવસ્થા સિવાય ) હવે આવી કોઈ ઓફરની અપેક્ષા રાખવી નહિ. આ તો કૃષ્ણકાર્ય ,માટેનો ઉમદા હેતુ છે. વારંવાર આવે એવો કોઈ બિઝનેસ એજેન્ડા નથી. એટલે જ પુસ્તકની કવોલીટીમાં સહેજ પણ સમાધાન વિના કે કોઈ અન્ય શરતો / છેતરામણી સ્કીમો વિના આ યોજના એક અપવાદ તરીકે આ વખતે મૂકી છે, જે કાયમી નિયમ નથી.

# ઉપરના સ્થળો સિવાય પુસ્તક અન્ય જગ્યાએ આ ઓફરમાં ઉપલબ્ધ કરાવવું શક્ય નથી. મિત્રો-સ્નેહીજનો મારફતે આ જગ્યાઓથી મેળવી લેવું, જો આપના નિવાસ્થ / ગામમાં એ ના હોય તો. એક એક નકલ પોસ્ટથી પણ મોકલાવવી શક્ય નથી. વધુ નકલ હોય તો નીચેના ફોન નંબર પર વિનંતીથી વિચાર કરાશે.

# આ માટેની તમામ માહિતી / માર્ગદર્શન / મદદ અને કોઈ સુચન કે વધુ સ્પષ્ટ સમજણ – દરેક બાબત માટે નીચેના નંબર પર સંપર્ક કરવો : ૯૫૩૭૫૩૭૩૭૩

# આ જરૂરી સુચનાઓ શક્ય તેટલી ફેલાવી સહકાર આપવા વિનંતી. આભાર. જય શ્રી કૃષ્ણ. 🙂

 
 
%d bloggers like this: